do ministra kultury i dziedzictwa narodowego
w sprawie likwidacji Departamentu Restytucji Dóbr Kultury
Zgłaszający: Wojciech Szarama
Data wpływu: 13-08-2024
Na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej (M.P. 2002 nr 23 poz. 398, 2003 nr 23 poz. 337, 2004 nr 12 poz. 182, 2005 nr 16 poz. 263, nr 42 poz. 556, nr 66 poz. 912, nr 76 poz. 1062, 2006 nr 15 poz. 194 oraz 2007 nr 23 poz. 253 kieruję do Pani Minister interpelację w sprawie likwidacji Departamentu Restytucji Dóbr Kultury.
W styczniu 2022 roku w ramach Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego utworzono Departament Restytucji Dóbr Kultury. Nowy departament przejął obowiązki dotychczasowego Wydziału do Spraw Restytucji Dóbr Kultury w Departamencie Dziedzictwa Kulturowego za Granicą i Strat Wojennych. Dokonana zmiana miała na celu powołanie silniejszego podmiotu, wzmocnionego dodatkowymi etatami, co zintensyfikować miało prace związane z odzyskiwaniem polskich dzieł sztuki zagrabionych w czasie II wojny światowej przez państwa: niemieckie i rosyjskie.
Wśród regulaminowych zadań departamentu wymienić należy bowiem przede wszystkim inicjowanie, koordynowanie i prowadzenie poszukiwań utraconych dóbr kultury, w szczególności przez kwerendy archiwalne i biblioteczne oraz monitoring rynku sztuki i zdigitalizowanych zasobów zbiorów publicznych w kraju i za granicą. Jeszcze w roku 2022, czyli w pierwszym roku istnienia departamentu, prowadził on 130 spraw restytucyjnych w 15 krajach na 4 kontynentach. Były wśród nich zarówno wnioski restytucyjne do Rosji, które zapewne pozostaną otwartymi sprawami restytucyjnymi jeszcze przez wiele lat, jak i sprawy, w których pracownicy departamentu zakończyli już rozmowy i oczekiwali na realizację decyzji o zwrocie. Departament Restytucji Dóbr Kultury był także stroną kilkunastu procesów sądowych. Odzyskiwanie dzieł sztuki było jednym z priorytetów rządu Mateusza Morawieckiego – w ciągu ostatnich ośmiu lat wróciło do Polski prawie 700 dzieł sztuki i było to olbrzymie zwiększenie efektywności działań restytucyjnych.
Tylko w latach 2023-2024, w wyniku działań zainicjowanych i prowadzonych przez Departament Restytucji Dóbr Kultury, do Polski wróciły między innymi „Portret Adama Stanisława Naruszewicza“ i grafika „Dama z wachlarzem“ z kolekcji Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, litografia „Królewska Huta“ Ernsta Wilhelma Knippela ze zbiorów Muzeum Śląskiego w Katowicach, obrazy – „Mater Dolorosa“ oraz „Ecce Homo“ – zagrabione przez Niemców w czasie II wojny światowej ze zbiorów Zamku Ordynacji Czartoryskich w Gołuchowie czy obraz „Portret starszego mężczyzny w peruce, z laską“ Godfrieda Schalckena oraz 11 innych odzyskanych obiektów, wśród nich 3 obrazy na płótnie, gwasz na papierze, XVIII-wieczna szklanica oraz zespół 6 fotografii, które trafiły do Muzeum Narodowego w Warszawie.
Dlatego też z olbrzymim zdziwieniem przyjąłem informację o przeprowadzonej przez Panią likwidacji Departamentu Restytucji Dóbr Kultury. Jest to decyzja szkodliwa dla procesu odzyskiwania zagrabionych Polsce dzieł sztuki.
Reasumując powyższe, proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania: