w sprawie dotacji dla zaocznych niepublicznych liceów dla dorosłych
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Henryk Kiepura
Warszawa, 30-09-2024
Szanowna Pani Posłanko,
uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych wyjaśnień.
konstytucyjnie zagwarantowane prawo do nauki i wyboru szkoły innej niż publiczna znalazło rozwinięcie w przepisach art. 168 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (D. U. z 2024 r. po. 737 z późn. zm.). Sektor oświaty niepublicznej stanowi istotną część szkolnictwa, aczkolwiek odsetek jednostek prowadzonych przez podmioty tego sektora jest zróżnicowany w zależności od etapu edukacyjnego i typu szkoły. W przypadku niepublicznych liceów ogólnokształcących dla dorosłych, ich udział w ogólnej liczbie liceów ogólnokształcących dla dorosłych (wzięto pod uwagę tylko szkoły wykazujące uczniów) utrzymuje się na zbliżonym poziomie. Według stanu na dzień 30 września 2021 r. – stanowiły one 67,7% ogólnej liczbie tych szkół. W roku 2022 i 2023[1] ten odsetek wynosił odpowiednio 64,6% i 62,1%.
W obecnym stanie prawnym osoby dorosłe mogą poprzez kształcenie w szkole podstawowej dla dorosłych albo w liceum ogólnokształcącym dla dorosłych, uzupełniać wykształcenie ogólne (odpowiednio: podstawowe i średnie). Szczególną ścieżkę kształcenia przewidziano dla absolwentów branżowej szkoły I stopnia, którzy oprócz kontynuacji nauki w branżowej szkole II stopnia, mogą skorzystać z oferty liceum ogólnokształcącego dla dorosłych rozpoczynając naukę od klasy II[2].
Dofinansowanie (dotacja) dla niepublicznego liceum ogólnokształcącego dla dorosłych, zgodnie z art. 26 ust. 2 i 5 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 754), wypłacana jest z budżetu właściwego powiatu, w dwóch „częściach”, jako:
Zwiększenie dofinansowania ww. niepublicznych szkół „za zdany egzamin”, a zmniejszenie środków naliczanych „za uczestnictwo w zajęciach” zostało zapoczątkowane rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 15 grudnia 2017 r. w sprawie sposobu podziału części oświatowej subwencji ogólnej w roku 2018 (Dz. U. z 2017 r. poz. 2395) i było kontynuowanie w kolejnych latach. Na takie rozwiązanie bezpośrednio miały wpływ rekomendacje Najwyższej Izby Kontroli[3]. Po kontroli „Kształcenie w szkołach dla dorosłych” w roku 2016, NIK, negatywnie oceniając skuteczność kształcenia w szkołach niepublicznych kształcących osoby dorosłe, wniosła o rozważenie wprowadzenia zmian w zakresie dotowania szkół niepublicznych kształcących dorosłych (które nawiasem mówiąc mają prawo do pobierania opłat od swoich słuchaczy). Wówczas, w objętych kontrolą jednostkach z ponad 20 tysięcy osób rozpoczynających naukę, ukończyło ją tylko 21%. Egzaminy zewnętrzne zdało niespełna 8% słuchaczy, w tym egzamin maturalny jedynie 2%. NIK podkreśliła, że wskaźniki zdawalności zarówno egzaminu maturalnego, jak i egzaminów potwierdzających kwalifikacje w zawodzie w publicznych szkołach dla dorosłych były znacznie wyższe niż w szkołach niepublicznych. NIK stwierdziła, że pożądaną jakość kształcenia można byłoby osiągnąć, uzależniając udzielanie dotacji lub jej wysokość od skuteczności nauki i uzyskiwanych efektów kształcenia.
W roku 2023 Najwyższa Izba Kontroli przeprowadziła kolejną kontrolę tego obszaru. W Informacji o wynikach kontroli zostały zawarte wnioski: „mimo niedoskonałości rozwiązania, polegającego na udzielaniu zwiększonej dotacji za efekt kształcenia, minimalizuje ono skalę problemu wyłudzeń i nakłady na kontrole dotacji. Powoduje natomiast wprowadzenie opłat za naukę i może spowodować likwidację dużej części szkół. Odpłatność za naukę, która co do zasady stała się faktem w niepublicznych liceach ogólnokształcących dla dorosłych, może przyczynić się do wyeliminowania niepożądanego zjawiska, związanego z kształceniem osób dorosłych w systemie szkolnym (zarówno w szkołach niepublicznych, jak i publicznych), polegającego na tym, że do tych szkół zapisuje się wyjątkowo duża liczba słuchaczy, którzy finalnie nie uzyskują żadnych osiągnięć edukacyjnych.”.
Znaczącą zmianę w kwotach dofinansowania niepublicznych szkół kształcących dorosłych wprowadzono rozporządzeniem Ministra Edukacji i Nauki z dnia 22 grudnia 2022 r. w sprawie sposobu podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego w roku 2023 (Dz. U. z 2022 r. poz. 2820). Tę zmianę zaprojektowano w taki sposób, aby w przypadku gdy uczeń zda egzamin zewnętrzny, poziom finansowania przez cały cykl jego kształcenia był zbliżony do wcześniejszego lub korzystniejszy od niego. Roczna kwota dotacji na rok 2023 za uczestnictwo w zajęciach słuchaczy niepublicznych liceów ogólnokształcących zmniejszyła się wówczas o ok. 1,2 tys. zł – w przypadku kształcenia w trybie stacjonarnym i o ok. 0,8 tys. zł – w przypadku trybu zaocznego. Rekompensata kosztów kształcenia takiego słuchacza w postaci „dotacji za zdany egzamin” zwiększono zaś o ok. 3,8 tys. zł. W roku 2024, w związku ze zwiększeniem części oświatowej subwencji ogólnej o 36,2% w stosunku do kwoty tej subwencji oświatowej w roku 2023, kwota dotacji za uzyskanie świadectwa dojrzałości w niepublicznych liceach ogólnokształcących dla dorosłych wzrosła o kolejne ok. 2 tys. zł.
Reasumując, obserwacja kilkuletnich już zmian algorytmu podziału części oświatowej subwencji ogólnej pozwala zauważyć wyraźny wzrost wysokości „dotacji za zdany egzamin”. Jest to sposób premiowania niepublicznych szkół osiągających coraz lepsze wyniki kształcenia. Taka zmiana motywuje niepubliczne szkoły, w których nie jest realizowany obowiązek szkolny lub obowiązek nauki, do podnoszenia jakości kształcenia.
Uprzejmie informuję, że z inicjatywy członków Zespołu ds. Edukacji, Kultury i Sportu Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego, powstał zespół roboczy, który zajmuje się założeniami do zmiany ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych. Kwestie poruszone przez Panią Posłankę w interpelacji są jednymi z tematów analizowanych w ramach prac ww. zespołu. Ewentualne nowe rozwiązania w zakresie dotowania szkół niepublicznych będą musiały korelować, z rozpatrywanymi obecnie przez Sejm RP, regulacjami nowej ustawy kształtującej dochody jednostek samorządu terytorialnego (druk sejmowy 622).
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Henryk Kiepura
Sekretarz Stanu
[1] Dla roku 2024 dane w systemie informacji oświatowej są aktualnie uzupełniane przez podmioty zobowiązane do przekazywania danych, dlatego nie są jeszcze miarodajne.
[2] Art. 19 ust. 2 pkt 4 ustawy – Prawo oświatowe
[3] Informacja o wynikach kontroli „Kształcenie w szkołach dla dorosłych” z 2016 r. (LKI.410.022.00.2016) -https://www.nik.gov.pl/plik/id,15038,vp,17508.pdf