Odpowiedź na interpelację nr 4749

w sprawie wsparcia dla działalności polskojęzycznych mediów na Litwie i Ukrainie

Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Władysław Teofil Bartoszewski

Warszawa, 03-10-2024

Szanowny Panie Marszałku,

w związku z interpelacją nr 4749 pana posła Dariusza Mateckiego w sprawie wsparcia dla działalności polskojęzycznych mediów na Litwie i Ukrainie, uprzejmie przekazuję odpowiedź.

Ministerstwo Spraw Zagranicznych finansuje działalność mediów polskich skierowanych do zagranicznego odbiorcy, w tym Polonii i Polaków mieszkających za granicą, na podstawie zapisów ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji oraz ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej.

Zgodnie z art. 26 ust. 2 oraz art. 30a ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji jednostki publicznej radiofonii i telewizji, takie jak Telewizja Polska SA, mają za zadanie tworzenie i rozpowszechnianie programów skierowanych do odbiorców za granicą, w tym dla środowisk polonijnych oraz Polaków zamieszkałych za granicą. Zadanie to jest częścią misji publicznej tych jednostek, która obejmuje także przedstawianie za granicą Rzeczypospolitej Polskiej jej języka, historii i kultury.

Koszty tworzenia tych programów są pokrywane z budżetu państwa, co znajduje uzasadnienie w art. 25 ust. 4 i 5 ww. ustawy, który stwierdza, że finansowanie programów skierowanych do zagranicznego odbiorcy może być realizowane w formie porozumień zawieranych między ministrami właściwymi w sprawach zagranicznych a jednostkami publicznej radiofonii i telewizji.

Ministerstwo, realizując te zapisy, wspiera media adresowane do Polonii i Polaków mieszkających za granicą, aby zapewnić im dostęp do informacji w języku ojczystym, promować polską kulturę i naukę, a także wzmacniać więzi z krajem. Działania te przyczyniają się do podtrzymywania tożsamości narodowej i budowania pozytywnego wizerunku Polski na arenie międzynarodowej.

Polskojęzyczne media na Litwie i Ukrainie odgrywają kluczową rolę w podtrzymywaniu polskości. Adresowane do nich inicjatywy skupiają się na wzmacnianiu tej obecności oraz zapewnieniu odpowiedniego wsparcia technicznego i finansowego. Wsparcie dla polskich mediów na Litwie i Ukrainie jest koordynowane przez kilka instytucji, w tym Ministerstwo Spraw Zagranicznych, które jest głównym partnerem we współpracy z Polonią i Polakami za granicą.

Wsparcie dla polskich mediów na Litwie i Ukrainie realizowane jest przez programy finansowane przez instytucje państwowe oraz organizacje pozarządowe. Przykładem może być Studio Lwów – magazyn informacyjny emitowany w ramach TVP Polonia, przygotowywany przez polskich dziennikarzy mieszkających we Lwowie. Program przedstawia sytuację i wydarzenia na Ukrainie z perspektywy Polaków tam mieszkających, oferując unikalne spojrzenie na codzienne życie oraz aktualne wydarzenia.

Warto również wskazać na TVP Wilno, kanał utworzony w 2019 roku, skierowany do Polaków mieszkających na Litwie. TVP Wilno rozpoczęło nadawanie jako część TVP Polonia, a w 2021 roku stało się samodzielnym kanałem. Misją stacji jest wzmacnianie relacji polsko-litewskich, aktywizacja Polaków mieszkających na Litwie, tworzenie alternatywy dla rosyjskojęzycznych mediów oraz przeciwdziałanie rosyjskiej propagandzie. W związku z aktualnymi wyzwaniami podjęto działania mające na celu zwiększenie wsparcia dla mediów polskich na Litwie i Ukrainie. Przykładem tego jest zwiększenie na początku września tego roku budżetu TVP Wilno w celu sfinansowania nowych programów jesiennych, które mają przeciwdziałać dezinformacji i zwiększyć konkurencyjność wobec mediów rosyjskojęzycznych.

W 2024 r. budżet na tworzenie programów dla zagranicy w języku polskim wyniósł odpowiednio:

- dla TVP Polonia – 35 000 000 zł;
- dla TVP Wilno – 42 630 000 zł.

Dodatkowo fundacje i stowarzyszenia corocznie realizują projekty adresowane do przedstawicieli mediów polskojęzycznych na Litwie i Ukrainie. Obejmują one szkolenia dla dziennikarzy, wsparcie finansowe dla redakcji oraz produkcję i dystrybucję materiałów w języku polskim. Finansowanie tych działań pochodzi m.in. z otwartych konkursów ofert organizowanych przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych. Inicjatywy te mają na celu nie tylko wspieranie polskojęzycznych mediów, ale także wzmacnianie tożsamości narodowej i promowanie polskiej kultury za granicą.

W 2024 roku Ministerstwo Spraw Zagranicznych przeprowadziło dwa otwarte konkursy ofert^[1], w których jednym z obszarów wchodzących w zakres zadań publicznych możliwych do realizacji w ramach konkursu były media polonijne:

1. Konkurs „Polonia i Polacy za granicą 2024 – Media i Struktury“ – projekty jedno- i wieloletnie z terminem realizacji do 31 grudnia 2026 roku.
2. Konkurs „Polonia i Polacy za granicą 2024 – Regranting“.

W ramach konkursu „Infrastruktura Polonijna“ w latach 2020-2024 przekazano znaczące środki na wsparcie rozbudowy i modernizacji obiektów polonijnych. W szczególności przeprowadzono prace mające na celu ulepszenie infrastruktury i dostosowanie jej do nowych potrzeb. Zrealizowano remonty pomieszczeń oraz dokonano wykończenia wnętrz, które obecnie służą celom kulturalnym i medialnym. W ramach tych działań dostosowano również przestrzenie, m.in. na potrzeby studiów dla redakcji medialnych, co było częścią szerszego planu rozwoju i modernizacji. Łącznie środki finansowe przekazane na Litwę w ramach konkursu „Infrastruktura Polonijna“ wyniosły 72 225 000,00 zł, natomiast na wsparcie infrastruktury w Ukrainie przekazano 1 360 000,00 zł.

Przydzielanie środków finansowych odbywa się na podstawie otwartego konkursu ofert w obszarze mediów i infrastruktury. Kryteria oceny wniosków określa regulamin konkursu.

MSZ przekazuje środki bezpośrednio do podległych placówek zagranicznych na tzw. przedsięwzięcia polonijne, które stanowią wsparcie dla małych, lokalnych inicjatyw. Środki przekazane placówkom na Ukrainie w latach 2020–2022 wyniosły 43 410 zł oraz 33 506,57 euro w 2023 roku. Od początku 2024 roku przekazano 15 000 zł, m.in. na zachowanie i umacnianie polskiej tożsamości przez wsparcie edycji „Dziennika Kijowskiego“ oraz wydanie jego numeru specjalnego. Placówki na Litwie w analogicznym okresie otrzymały 2 475,00 zł.

Planowane są działania mające na celu promowanie współpracy między mediami polskojęzycznymi na Litwie i Ukrainie a mediami w Polsce. Celem tych inicjatyw jest zarówno wzmocnienie ich pozycji, jak i urozmaicenie treści programowych. W ramach tych działań organizowane są m.in. spotkania, na które zapraszani są dziennikarze z tych krajów, co przyczynia się do nawiązywania i rozwijania współpracy między redakcjami. W dobie rosnącej dezinformacji i wyzwań związanych z globalnym przepływem informacji wspieranie mediów kierowanych do naszych Rodaków, szczególnie tych zamieszkałych na Wschodzie, ma kluczowe znaczenie. Takie media pełnią rolę nie tylko źródła rzetelnych informacji, ale również wspierają utrzymanie więzi z Ojczyzną.

Z wyrazami szacunku

z up. Władysław Teofil Bartoszewski
Sekretarz Stanu

^[1] Z uwagi na sytuację związaną z przejęciem przez MSZ zobowiązań dotacyjnych od KPRM z dniem 1 lipca 2024 roku, przedstawione dane dotyczą jedynie wsparcia udzielonego przez MSZ w 2024 roku. Projekty wieloletnie, w tym na rok 2024, wyłonione w konkursie „Polonia i Polacy za granicą 2023“, zostały sfinansowane ze środków KPRM.