w sprawie niedofinansowania uczelni wyższych w związku z tzw. stałą przeniesienia
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego Marek Gzik
Warszawa, 03-10-2024
Szanowny Panie Marszałku,
składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Posłanki na Sejm RP Pani Agnieszki Pomaski w sprawie niedofinansowania uczelni wyższych w związku z tzw. stałą przeniesienia.
Szanowna Pani Poseł,
udzielając odpowiedzi na pytania związane z finansowaniem uczelni ze środków subwencji uprzejmie informuję, że zgodnie z art. 368 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023, poz. 742, z późn. zm.) zwanej dalej: „ustawą” wysokość subwencji ze środków finansowych, o których mowa w art. 365 pkt 1 lit. a-c i pkt 2 lit. a-d i g dla publicznych uczelni akademickich jest ustalana na podstawie rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 9 września 2019 r. w sprawie sposobu podziału środków finansowych na utrzymanie i rozwój potencjału dydaktycznego oraz potencjału badawczego znajdujących się w dyspozycji ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki oraz na zadania związane z utrzymaniem powietrznych statków szkolnych i specjalistycznych ośrodków szkoleniowych kadr powietrznych (Dz. U. 2022 r. poz. 305, z późn. zm.).
Ustalenie subwencji dla publicznych uczelni akademickich następuje na podstawie formuły algorytmicznej określonej w załączniku nr 1 do przywołanego rozporządzenia. Jednym ze składników algorytmu jest stała przeniesienia, która określa udział subwencji z roku minionego w nowym przydziale środków. Wysoka wartość stałej przeniesienia (0,7) była zastosowana w 2007 r. jako mechanizm amortyzujący skutki zmiany formy algorytmu. Istotnym założeniem ustawodawcy była jej stopniowa redukcja celem zwiększenia reaktywności algorytmu na ilościowo-jakościowe parametry działalności uczelni, a zatem dostosowania finansowania do zachodzących w uczelni zmian: w 2019 r. wartość stałej przeniesienia obniżono do 0,5, w 2023 r. – do 0,3, a w 2024 r. – do 0,25. Aktualnie negatywne konsekwencje wysokiego udziału stałej przeniesienia w subwencji zostały sprowadzone do minimum. Skutkiem powyższego jest z jednej strony coraz mniejszy wpływ wysokości subwencji z lat poprzednich na wysokość subwencji w bieżącym roku, z drugiej strony – większa czułość algorytmu na pozostałe składniki uwzględniane w algorytmie: składnik studencki, kadrowy, umiędzynarodowienia, badawczy, doktorancki i badawczo-rozwojowy.
Przedstawiona w interpelacji sytuacja związana z finansowaniem Akademii Wychowania Fizycznego i Sportu im. Jędrzeja Śniadeckiego w Gdańsku w ubiegłych latach stanowi przykład stopniowego zwiększenia poziomu finansowania uczelni ze względu na poprawę ilościowo-jakościowych parametrów działalności podmiotu w związku z zastosowanymi działaniami naprawczymi oraz zmniejszeniem udziału stałej przeniesienia w algorytmie naliczenia subwencji. Biorąc pod uwagę okres 2020-2024 lat subwencja przyznana Akademii Wychowania Fizycznego i Sportu im. Jędrzeja Śniadeckiego w Gdańsku na utrzymanie i rozwój potencjału dydaktycznego oraz badawczego wzrosła z 31 580 200 zł do 54 981 656 zł rocznie. W ww. okresie uczelnia kilkukrotnie skorzystała z możliwości wystąpienia o zwiększenie wysokości subwencji ze względu na potrzeby związane z kształceniem lub działalnością naukową przewidziane art. 368 ust. 8 ustawy, uzyskując dodatkowe finansowanie w łącznej kwocie 5,85 mln zł. Należy uwzględnić również wsparcie Uczelni udzielane z budżetu państwa w formie papierów wartościowych Skarbu Państwa. W latach 2019-2023 Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu im. Jędrzeja Śniadeckiego w Gdańsku otrzymała obligacje o łącznej wartości 78,6 mln zł.
Należy podkreślić, że utrzymanie i rozwój potencjału dydaktycznego oraz badawczego uczelni i innych podmiotów systemu szkolnictwa wyższego i nauki jest jednym z podstawowych celów Ministra, a jego realizacja odbywa się m.in. poprzez zapewnienie finansowania nadzorowanych podmiotów z budżetu państwa. Przewidziany rozporządzeniem Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 9 września 2019 r. sposób podziału środków został skonstruowany w ten sposób, aby zapewnić stabilizację budżetów uczelni, ograniczyć negatywny wpływ zmian w otoczeniu makroekonomicznym na gospodarkę finansową podmiotów oraz zniwelować potencjalne istotne różnice w finansowaniu poprzez zastosowanie wartości granicznych maksymalnego możliwego spadku i wzrostu (rok do roku) wysokości subwencji (tzw. tunelu). W 2024 roku do publicznych uczelni akademickich zastosowano granicę maksymalnego spadku wysokości subwencji na poziomie 100% wysokości subwencji z roku poprzedzającego rok przyznania subwencji, w warunkach porównywalnych, natomiast granicę maksymalnego wzrostu wysokości subwencji – na poziomie 106% wysokości subwencji z roku poprzedzającego rok przyznania subwencji, w warunkach porównywalnych. Pozwoliło to na zabezpieczenie w roku 2024 stabilności finansowej nadzorowanych podmiotów przy jednoczesnym zachowaniu mechanizmów różnicujących wysokość subwencji dla podmiotów osiągających najwyższe i najniższe wartości parametrów ilościowo-jakościowych uwzględnianych w poszczególnych składnikach algorytmu podziału subwencji.
Należy podkreślić, że stosowany mechanizm zobiektywizowanego podziału środków na utrzymanie i rozwój potencjału dydaktycznego oraz potencjału badawczego, o których mowa w art. 365 pkt 1 lit. a–c oraz pkt 2 lit. a–d i g ustawy, wyklucza indywidualne podejście do podmiotów nadzorowanych przez Ministra, zabezpieczając przed ryzykiem nierównego traktowania czy faworyzowania jednostek. Jednocześnie ustawodawca przewidział możliwość zwiększenia subwencji poprzez możliwość zastosowania instrumentów pozwalających na wsparcie podmiotów w trybie nadzwyczajnym na podstawie art. 368 ust. 8 oraz art. 368 ust. 9 ustawy. Przywołane przepisy pozwalają Ministrowi na zwiększenie wysokości subwencji ustalonej na podstawie algorytmu, uwzględniając szczególne potrzeby nadzorowanych podmiotów związane z kształceniem lub działalnością naukową oraz wysokość środków finansowych pozostających w jego dyspozycji. Tylko w 2024 roku z tytułu ww. zwiększeń Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu im. Jędrzeja Śniadeckiego w Gdańsku uzyskała dodatkowe środki w wysokości 14 878 556 zł.
Podsumowując, wysokość środków finansowych przekazywanych publicznym uczelniom akademickim zależna jest od wysokości środków przeznaczonych na finansowanie szkolnictwa wyższego w ustawie budżetowej oraz osiągniętym przez uczelnie parametrom działalności uwzględnianym w algorytmie. Ze względu na redukcję udziału stałej przeniesienia w subwencji do 25%, jej wpływ na wysokość subwencji znacząco się zmniejszył przy jednoczesnym zwiększeniu znaczenia pozostałych parametrów działalności uczelni.
Z wyrazami szacunku,
z upoważnienia Ministra Nauki
Marek Gzik
Sekretarz Stanu