do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie przeciwdziałania nadużyciom zwolnień lekarskich (L4)
Zgłaszający: Bartosz Romowicz
Data wpływu: 07-09-2024
Pani Minister,
instytucja zwolnienia lekarskiego została wprowadzona jako mechanizm mający na celu zapewnienie pracownikom odpowiedniej ochrony w sytuacjach, gdy ich stan zdrowia uniemożliwia wykonywanie obowiązków zawodowych. Jej istotą jest zapewnienie pracownikom niezbędnego czasu przeznaczonego na rekonwalescencję, chroniąc jednocześnie ich prawo do wynagrodzenia w okresie niezdolności do pracy.
Mimo, że przedmiotowy instrument niepodważalnie służy interesom pracowników, coraz częściej obserwuje się przypadki, w których jest on wykorzystywany do celów niezgodnych z ich docelowym przeznaczeniem. Pracownicy przebywający na zwolnieniu lekarskim podejmują się innych prac zarobkowych, zwykle związanych z prowadzoną przez siebie działalnością prywatną. Problem ten jest zauważany, oraz szeroko zgłaszany przez pracodawców różnych branż, co wskazuje na jego ogólnokrajowy charakter. Powyżej opisane sytuacje są szczególnie częste w sektorach, gdzie występują prace sezonowe lub dorywcze, tj. budownictwo, rolnictwo w okresie żniw, turystyka (m.in. w postaci wynajmu domów wypoczynkowych) i wiele innych.
Przytoczone zachowania pracowników nie tylko destabilizują funkcjonowanie przedsiębiorstw, prowadząc do znacznych strat finansowych, lecz także podważają zaufanie do systemu ubezpieczeń społecznych, który zgodnie z art. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 497), winien być oparty na zasadzie równego traktowania. Ponadto, nadużywanie zwolnień lekarskich niewątpliwie obciąża budżet państwa, wpływając negatywnie na sytuację zarówno pracodawców, jak i pracowników korzystających z tych świadczeń zgodnie z ich przeznaczeniem.
Zgodnie z postanowieniem SN z dnia 17 listopada 2022 r., I USK 6/22, (LEX nr 3552551) „Każda praca zarobkowa wykonywana w okresie zwolnienia lekarskiego powoduje utratę prawa do świadczeń. Za taką pracę uważa się każdą pracę w potocznym znaczeniu tego słowa, w tym wykonywanie różnych czynności w ramach stosunków zobowiązaniowych, ale także poza takimi stosunkami, w tym kontynuowanie własnej działalności gospodarczej, samozatrudnienie czy stosunek korporacyjny. Dlatego w razie wystąpienia ryzyka niezdolności do pracy lub do prowadzenia pozarolniczej działalności wskutek choroby ubezpieczony ma obowiązek powstrzymania się od wszelkich czynności wykonywanych zawodowo, ponieważ to świadczenia z ubezpieczenia chorobowego społecznego mają rekompensować mu brak możliwości uzyskiwania dochodów. Za niedopuszczalne uznaje się zaś pobieranie takich świadczeń (połączone z brakiem obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne za okresy choroby) w razie uzyskiwania przez ubezpieczonego dochodów z kontynuowanej działalności, nawet gdyby polegało to na wykonywaniu czynności w istotny sposób nieobciążających jego organizmu.”
W tym stanie rzeczy, podjęcie odpowiednich kroków niewątpliwie zmniejszyłoby skalę ww. nadużyć. Byłoby to możliwe np. poprzez wprowadzenie maksymalnego okresu zwolnienia lekarskiego nieprzekraczającego 14 dni wystawionego przez lekarza POZ, po którym to okresie tylko lekarz specjalista mógłby wystawić takie L4 na kolejny okres. Byłoby to również możliwe poprzez zwiększenie skuteczności kontroli L4 przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Wzmocnienie nadzoru nad systemem przyczyniłoby się do poprawy ogólnej efektywności procesu wydawania zwolnień lekarskich, a także wzmocniłoby zaufanie publiczne do jego transparentności oraz rzetelności.
Na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (Dz. U. z 2024 r. poz. 907) oraz art. 191 Regulaminu Sejmu RP przyjętego uchwałą Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 lipca 1992 r. (t.j. M.P. z 2022 r. poz. 990, z późn. zm.) proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
1. Czy ministerstwo jest świadome skali przedmiotowego zjawiska?
2. Czy planowane są zmiany legislacyjne, które mogłyby przeciwdziałać nadużyciom w zakresie wykorzystywania zwolnień lekarskich?
3. Czy ministerstwo dostrzega problem związany z nadużywaniem zwolnień lekarskich i czy rozważa podjęcie działań mających na celu jego rozwiązanie?
4. Czy zgodnie z wiedzą ministerstwa, Zakład Ubezpieczeń Społecznych podejmuje, lub zamierza podjąć działania, które zwiększyłyby skuteczność kontroli nad wydawaniem, oraz wykorzystywaniem zwolnień lekarskich, szczególnie w sektorach najbardziej narażonych na nadużycia?
5. Czy zgodnie z wiedzą ministerstwa w systemie Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego również obserwowane są podobne nadużycia, zwłaszcza w kontekście prac sezonowych w rolnictwie? Czy KRUS podejmuje, lub zamierza podjąć kroki, aby przeciwdziałać tego rodzaju praktykom?
6. Czy odpowiednie ministerstwa rozważają zacieśnienie współpracy z przedsiębiorcami, oraz organizacjami branżowymi w celu lepszego monitorowania i zapobiegania nadużyciom związanym z nieprawidłowym wykorzystywaniem zwolnień lekarskich?
7. Czy planowane są działania mające na celu edukację pracodawców i pracowników na temat konsekwencji nieuczciwego wykorzystywania zwolnień lekarskich?
8. Czy rozważane są kampanie informacyjne lub inne inicjatywy mające na celu zwiększenie świadomości w tej kwestii?
Z poważaniem
Bartosz Romowicz