Interpelacja nr 4456

do ministra finansów

w sprawie centralnego rejestru umów

Zgłaszający: Klaudia Jachira

Data wpływu: 23-08-2024

Szanowny Panie Ministrze!

W oparciu o badanie kondycji gospodarstw domowych, które zostało przeprowadzone przez Instytut Rozwoju Gospodarczego SGH w III kwartale 2023 roku, chciałabym zwrócić Pana uwagę na istotność jawności umów sektora finansów publicznych.

Na postawione przez badaczy pytanie: „Czy faktury, umowy zawierane przez jednostki publiczne, ministerstwa, urzędy, samorządy powinny być jawne dla obywateli?” aż 82,2% respondentów odpowiedziało twierdząco. Współcześnie jawność w sposób efektywny można realizować za pomocą rozwiązań informatycznych, łatwych w obsłudze dla przeciętnego obywatela. Takim narzędziem jest z pewnością centralny rejestr umów (CRU). Jego implementacja w Polsce niosłaby ze sobą wiele korzyści zarówno dla administracji publicznej, biznesu, jak i obywateli.

Oto kilka z nich:

• Dostęp do informacji publicznej: Obywatele oraz organizacje pozarządowe mają łatwiejszy dostęp do informacji o działalności instytucji publicznych, co sprzyja ich większemu zaangażowaniu w życie publiczne oraz daje większą kontrolę społeczną – zapobiega nadużyciom.
• Efektywność zarządzania: Centralny rejestr umów umożliwia lepszą koordynację i kontrolę wydatków publicznych, co przyczynia się do bardziej efektywnego zarządzania środkami finansowymi i sprzyja lepszemu planowaniu budżetowemu.
• Ograniczenie korupcji: Ujawnienie danych o umowach utrudnia zawieranie umów na niekorzystnych warunkach i przeciwdziała korupcji, dzięki czemu procesy zakupowe stają się bardziej uczciwe. Na przykład wprowadzenie rejestru w Słowacji doprowadziło do znacznego ograniczenia niegospodarności finansowej, co skutkowało spadkiem kosztów zamówień publicznych o prawie jedną trzecią już w pierwszym roku jego działania.
• Poprawa konkurencyjności: Przejrzystość umów może zachęcać większą liczbę przedsiębiorstw do uczestnictwa w przetargach, zwiększając konkurencyjność i potencjalnie obniżając koszty zamówień publicznych.

Niestety, jawność umów sektora publicznego nie jest obligatoryjna, a data wprowadzenia centralnego rejestru umów była przekładana już kilkakrotnie. Przesuwanie wdrożenia CRU oraz brak transparentności, jak przebiegają prace (specjalnego zespołu powołanego przez ministra finansów dnia 6.10.2023 r.) nad jego implementacją, generują niepotrzebny chaos wśród samorządowców. Nie wiedzą oni, czego się spodziewać, i kwestionują, czy ich urzędy poradzą sobie (pod względem teleinformatycznym) z obsługą rejestru umów, ponieważ mogą być do tego nieprzystosowane.

Mimo to wiele samorządów z własnej inicjatywy zdecydowało się na uruchomienie przejrzystych i łatwych w obsłudze rejestrów umów. Udostępniają one dane w zakresie, jaki uznały za stosowne, wykorzystując do tego dedykowane strony lub Biuletyn Informacji Publicznej. Jak wynika z badania pilotażowego przeprowadzonego przez Instytut Finansów Publicznych, 39 z 66 miast na prawach powiatu prowadzi rejestr umów.

Biorąc pod uwagę powyższe, zwracam się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Finansów zdiagnozowało wcześniejsze przyczyny opóźnienia wdrożenia centralnego rejestru umów (CRU) i jakie kroki podejmuje, aby data 1.01.2026 r. była rzeczywistym momentem jego wprowadzenia? Czy obecnie jest ona nadal realna?
2. Czy w Ministerstwie Finansów istnieje formalny projekt/zespół, który realizuje wdrożenie CRU? Jeżeli tak, to ile osób liczy ten zespół? Z przedstawicieli jakich komórek i departamentów się składa? Kto z kierownictwa resortu nadzoruje projekt/zespół? Jak często spotyka się zespół i ile razy w tym roku odbyły się jego spotkania? Jakie zasoby finansowe i informatyczne przeznaczono na ten projekt?
3. Czy trwają prace międzyresortowe, na przykład z Ministerstwem Cyfryzacji, w sprawie wdrożenia centralnego rejestru umów?
4. Czy projekt ma status projektu zgodny z zarządzeniem ministra finansów w sprawie zarządzania portfelem programów i projektów w Ministerstwie Finansów?
5. Czy w projekt zaangażowane jest Centrum Informatyki Resortu Finansów (CIRF) i Aplikacje Krytyczne sp. z o.o.?
6. Czy Ministerstwo Finansów dysponuje szczegółowym planem/harmonogramem wdrożenia CRU, który uwzględnia potencjalne wyzwania techniczne i organizacyjne, z jakimi mogą się spotkać samorządy i instytucje publiczne? Jakie są kamienie milowe projektu? Czy planowane są wdrożenia pilotażowe, testowanie programu i inne niezbędne działania w tego typu projektach? Jeśli tak, to czy ten plan zostanie upubliczniony?
7. Czy istnieją plany monitorowania i raportowania efektów wdrożenia CRU, takie jak wpływ na efektywność zarządzania finansami publicznymi i poziom korupcji? Jeśli tak, to jakie wskaźniki będą stosowane?
8. Czy Ministerstwo Finansów planuje kampanię informacyjną lub szkoleniową, która ułatwi instytucjom publicznym i obywatelom korzystanie z centralnego rejestru umów? Jeśli tak, to kiedy można się spodziewać jej rozpoczęcia?
9. Czy Ministerstwo Finansów planuje uruchomić internetową stronę informacyjną procesu wdrożenia CRU, tak jak w przypadku KSeF?