w sprawie kontroli na granicach wprowadzanych przez Niemcy
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Maciej Duszczyk
Warszawa, 07-10-2024
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 4743 Pana Posła Pawła Jabłońskiego w sprawie kontroli na granicach wprowadzanych przez Niemcy, skierowaną pierwotnie do Ministra Spraw Zagranicznych[1] i przekazaną, zgodnie z właściwością, pismem[2] Pana Władysława Teofila Bartoszewskiego, Podsekretarza Stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych, uprzejmie przedstawiam informacje, pozostające w zakresie właściwości Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji.
Na wstępie, warto wyjaśnić, że decyzja Niemiec o tymczasowym przywróceniu kontroli[3] na granicach z Rzeczpospolitą Polską (RP), Czechami i Szwajcarią, została podjęta na podstawie art. 25 oraz art. 28 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/399 z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie unijnego kodeksu zasad regulujących przepływ osób przez granice[4], i zdaniem strony niemieckiej była podyktowana wzrostem przekroczeń granicy państwowej wbrew przepisom z Polski do Niemiec, szczególnie w okresie sierpień-wrzesień 2023 roku.
Należy podkreślić, że Polska, jest zwolennikiem zachowania obszaru bez kontroli na granicach wewnętrznych UE, pozwalającego na nieskrępowane korzystanie ze swobody przepływu osób, tj. jednej z czterech swobód UE. Jednocześnie nie podważa prawa państw członkowskich do czasowego przywrócenia ww. kontroli, w szczególności w sytuacjach, gdy poważne zagrożenie dla jego bezpieczeństwa nie może być skutecznie ograniczone w inny sposób. Przedmiotowe kontrole powinny być wprowadzane i realizowane zgodnie z zasadami określonymi w kodeksie granicznym Schengen. Polska w ostatnim czasie skorzystała z takiego prawa przywracając czasowo kontrole graniczne na granicy z Republiką Słowacką. Po ustaniu okoliczności wprowadzenia takiej kontroli, zostały one zniesione.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wyrażał krytyczne stanowisko w związku z przywróceniem i utrzymywaniem kontroli granicznych na granicy polsko-niemieckiej, między innymi w ramach polsko-niemieckich konsultacji międzyrządowych, które odbyły się 2 lipca br. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) podejmowało także szereg działań, mających na celu zmniejszenie uciążliwości tymczasowo przywróconych kontroli na granicy polsko-niemieckiej i docelowe ich zniesienie, między innymi powołując specjalną polsko-niemiecką grupę roboczą.
Ponadto, pragnę zauważyć, że motywowana głównie przyczynami wewnętrznymi, decyzja Rządu Niemiec o przedłużeniu kontroli granicznych o kolejne 6 miesięcy, tj. do 15 grudnia br., połączona z zapowiedzią ich zaostrzenia, wzbudziła zaniepokojenie Rządu RP ze względu na podważenie podstaw funkcjonowania strefy Schengen. Stanowisko to zostało wyrażone m.in. przez Premiera Donalda Tuska. Odbyła się również bezpośrednia rozmowa pomiędzy Premierem Donaldem Tuskiem oraz Kanclerzem Olofem Scholzem.
Z uwagi na fakt, że przywrócenie omawianych kontroli granicznych ma negatywny wpływ na obywateli UE, w szczególności na mieszkańców obszarów przygranicznych, powinno być to środkiem ostatecznym, w sytuacji gdy inne formy współpracy i tzw. środki wyrównawcze nie są wystarczające. Jednocześnie należy wskazać, że brak kontroli granicznej na granicach wewnętrznych UE wymaga odpowiedniego zabezpieczenia granic zewnętrznych. Dlatego też Polska domaga się zwiększenia wsparcia na zabezpieczenie granicy z Białorusią, w przypadku której dochodzi do instrumentalizacji migracji. Niestety, faktem jest, że ze względu na popełnione w przeszłości błędy w konstrukcji zapory jest ona nieszczelna i nie zapobiega przedostawaniu się na terytorium Polski migrantów, którzy następnie udają się m.in. do Niemiec. Obecnie trwają szeroko zakrojone inwestycje, które powinny naprawić popełnione błędy w zakresie zapewnienia szczelności granicy polsko-białoruskiej.
Dodatkowo pragnę poinformować, że MSWiA pozostaje w bieżącym kontakcie ze stroną niemiecką w celu konsultowania sytuacji na granicy, w tym w ramach współpracy na poziomie roboczym. Temat przywracania kontroli granicznych przez państwa strefy Schengen jest również przedmiotem rozmów przedstawicieli obu Państw podczas spotkań w ramach różnych międzynarodowych, wielostronnych formatów, w których MSWiA sygnalizuje trudności związane z ruchem granicznym wynikające z przywróconych kontroli i domaga się zniesienia kontroli natychmiast po ustaniu przyczyn ich wprowadzenia.
Przedmiotowa problematyka stanowiła także przedmiot obrad, wspomnianej wcześniej grupy roboczej (powołanej podczas polsko-niemieckich konsultacji rządowych i działającej pod przewodnictwem wiceministrów spraw wewnętrznych Polski i Niemiec), mającej na celu zapewnienie możliwości szybkiego i celowanego reagowania na pojawiające się nieprawidłowości, co z kolei pozwoli lepiej zarządzać sytuacją na granicy. Podczas pierwszego posiedzenia ww. grupy, które odbyło się 17 lipca 2024 r. w Szczecinie, głównym tematem obrad było usprawnienie ruchu osobowego oraz towarowego na granicy polsko-niemieckiej. Dodatkowo omawiano następujące zagadnienia: usprawnienie komunikacji polskich i niemieckich służb, realizujących zadania na granicy; działania na rzecz jeszcze bardziej efektywnej współpracy ww. służb; nowelizacja kodeksu granicznego Schengen w zakresie m.in. procedur przekazywania osób zatrzymanych w wewnętrznych strefach przygranicznych.
Podczas omawianego posiedzenia ustalono, że strona niemiecka wzmocni swoim personelem polsko-niemieckie przejścia graniczne w celu rozładowania ruchu granicznego, którego natężenie zwiększa się podczas weekendów oraz w poniedziałki (ruch towarowy).
Należy również nadmienić, że strona niemiecka natychmiast i pozytywnie zareagowała na wniosek o natychmiastowe ograniczenie kontroli granicznych w czasie przechodzenia fali powodziowej przez regiony przygraniczne.
Z poważaniem
z up. Maciej Duszczyk
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Pismem Pana Karola Grzybowskiego, Podsekretarza Stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, z 13 września 2024 r. (sygn. DSP.INT.4610.1112.2024).
[2] Sygn. BM.6001.130.2024/3 z 17 września 2024 r.
[3] Od 16 października 2023 r.
[4] Dz. Urz. UE L 77 z 23.3.2016 z późn. zm., dalej: „kodeks graniczny Schengen”.