Odpowiedź na interpelację nr 4834

w sprawie wiz studenckich dla obcokrajowców

Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Władysław Teofil Bartoszewski

Warszawa, 25-10-2024

Szanowny Panie Marszałku,

W odpowiedzi na interpelację nr 4834 Pani Poseł Bożena Lisowska w sprawie wiz studenckich dla obcokrajowców uprzejmie przedstawiam poniższą informację.

Niezwłocznie po objęciu władzy obecny rząd podjął niezbędne działania naprawcze w obszarze wizowym – w pierwszej kolejności te niewymagające znaczącej ingerencji w obowiązujący system prawny. W ich ramach doprowadzono do uporządkowania priorytetowych ścieżek wizowych, w tym przede wszystkim z dniem 26 stycznia 2024 r. zawieszony został program Poland. Business Harbour; przywrócono prawidłowe zasady wydawania wiz humanitarnych; zaprzestano także wywierania presji na konsulów z pozycji Centrali MSZ w kierunku bezwarunkowego i bezrefleksyjnego zwiększania liczby rozpatrywanych wniosków wizowych. Minister Spraw Zagranicznych wydał wytyczne dla konsulów w sprawie rozpatrywania wniosków o wizy studenckie i pracownicze, które wskazują narzędzia efektywniejszej weryfikacji cudzoziemców ubiegających się o polskie wizy. Ponadto wzmocniony został nadzór nad usługodawcami zewnętrznymi i podniesione zostały opłaty za rozpatrzenie wniosku o wydanie zarówno wizy Schengen, jak i krajowej, jak również zidentyfikowano zmiany, jakie należy dokonać w informatycznych systemach konsularnych oraz rozpoczęto prace nad całościową, nową platformą usług konsularnych.

Jednocześnie rozpoczęły się prace systemowe, nakierowane na uszczelnienie przepisów i praktyki wydawania wiz studenckich i pracowniczych, do których niezbędna jest ingerencja prawna w inne działy administracji rządowej niźli tylko sprawy zagraniczne. Biała Księga nt. działań niezbędnych celem wyeliminowania nieprawidłowości w systemie wizowym RP, efekt pracy ekspertów – przedstawicieli właściwych resortów, zawiera diagnozę problemu i propozycję zmian legislacyjnych celem zaostrzenia kryteriów przyznawania polskich wiz studenckich i pracowniczych.

Obecnie trwają prace legislacyjne nad implementacją zaleceń tego dokumentu: projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu wyeliminowania nieprawidłowości w systemie wizowym RP został wpisany do wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów i skierowany do uzgodnień międzyresortowych. Niniejszą ustawą nowelizującą zmienione będą m.in. ustawy: ustawa z dnia 12 grudnia 20213 r. o cudzoziemcach, ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, ustawa z dnia 7 lipca 2017 r. o Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej, ustawa z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców oraz ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, a także ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, w zakresie w jakim jest to konieczne dla właściwego przebiegu procesu rekrutacyjnego.

Proponowane zmiany w przepisach normujących problematykę wydawania cudzoziemcom wizy krajowej w celu odbycia studiów pierwszego stopnia, studiów drugiego stopnia i jednolitych studiów magisterskich, a także wydawania cudzoziemcom zezwolenia na pobyt czasowy w celu kształcenia się na tych studiach oraz korzystania z mobilności studenta na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej zmierzają do zapewnienia mechanizmów skutecznej weryfikacji deklarowanego przez cudzoziemców tytułu, dla którego może zostać wydana albo została wydana wiza krajowa w celu odbycia studiów, zapewnienia mechanizmów skutecznej weryfikacji deklarowanego przez cudzoziemców tytułu, dla którego może zostać wydane albo zostało wydane zezwolenie na pobyt czasowy w celu kształcenia się na studiach, zapewnienia mechanizmów skutecznej weryfikacji deklarowanego przez cudzoziemców tytułu, dla którego jest dopuszczalne korzystanie z mobilności studenta na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, modyfikacji obowiązującego systemu zatwierdzenia jednostek prowadzących studia na potrzeby przyjmowania cudzoziemców w celu podjęcia lub kontynuacji studiów, ustanowienia nowego systemu rekrutacji na studia pierwszego stopnia oraz jednolite studia magisterskie w stosunku do niektórych cudzoziemców, ustanowienia nowego systemu rekrutacji na studia drugiego stopnia w stosunku do niektórych cudzoziemców. W ocenie MSZ interwencja legislacyjna jest niezbędna m.in. dla wprowadzenia modelu naboru obejmującego złożenie z wynikiem pozytywnym egzaminu wstępnego przeprowadzanego przez uczelnię albo alternatywnie odpowiednio skonstruowanej rozmowy kwalifikacyjnej, co pozwoli na weryfikację wiedzy cudzoziemca w zakresie niezbędnym do podjęcia studiów na określonym kierunku, poziomie i profilu.

Z punku widzenia MSZ istotnym jest także, aby aplikujący o przyjęcie na studia cudzoziemiec był w obowiązku okazania dokumentu poświadczającego znajomość języka, w którym odbywa się kształcenie na określonym kierunku, poziomie i profilu, na ustalonym przez uczelnię poziomie biegłości językowej, nie niższym niż B2, przy czym rodzaje dokumentów poświadczających znajomość języka polskiego (jeżeli kształcenie na określonym kierunku, poziomie i profilu odbywa się w języku polskim) oraz języka obcego (jeżeli kształcenie na określonym kierunku, poziomie i profilu odbywa się w języku obcym) winny zostać określone w rozporządzeniu wydanym przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że art. 11 ust. 1 lit. c dyrektywy 2016/801 przewiduje kompetencję państwa członkowskiego Unii Europejskiej do ustanowienia wymogów w tym zakresie.

W szczególności projektowane regulacje w zakresie normowania obejmą reformę systemu poprzez:

  1. ustanowienie zasady, w myśl której cudzoziemiec, którego wykształcenie oraz uprawnienie do ubiegania się o przyjęcie na studia wyższe nie jest uznane w Rzeczypospolitej Polskiej z mocy prawa, może zostać przyjęty na studia pierwszego stopnia lub jednolite studia magisterskie, jeżeli podczas rekrutacji:
  2. ustanowienie zasady, w myśl której cudzoziemiec, którego wykształcenie oraz uprawnienie do ubiegania się o przyjęcie na studia wyższe nie jest uznane w Rzeczypospolitej Polskiej z mocy prawa, może zostać przyjęty na studia drugiego stopnia, jeżeli podczas rekrutacji:
  3. upoważnienie ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki do określenia, w drodze rozporządzenia, rodzajów dokumentów poświadczających znajomość:
  4. rozszerzenie zakresu Zintegrowanego Systemu Informacji o Szkolnictwie Wyższym i Nauce POL-on o bazę danych obejmującą wykaz osób przyjętych na studia, które nie złożyły ślubowania, określany dalej jako „wykaz osób przyjętych na studia”,
  5. przyznanie ministrowi właściwemu do spraw zagranicznych oraz konsulom dostępu do danych zawartych w Zintegrowanym Systemie Informacji o Szkolnictwie Wyższym i Nauce POL-on – w zakresie dotyczącym baz danych obejmujących wykaz osób przyjętych na studia oraz wykaz studentów,
  6. wprowadzenie regulacji, zgodnie z którą rektor uczelni lub kierownik innej jednostki prowadzącej studia niezwłocznie zawiadamia pisemnie konsula, który wydał cudzoziemcowi wizę krajową w celu odbycia studiów, o niepodjęciu studiów przez tego cudzoziemca,
  7. sprecyzowanie, że przesłanka odmowy wydania cudzoziemcowi wizy krajowej w celu odbycia studiów albo zezwolenia na pobyt czasowy w celu kształcenia się na studiach, polegająca na tym, że jednostka prowadząca studia działa głównie w celu ułatwiania studentom niezgodnego z prawem wjazdu lub pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zachodzi w szczególności w przypadku, gdy jednostka ta oferuje i świadczy usługi edukacyjne związane wyłącznie z kształceniem cudzoziemców,
  8. sprecyzowanie, że przesłanka cofnięcia z urzędu wizy krajowej wydanej cudzoziemcowi w celu odbycia studiów albo zezwolenia na pobyt czasowy w celu kształcenia się na studiach, polegająca na tym, że jednostka prowadząca studia działa głównie w celu ułatwiania studentom niezgodnego z prawem wjazdu lub pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zachodzi w szczególności w przypadku, gdy jednostka ta oferuje i świadczy usługi edukacyjne związane wyłącznie z kształceniem cudzoziemców,
  9. rozszerzenie warunków zatwierdzenia przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych jednostki prowadzącej studia na potrzeby przyjmowania cudzoziemców na studia pierwszego stopnia lub jednolite studia magisterskie o wymóg uwzględniania zasady, w myśl której cudzoziemiec, którego wykształcenie oraz uprawnienie do ubiegania się o przyjęcie na studia wyższe nie jest uznane w Rzeczypospolitej Polskiej z mocy prawa, może zostać przyjęty na studia pierwszego stopnia lub jednolite studia magisterskie, jeżeli podczas rekrutacji:
  10. rozszerzenie warunków zatwierdzenia przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych jednostki prowadzącej studia na potrzeby przyjmowania cudzoziemców na studia drugiego stopnia o wymóg uwzględniania zasady, w myśl której cudzoziemiec, którego wykształcenie oraz uprawnienie do ubiegania się o przyjęcie na studia wyższe nie jest uznane w Rzeczypospolitej Polskiej z mocy prawa, może zostać przyjęty na studia drugiego stopnia, jeżeli podczas rekrutacji:
  11. uwzględnienie niepublicznych uczelni akademickich w systemie zatwierdzania przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych na potrzeby przyjmowania cudzoziemców w celu podjęcia lub kontynuacji studiów,
  12. rozszerzenie katalogu podmiotów, do których zwraca się minister właściwy do spraw wewnętrznych w sprawie przekazania informacji, czy w postępowaniu dotyczącym zatwierdzenia jednostki prowadzącej studia na potrzeby przyjmowania cudzoziemców w celu podjęcia lub kontynuacji studiów zachodzą okoliczności istotne dla oceny spełnienia warunków dotyczących względów obronności lub bezpieczeństwa państwa, o Ministra Obrony Narodowej, Szefa Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców oraz wojewodę właściwego ze względu na siedzibę jednostki prowadzącej studia,
  13. sprecyzowanie, że przesłanka odmowy zatwierdzenia, odmowy przedłużenia okresu zatwierdzenia lub cofnięcia zatwierdzenia jednostki prowadzącej studia na potrzeby przyjmowania cudzoziemców w celu podjęcia lub kontynuacji studiów, polegająca na tym, że jednostka prowadząca studia działa głównie w celu ułatwiania studentom niezgodnego z prawem wjazdu lub pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zachodzi w szczególności w przypadku, gdy jednostka ta oferuje i świadczy usługi edukacyjne związane wyłącznie z kształceniem cudzoziemców,
  14. rozszerzenie katalogu podmiotów, które mogą złożyć wniosek o wydanie przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych decyzji o zakazie przyjmowania cudzoziemców przez jednostkę prowadzącą studia na okres do 5 lat, o ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki, Ministra Obrony Narodowej, Szefa Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców oraz wojewodę właściwego ze względu na siedzibę jednostki prowadzącej studia,
  15. sprecyzowanie, że przesłanka wydania przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych decyzji o zakazie przyjmowania cudzoziemców przez jednostkę prowadzącą studia na okres do 5 lat, polegająca na tym, że jednostka prowadząca studia działa głównie w celu ułatwiania studentom niezgodnego z prawem wjazdu lub pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zachodzi w szczególności w przypadku, gdy jednostka ta oferuje i świadczy usługi edukacyjne związane wyłącznie z kształceniem cudzoziemców,
  16. wyłączenie:

Przedstawiony powyżej szeroki zakres prac prowadzonych w MSZ, mających na celu wprowadzenie systemowych rozwiązań w odniesieniu do zasad i trybu rekrutacji studentów zagranicznych przez polskie uczelnie, zakłada m.in. utrzymanie wysokiego poziomu kształcenia. Wyeliminowanie możliwości otrzymania wizy studenckiej bez spełnienia kryteriów podstawowych, gwarantujących możliwość swobodnego uczestniczenia w procesie kształcenia, przyczyni się już na etapie rekrutacji do zrównania z wymaganiami stawianymi polskim studentom (szczególnie na uczelniach prywatnych).

Pragniemy podkreślić, że MSZ w toku prowadzonych prac uwzględnia argumenty ekspertów,przedstawicieli środowisk akademickich oraz naukowych promujących prestiż środowiska akademickiego i dyplomu polskiej uczelni, a w szczególności rozwiązania, które koncentrują się na jakości procesu dydaktycznego i badań naukowych, a nie na wydajności przyjętego modelu biznesowego.

Z wyrazami szacunku

z up. Władysław Teofil Bartoszewski
Sekretarz Stanu