w sprawie diagnozy i strategii rozwoju kształcenia zawodowego w Polsce
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Henryk Kiepura
Warszawa, 13-08-2024
Szanowny Panie Marszałku,
składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Posła na Sejm RP Pana Jarosława Urbaniaka oraz grupy Posłów w sprawie diagnozy i strategii rozwoju kształcenia zawodowego w Polsce.
Szanowny Panie Pośle,
odpowiadając na Pana interpelację w sprawie diagnozy i strategii rozwoju kształcenia zawodowego w Polsce przekazuję poniższe informacje.
Ad 1.
W odniesieniu do realizacji kształcenia zawodowego w systemie dualnym, uprzejmie informuję, że resort edukacji wspiera, rozwija i nadal będzie rozwijać realizację tej formy kształcenia. Kształcenie dualne realizowane w ścisłej współpracy pracodawców ze szkołami prowadzącymi kształcenie zawodowe jest jedną z najefektywniejszych metod zdobywania przez uczniów umiejętności praktycznych w realnych warunkach pracy, a także wiedzy teoretycznej zawodowej w szkole w zakresie danego zawodu.
Działania Ministerstwa Edukacji Narodowej zorientowane są na większe zaangażowanie pracodawców w proces kształcenia zawodowego, zarówno na poziomie systemowym, jak i na poziomie regionalnym i lokalnym.
Celem zwiększenia udziału pracodawców w działaniach projakościowych służących rozwojowi kształcenia zawodowego na poziomie systemowym, w bieżącym roku Ministerstwo Edukacji Narodowej rozpoczęło realizację projektu, pn. Porozumienie branżowe na rzecz kształcenia i szkolenia zawodowego. Zwiększenie udziału przedstawicieli i przedstawicielek branż w rozwoju kształcenia zawodowego i uczenia się w miejscu pracy”, współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego. Projekt ten będzie realizowany w latach 2024-2027. MEN zamierza zaprosić do współpracy ponad 300 różnych organizacji branżowych, w tym przedstawicieli samorządu gospodarczego, z którymi w okresie wrzesień 2024 – grudzień 2026 r. będzie prowadzony dialog w ramach cotygodniowych spotkań branżowych poświęconych kształceniu zawodowemu. Spotkania będą platformą do rozmów z przedstawicielami branż na temat zapotrzebowania na kadry średniego i niższego szczebla, sposobów pozyskiwania pracowników oraz potrzeb i oczekiwań branż związanych z kształceniem zawodowym. Spotkania mają także na celu prezentację możliwości współpracy pracodawców ze szkolnictwem branżowym, w tym kształcenia dualnego oraz pozyskanie reprezentantów branż do działań mających na celu doskonalenie i rozwój systemu kształcenia zawodowego.
Punktem wyjścia do dalszych zmian w systemie będą m.in. wnioski sformułowane w Materiale informacyjnym dla Komisji Edukacji, Nauki i Młodzieży Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej pn. „Informacja na temat szkolnictwa zawodowego. Analiza działań podjętych w ostatnich latach i ich wpływ na efekty kształcenia”, który był prezentowany podczas posiedzenia nr 21 Komisji w dniu 11 czerwca br.
Ad 2.
W ramach ustalonych kierunków realizacji polityki oświatowej państwa w roku szkolnym 2024/2025 przewidziano m.in. że jednym z zadań z zakresu nadzoru pedagogicznego dla kuratorów oświaty w zakresie kontroli będzie zgodność organizacji doradztwa zawodowego z przepisami prawa oświatowego. Kontrole w tym zakresie będą realizowane przez kuratorów oświaty w szkołach podstawowych w okresie od listopada br. do czerwca 2025 r. Na podstawie wyników tych kontroli będą podejmowane decyzje odnośnie wprowadzenia ewentualnych zmian w systemie doradztwa zawodowego.
Ponadto mając na uwadze zmieniające się trendy na rynku pracy oraz związane z tym postulaty zgłaszane przez stronę społeczną, jak również 5-letni okres od ustalenia treści programowych dla doradztwa zawodowego, konieczny jest przegląd przepisów dotyczących doradztwa zawodowego, ze szczególnym uwzględnieniem treści nauczania na poszczególnych etapach kształcenia i w różnych typach szkół. MEN planuje w tym zakresie przegląd i aktualizację treści programowych doradztwa zawodowego dla przedszkoli, szkół podstawowych i ponadpodstawowych.
Jednocześnie planowane jest przygotowanie przez Instytut Badań Edukacyjnych rozwiązania cyfrowego wspierającego wybór zawodu lub dalszej ścieżki kształcenia, z wykorzystaniem sztucznej inteligencji.
Ad 3.
Liczba uczniów wskazanych przez Pana Posła typów szkół ponadpodstawowych dla młodzieży, zgodnie z danymi Systemu Informacji Oświatowej według stanu na 6 sierpnia br., przedstawia się następująco:
Liceum ogólnokształcące: 804 185
Technikum: 755 132
Branżowa szkoła I stopnia: 217 496
Ad 4.
Celem kształcenia w zawodach szkolnictwa branżowego jest przygotowanie uczących się do wykonywania pracy zawodowej i aktywnego funkcjonowania na zmieniającym się rynku pracy[1]. W procesie kształcenia zawodowego podejmowane są działania mające na celu rozwój każdego uczącego się, stosownie do jego potrzeb i możliwości, ze szczególnym uwzględnieniem indywidualnych ścieżek edukacji i kariery, możliwości podnoszenia poziomu wykształcenia i kwalifikacji zawodowych oraz zapobiegania przedwczesnemu kończeniu nauki.
Odnosząc się do kwestii nabywania przez uczniów technikum umiejętności manualnych uprzejmie wyjaśniam, że kształcenie w systemie oświaty realizowane jest w zawodach ujętych w klasyfikacji zawodów szkolnictwa branżowego[2] w oparciu o podstawy programowe kształcenia w poszczególnych zawodach określane przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania na wnioski ministrów właściwych dla tych zawodów. Należy przy tym zauważyć, że z wnioskami o wprowadzenie nowych zawodów lub modyfikację dotychczasowych zawodów, do właściwych ministrów najczęściej występują organizacje pracodawców, które wskazują jakich umiejętności oczekują od absolwentów szkół prowadzących kształcenie w danym zawodzie.
W zdecydowanej większości zawodów nauczanych w technikum pierwszą kwalifikacją jest kwalifikacja wyodrębniona również w zawodzie nauczanym w branżowej szkole I stopnia, stanowiąca merytoryczną i programową podbudowę do uzyskania kolejnej kwalifikacji – na poziomie technika. Dlatego też uczniowie technikum nabywają umiejętności praktyczne niezbędne do wykonywania danego zawodu.
Na przykład, w zawodzie technik usług fryzjerskich uczeń w zakresie kwalifikacji FRK.01. Wykonywanie usług fryzjerskich, przygotowywany jest do wykonywania zadań:
1) prowadzenia konsultacji z klientem dotyczącej zakresu usługi fryzjerskiej;
2) doradzania w zakresie doboru koloru i odpowiedniej fryzury;
3) wykonywania pielęgnacji włosów i skóry głowy;
4) wykonywania nietrwałego i trwałego odkształcania włosów;
5) wykonywania strzyżenia włosów, golenia i formowania zarostu męskiego;
6) wykonywania zmiany koloru włosów;
7) wykonywania stylizacji fryzur.
Powyższe umiejętności zawodowe, wymagają nie tylko specjalistycznej wiedzy zawodowej ale również umiejętności przekrojowych[3], takich jak: umiejętności osobiste, społeczne, myślenia krytycznego i kompleksowego rozwiązywania problemów, pracy zespołowej, a także związane z kreatywnością i innowacyjnością oraz zdolność adaptacji do nowych warunków, które powinny być kształtowane przez całe życie. Nie można uznać tych umiejętności za proste, zwłaszcza dla absolwentów szkoły podstawowej, którzy rozpoczynają edukację w szkole ponadpodstawowej w wieku 14-15 lat nie ucząc się wcześniej danego zawodu.
Ad 5.
Zgodnie z ustawą – Prawo oświatowe do zadań organu prowadzącego należy m.in. wyposażenie szkoły lub placówki w pomoce dydaktyczne i sprzęt niezbędny do pełnej realizacji programów nauczania, programów wychowawczo-profilaktycznych, przeprowadzania egzaminów oraz wykonywania innych zadań statutowych[4]. O środki finansowe na doposażenie szkół i placówek można ubiegać się w Urzędach Marszałkowskich w ramach Regionalnych Programów Operacyjnych 2021-2027. Każdy z 16 programów regionalnych był indywidualnie negocjowany z Komisją Europejską przy współudziale Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej jako kluczowej instytucji z poziom centralnego. Każdy region przygotował własną strategię rozwoju i wykorzystania funduszy unijnych w zakresie edukacji, w tym m.in. wyposażenia bazy dydaktycznej szkół prowadzących kształcenie zawodowe, tak aby infrastruktura dydaktyczna mogła być jak najlepiej dostosowana do regionalnych i lokalnych potrzeb w zakresie rynku pracy i gospodarki.
Z poważaniem
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Henryk Kiepura
Sekretarz Stanu
[1] Załącznik nr 1 do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 15 lutego 2019 r. w sprawie ogólnych celów i zadań kształcenia w zawodach szkolnictwa branżowego oraz klasyfikacji zawodów szkolnictwa branżowego (Dz. U. z 2024 r. poz. 611).
[2] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 15 lutego 2019 r. w sprawie ogólnych celów i zadań kształcenia w zawodach szkolnictwa branżowego oraz klasyfikacji zawodów szkolnictwa branżowego (Dz. U. z 2024 r. poz. 611).
[3] Zintegrowana Strategia Umiejętności 2030 (część szczegółowa) Polityka na rzecz rozwijania umiejętności zgodnie z ideą uczenia się przez całe życie. Załącznik do uchwały nr 195/2020 Rady Ministrów z dnia 28 grudnia 2020 r.
[4] Art. 10 ust. 1 pkt 5 ustawy - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 737)