w sprawie zasad współpracy Policji z bankami dotyczących oszustw bankowych na przykładzie działań Policji po zgłoszeniu oszustwa bankowego i wyłudzenia kredytu w Komisariacie Policji w Grybowie
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Czesław Mroczek
Warszawa, 20-09-2024
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 4079 Pani Poseł Barbary Bartuś w sprawie zasad współpracy Policji z bankami dotyczących oszustw bankowych na przykładzie działań Policji po zgłoszeniu oszustwa bankowego i wyłudzenia kredytu w Komisariacie Policji w Grybowie, w oparciu o stanowisko Komendy Głównej Policji, uprzejmie przedstawiam co następuje.
Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z ustawą z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji[1], do podstawowych zadań tej formacji należy m.in. wykrywanie przestępstw i wykroczeń oraz ściganie ich sprawców, jak również inicjowanie i organizowanie działań mających na celu zapobieganie popełnianiu przestępstw i wykroczeń oraz zjawiskom kryminogennym i współdziałanie w tym zakresie z organami państwowymi, samorządowymi i organizacjami społecznymi.
Funkcjonariusze, niezwłocznie po otrzymaniu zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, podejmują czynności w niezbędnym zakresie, bez względu na rodzaj popełnionego przestępstwa oraz wysokość wyrządzonej szkody. Istotne znaczenie w sprawach dotyczących oszustw popełnianych na szkodę klientów banków ma czas, w jakim pokrzywdzony powiadomi organy ścigania o zaistniałym zdarzeniu. Skuteczność niektórych czynności jest bowiem uzależniona od okresu, jaki upłynął od popełnienia przestępstwa, a także od sposobu działania sprawcy. Natomiast kwestie dotyczące blokowania środków na rachunkach bankowych pozostają we właściwości banków.
Z kolei odnosząc się do zasad współpracy pomiędzy Policją a bankami uprzejmie informuję, że podstawowym aktem prawnym regulującym współpracę banków z organami ścigania jest ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe[2]. Zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, wszystkie informacje dotyczące czynności bankowych są objęte tajemnicą bankową. Na etapie prowadzonego postępowania przygotowawczego, stosownie do przepisów ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego[3], uprawnionym do uzyskania informacji objętych tajemnicą bankową jest przede wszystkim sąd, a w określonych sytuacjach również prokurator.
Z informacji przekazanych przez Komendę Główną Policji wynika, że w priorytetach Komendanta Głównego Policji na lata 2021-2025, ujęte zostało zadanie polegające na dostosowaniu działań profilaktycznych Policji do zdiagnozowanych zagrożeń społecznych m.in. w obszarze cyberzagrożeń. Realizacja powyższego zadania wiąże się w szczególności z opracowaniem i wdrażaniem przez jednostki organizacyjne Policji programów lub działań profilaktycznych (akcji, spotkań informacyjnych, audycji radiowych i telewizyjnych, komunikatów na stronach internetowych, itd.). W związku ze zmieniającymi się uwarunkowaniami społecznymi, przedmiotowe inicjatywy podlegają ciągłej modyfikacji i są dostosowywane do aktualnych zagrożeń społecznych. Podstawę realizacji działań profilaktycznych stanowi również współpraca z instytucjami pozapolicyjnymi, m.in. takimi jak: władze samorządowe, instytucje finansowe czy stowarzyszenia działające na rzecz bezpieczeństwa.
Przeciwdziałanie oszustwom popełnianym na tzw. legendę oraz zapewnienie bezpieczeństwa osób w cyberprzestrzeni są jednym z wiodących działań profilaktycznych ukierunkowanych na podnoszenie świadomości społecznej, które polegają na zapoznaniu ze sposobami postępowania sprawców oszustw, także tych związanych z rozwojem technologii informatycznych. Policja prowadzi bieżącą współpracę z sektorem bankowym, z zachowaniem tajemnicy bankowej wynikającej z ustawy Prawo bankowe, z której zwolnić może sąd. W celu rozpowszechniania informacji dotyczących oszustw popełnianych na tzw. legendę (w tym oszustw na pracownika banku) Komenda Główna Policji we współpracy z Telewizją Puls oraz Fundacją „Pod Dębem”, zainaugurowała kampanię pn. #ZnamTeNumery. Celem działań realizowanych w ramach kampanii jest wypracowanie łatwego i zrozumiałego algorytmu zachowań w sytuacji potencjalnego zagrożenia oszustwem, a także uświadomienie osobom starszym oraz ich najbliższym niebezpieczeństw i metod oszustw, z jakimi mogą się spotkać.
Ponadto, Policja podjęła współpracę z Pionem Nadzoru Bankowego Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego, która polega na międzyinstytucjonalnym przedsięwzięciu prewencyjnym, mającym na celu przeciwdziałanie oszustwom. Zainicjowano działania mające na celu zapobieganie zjawisku oszustw popełnianych na tzw. legendę oraz podniesienie gotowości sektora bankowego poprzez zachowanie czujności pracowników bezpośrednio obsługujących klientów, pozwalającą udaremnić tego typu przestępstwa. Urząd Komisji Nadzoru Finansowego, na podstawie informacji i doświadczeń zebranych od przedstawicieli banków, Policji oraz pracowników Urzędu, opracował poradnik przeznaczony dla pracowników banków, zawierający zestaw dobrych praktyk i wypracowanych zasad współpracy.
Jednocześnie informuję, że wykrywalność przestępstw dotyczących oszustw w sektorze bankowym w latach 2021-2023 utrzymywała się na poziomie 60-70%. Policja nie gromadzi danych na temat sankcji, jakie są orzekane w sądach wobec oskarżonych o oszustwa bankowe.
Odpowiadając na pytanie dotyczące wsparcia dla ofiar oszustw bankowych pragnę wskazać, że zgodnie z ustawą z dnia 28 listopada 2014 r. o ochronie i pomocy dla pokrzywdzonego i świadka[4], organ prowadzący postępowanie przygotowawcze informuje pokrzywdzonego o możliwości uzyskania pomocy psychologicznej świadczonej przez podmioty, które uzyskały na przedmiotowy cel środki finansowe z Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej. Lista podmiotów, w których ofiara może uzyskać pomoc jest dostępna w każdej jednostce organizacyjnej Policji na terenie kraju.
Natomiast odnosząc się do zdarzenia opisanego w wystąpieniu Pani Poseł uprzejmie informuję, że Prokuratura Rejonowa w Gorlicach nadzoruje postępowanie o czyn z art. 286 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1990 r. Kodeks karny[5] (sygn. akt 4146.0.Ds.833.2024.D). W związku z powyższym, właściwa do udzielenia informacji w przedmiotowym zakresie jest wskazana wyżej jednostka organizacyjna prokuratury.
Z poważaniem
z up. Czesław Mroczek
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Dz. U. z 2024 r. poz. 145, z późn. zm.
[2] Dz. U. z 2023 r. poz. 2488, z późn. zm.
[3] Dz. U. z 2024 r. poz. 37, z późn. zm.
[4] Dz. U. z 2015 r. poz. 21
[5] Dz. U. z 2024 r. poz. 17, z późn. zm.