do ministra edukacji
w sprawie przekazywania części oświatowej subwencji ogólnej dla JST przewidzianej na realizację zadań wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy dla dzieci i młodzieży na dotowanie przedszkoli przez JST
Zgłaszający: Bartosz Romowicz, Piotr Górnikiewicz
Data wpływu: 08-08-2024
Pani Minister!
Na dzieci posiadające orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego przysługują środki finansowe zagwarantowane w części oświatowej subwencji ogólnej z tytułu realizacji zadań wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy. Jednostka samorządu terytorialnego, która prowadzi lub dotuje szkoły i przedszkola, otrzymuje z tego tytułu środki finansowe z budżetu państwa. Warunkiem otrzymania tych środków jest wykazanie dzieci posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego w Systemie Informacji Oświatowej (SIO) wg stanu na dzień 30 września roku poprzedzającego rok naliczenia subwencji.
Część oświatowa subwencji ogólnej dla jednostki samorządu terytorialnego na dziecko z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego, uzależniona jest więc od faktu wykazania danego dziecka w Systemie Informacji Oświatowej (SIO) wg stanu na dzień 30 września roku poprzedzającego rok naliczenia subwencji. W sytuacji jeżeli dziecko nie zostanie wykazane w SIO, środki finansowe z tego tytułu nie zostaną dla danej jednostki samorządu terytorialnego naliczone.
Jeżeli po 30 września roku poprzedzającego rok naliczenia subwencji do jednostki oświatowej, zostanie zapisane dziecko z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego, to jednostce samorządu terytorialnego środki finansowe na to dziecko na kolejny cały rok nie zostaną naliczone. Nie zwalnia to jednak jednostek oświatowych, jak również organów prowadzących te jednostki z obowiązku zapewnienia warunków kształcenia specjalnego temu dziecku. Dotyczy to zarówno szkół jak i przedszkoli publicznych, jak i niepublicznych, niezależnie od tego, kto jest organem prowadzącym to placówkę.
Przedszkole publiczne lub niepubliczne, prowadzone przez osobę fizyczną lub osobę prawną niebędącą jednostką samorządu terytorialnego, do którego uczęszcza dziecko posiadające orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego („uczeń niepełnosprawny“), otrzymuje dotację z budżetu gminy w wysokości nie niższej niż kwota przewidziana na takiego ucznia niepełnosprawnego w części oświatowej subwencji ogólnej dla gminy. Powyższy sposób dotowania wynikający z art. 16 i 17 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych, stwarza dla przedszkoli prowadzonych przez podmioty prywatne gwarancję uzyskania dofinansowania na poziomie przyznawanym przedszkolom samorządowym oraz konieczność rozliczenia dotacji otrzymywanej na ucznia niepełnosprawnego w sposób określony w ww. ustawie. W szczególności, dotacja przekazana na dzieci, posiadające orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego może być wykorzystana wyłącznie na pokrycie wydatków związanych z realizacją zadań związanych z organizacją kształcenia specjalnego – art. 35 ust. 4 i 5 ww. ustawy.
Przedszkole publiczne i niepubliczne prowadzone przez podmiot prywatny ma prawo do dotacji z budżetu gminy, na ucznia posiadającego orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, niezależnie od faktu, czy uczeń został wykazany w SIO wg stanu na dzień 30 września poprzedzającego rok naliczenia subwencji i dana gmina otrzymała na niego subwencje.
Jest to prawo, które nie jest zależne od faktu posiadania na ten cel środków w budżecie organu dotującego. Gmina, która musi zapewnić środki finansowe na cele związane z kształceniem ucznia niepełnosprawnego niewykazanego w SIO, może w związku z zaistniałą sytuacją zwrócić się jedynie do Ministerstwa Edukacji Narodowej o zwiększenie części oświatowej subwencji ogólnej z rezerwy (art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego). Gmina występuje wtedy z wnioskiem „o dofinansowanie z tytułu wzrostu zadań szkolnych i pozaszkolnych, polegających na wzroście liczby uczniów przeliczeniowych w odniesieniu do danych przyjętych do naliczenia algorytmem części oświatowej subwencji ogólnej“ (termin składania wniosku z tego kryterium w 2024 r. to 18 października). Informacja na tronie MEN w dokumencie – „Kryteria podziału rezerwy części oświatowej subwencji ogólnej na rok 2024“. W związku z tym, że przedmiotowy wniosek składany jest w październiku do naliczenia tych środków nie może zostać uwzględniona zmiana liczby dzieci niepełnosprawnych w jednostkach oświatowych po terminie złożenia wniosku. Środki finansowe w ramach rezerwy części oświatowej subwencji ogólnej, które gmina może otrzymać, nie są adekwatne (są znacząco mniejsze) w porównaniu do środków, które mogłaby otrzymać z części oświatowej subwencji ogólnej. Otrzymanie przez gminę środków z rezerwy subwencji oświatowej następuje po upływie roku szkolnego (koniec roku kalendarzowego), co powoduje długotrwałe zaangażowanie własnych środków, które mogłyby być wykorzystane na inne cele. Istotny jest również sam fakt, że wysokość kwot przewidzianych na dzieci niepełnosprawne w części oświatowej subwencji ogólnej jest znaczna i stanowi ważny dochód budżetu gminy.
Należy podkreślić, że zgodnie z art. 50 i 51 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych w rozliczeniach finansowych między jednostkami samorządu terytorialnego z tytułu korzystania ucznia z wychowania przedszkolnego w placówce położonej na terenie innej gminy niż gmina zamieszkania ucznia, jednostki samorządu terytorialnego nie obciążają się kosztami wychowania przedszkolnego w przypadku uczniów niepełnosprawnych. Z założenia środki na tych uczniów zagwarantowane są w części oświatowej subwencji ogólnej, jeśli dany uczeń niepełnosprawny zostanie wykazany w SIO do 30 września roku poprzedzającego rok naliczenia subwencji.
Należy również zważyć, że zgodnie z zapisem art. 8 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych, jednostki samorządu terytorialnego zobowiązane są do tego, aby w danym roku budżetowym na realizację zadań wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy dla dzieci i młodzieży ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, przeznaczały środki w wysokości nie mniejszej niż wynikającej z podziału na ten cel części oświatowej subwencji ogólnej. Zasada ta, zaplanowania w budżecie samorządu wydatków ponoszonych na realizację zadań wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy dla dzieci i młodzieży w wysokości nie niższej niż naliczona w subwencji, w tym zakresie spowodowała szereg wątpliwości interpretacyjnych – zacieranie się granicy pomiędzy subwencją a dotacją, środki finansowe mają być przeznaczane z subwencji oświatowej, która w swym założeniu daje samorządom możliwość samodzielnego dysponowania, ale w tym konkretnym przypadku został sprecyzowany cel, co jest charakterystyczne dla dotacji.
Zgodnie z art. 20 ustawy z dnia 16 stycznia 2024 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2024 – „W roku 2024 przy podziale części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego, o którym mowa w art. 28 ust. 5 ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, nie uwzględnia się dzieci i uczniów będących obywatelami Ukrainy, których pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa albo którzy przebywają legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w przypadku gdy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy od dnia 24 lutego 2022 r. w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa“.
Od 12 marca 2022 r. obowiązuje ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2024 r. poz. 167 ze zm.). Na podstawie art. 50 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 tej ustawy, jednostki samorządu terytorialnego otrzymują wsparcie finansowe z Funduszu Pomocy w realizacji dodatkowych zadań oświatowych związanych z kształceniem, wychowaniem i opieką nad dziećmi i uczniami będącymi obywatelami Ukrainy, których pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznaje się za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 tej ustawy. Zgodnie wyjaśnieniami na stronie internetowej Ministerstwa Finansów, środki na finansowanie zadań oświatowych dla dzieci i uczniów będących obywatelami Ukrainy, przekazywane są jednostkom samorządu terytorialnego w ratach miesięcznych (w miesiącu następującym po miesiącu, za który zostały naliczone) z uwzględnieniem faktycznej liczby dni pobytu dziecka w jednostce oświatowej w danym miesiącu na podstawie wykazanych danych w Systemie Informacji Oświatowej. Możliwe również są korekty w trakcie roku, tj. naliczenia tych środków w kolejnym okresie za okres, w którym nastąpiło nieprawidłowe wykazanie danych w Systemie Informacji Oświatowej. Środki z Funduszu Pomocy naliczone na dziecko odpowiadają wysokością środkom jak w części oświatowej subwencji ogólnej otrzymywanej dla danej jednostki samorządu terytorialnego, w tym na dzieci niepełnosprawne.
Z powyższego wynika, że można przekazywać środki finansowe na dzieci posiadające orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, uwzględniając faktyczną liczbę dzieci niepełnosprawnych w danym miesiącu i przekazując te środki jednostce samorządu terytorialnego w kolejnym miesiącu. Takie wsparcie finansowe realizowane jest z Funduszu Pomocy od 12 marca 2022 r. i zgodnie z art. 50 ust. 6 ww. ustawy planowane jest do 2025 r. Przyjmując powyższe rozwiązanie, gmina otrzymuje środki finansowe w takiej wysokości, jaka powinna zostać naliczona w części oświatowej subwencji ogólnej na dziecko niepełnosprawne. Gmina nie musi wydatkować środków własnych przeznaczonych na dotacje naliczone na dzieci z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego w przedszkolach publicznych lub niepublicznych, prowadzonych przez osobę fizyczną lub osobę prawną niebędącą jednostką samorządu terytorialnego.
Na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora oraz art. 191 regulaminu Sejmu przyjętego uchwałą Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 lipca 1992 r. proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
1. Czy naliczanie środków z części oświatowej subwencji ogólnej na realizację zadań wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy dla dzieci i młodzieży (uczniów niepełnosprawnych) i ich przekazywanie gminie nie może odbywać się na zasadzie przyjętej jak dla dzieci i uczniów będących obywatelami Ukrainy, tj. być aktualizowane miesięcznie w zależności od zmieniającej się liczby uczniów z orzeczeniami?
2. Dlaczego gmina ma dokładać z własnego budżetu do dotacji dla przedszkoli publicznych lub niepublicznych, prowadzonych przez osoby fizyczne lub osoby prawne niebędące jednostką samorządu terytorialnego w przypadku kiedy po 30 września roku poprzedzającego rok naliczenia subwencji, do przedszkola zostanie zapisane dziecko niepełnosprawne?
3. Dlaczego gminy mają zapewniać środki na zajęcia dla dzieci niepełnosprawnych w szkołach, gdy po 30.09. danego roku wpływa orzeczenie?
Z poważaniem Bartosz Romowicz