w sprawie działań rządu w zakresie upamiętnienia ofiar ludobójstwa na Wołyniu oraz podjęcia działań dyplomatycznych w celu przeprowadzenia ekshumacji Polaków zamordowanych na Wołyniu a także zburzenia pomników zbrodniarzy na Ukrainie
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Władysław Teofil Bartoszewski
Warszawa, 07-10-2025
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 4126 Pana Posła Dariusza Mateckiego oraz grupy Posłów w sprawie działań rządu w zakresie upamiętnienia ludobójstwa na Wołyniu oraz podjęcia działań dyplomatycznych w celu przeprowadzenia ekshumacji Polaków zamordowanych na Wołyniu, a także zburzenia pomników zbrodniarzy na Ukrainie przedstawiam następującą informację:
Decyzja o wznoszeniu upamiętnień na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej należy do kompetencji właściwych terytorialnie władz samorządowych na mocy uprawnień przyznanych im przez ustawodawcę w art. 18 ust. 2 pkt 13 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2024 r. poz. 609, 721). Należy wskazać, że organ właściwy w sprawie wydania zezwolenia na posadowienie na zarządzanym przez siebie terenie trwałego znaku lub obiektu upamiętniającego zgodnie z art. 53l. z ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2023 r. poz. 102) został zobowiązany przed wydaniem decyzji do zasięgnięcia opinii Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej. Na mocy przyznanych w art. 1 pkt 6 ww. ustawy kompetencji do zadań IPN należy prowadzenie działalności związanej z upamiętnianiem historycznych wydarzeń, miejsc i postaci w dziejach walk i męczeństwa Narodu Polskiego zarówno w kraju, jak i za granicą, a także miejsc walk i męczeństwa innych narodów na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, odnoszących się do cezury czasowej od 8 listopada 1917 r. do 31 lipca 1990 r.
Jednocześnie minister kultury i dziedzictwa narodowego wykonuje swoje ustawowe zadania, otaczając opieką polskie dziedzictwo kulturowe poprzez udzielanie finansowej pomocy w realizacji inicjatyw związanych ze wznoszeniem upamiętnień i sprawowaniem nad nimi opieki w ramach programu „Miejsca pamięci i trwałe upamiętnienia w kraju“. Minister kultury i dziedzictwa narodowego sprawuje również bieżącą opiekę nad polskimi miejscami pamięci położonymi na obszarze Ukrainy, w których pochowane są szczątki ofiar Zbrodni Wołyńskiej, w ramach programu ministra „Miejsca pamięci narodowej za granicą“.
Kwestie formalne w obszarze miejsc pamięci reguluje umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Ukrainy o ochronie miejsc pamięci i spoczynku ofiar wojny i represji (DZ. Ust. 1994 Nr 112 poz. 545). Za realizację jej postanowień po stronie polskiej odpowiada MKiDN a po stronie ukraińskiej Państwowa Międzyresortowa Komisja do spraw Uwiecznienia Pamięci Uczestników Antyterrorystycznej Operacji, Ofiar Wojny i Represji Politycznych.
Kwestie poszukiwań i ekshumacji stanowią jedne z ważniejszych wyzwań w stosunkach dwustronnych między Polską i Ukrainą. Potwierdzeniem tego jest fakt, że temat ten został wpisany do wspólnego komunikatu podsumowującego polsko-ukraińskie konsultacje międzyrządowe, które odbyły się w marcu br. w Warszawie.
Pod auspicjami ministra edukacji działa Polsko-Ukraińska Komisja Ekspertów do spraw doskonalenia treści podręczników szkolnych historii i geografii.
Kwestie polsko-ukraińskiej Komisji uregulowano w Porozumieniu między Ministrem Edukacji Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej a Ministerstwem Oświaty i Nauki Ukrainy o współpracy w dziedzinie oświaty, podpisanym w Kijowie dnia 19 stycznia 2015 r. – art. 6: „Strony będą kontynuowały współpracę w ramach Wspólnej Polsko-Ukraińskiej Komisji Ekspertów do spraw Doskonalenia Treści Podręczników Szkolnych z historii i geografii obu państw”.
Poprzednio, podstawą do realizacji prac Komisji było Porozumienie o współpracy między Ministrem Edukacji Narodowej RP a Ministerstwem Oświaty i Nauki Ukrainy, podpisane 2 lipca 2001 r. w Górowie Iławieckim – art. 11: „Strony sprzyjać będą doskonaleniu treści podręczników szkolnych obu krajów z historii i geografii w celu osiągnięcia lepszego zrozumienia przez oba narody. W związku z tym kontynuowane będą prace wspólnej polsko-ukraińskiej Komisji Ekspertów do spraw doskonalenia treści podręczników szkolnych historii i geografii“.
Wcześniejsze umowy, zawierające zapis o Komisji, miały charakter czasowy. Do składu komisji minister edukacji powołuje ekspertów ds. historii i geografii. Eksperci zajmują się opracowywaniem recenzji podręczników dopuszczonych do użytku szkolnego w obu państwach. Efekty prac komisji są publikowane na stronie MEN: https://www.gov.pl/web/edukacja/polsko-ukrainska-komisja-ekspertow.
Posiedzenia komisji odbywają się raz w roku, na przemian w Polsce i Ukrainie. Ostatnie, XXIII posiedzenie komisji miało miejsce 26-28 września 2023 r. w Warszawie. Organizatorem posiedzenia komisji w 2024 r. jest strona ukraińska.
W kontekście podręczników dopuszczonych do użytku w polskim systemie edukacji należy zwrócić uwagę na § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 3 października 2019 r. w sprawie dopuszczania do użytku szkolnego podręczników (Dz. U. 2019 poz. 2013), zgodnie z którym podręcznik do historii i geografii uwzględnia także zalecenia dwustronnych komisji podręcznikowych oraz innych komisji i zespołów do spraw podręczników, działających na podstawie międzypaństwowych umów dotyczących współpracy w zakresie edukacji lub porozumień komitetów narodowych UNESCO.
Z wyrazami szacunku
z up. Władysław Teofil Bartoszewski
Sekretarz Stanu