w sprawie przyjmowania przez polskie władze nielegalnych migrantów odsyłanych do Polski z krajów UE
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Maciej Duszczyk
Warszawa, 06-11-2024
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 5119 Pani Poseł Joanny Borowiak oraz grupy Posłów[1] w sprawie przyjmowania przez polskie władze nielegalnych migrantów odsyłanych do Polski z krajów Unii Europejskiej (UE), uprzejmie przedstawiam następujące informacje.
W pierwszej kolejności, wymaga wyjaśnienia, że cudzoziemcy są przekazywani na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (RP) z innych państw członkowskich UE na podstawie obowiązujących przepisów prawa i umów międzynarodowych, które regulują przedmiotową kwestię w zależności od celu i charakteru pobytu cudzoziemców na terytorium umawiających się stron.
W tym miejscu należy wskazać na Porozumienie między Rządami państw grupy Schengen i Rządem Rzeczypospolitej Polskiej o przyjmowaniu osób przebywających bez zezwolenia z dnia 29 marca 1991 r. Na podstawie ww. przepisów prawa przekazywanie odbywa się w trybie tzw. readmisji uproszczonej lub readmisji pełnej i dotyczy osób przebywających bez zezwolenia. Readmisja uproszczona dotyczy osób, które zostały zatrzymane bezpośrednio po ujawnieniu na granicy i jest ograniczona czasem 48h na realizację od momentu powiadomienia o tym fakcie drugiej ze stron. Jest to tryb odformalizowany, stąd nazwa readmisja uproszczona. W ramach readmisji pełnej następuje przekazywanie pozostałych osób w oparciu o zaakceptowany wniosek organów centralnych, odpowiedzialnych za kwestie migracyjne.
Odrębnym trybem jest przekazywanie cudzoziemców na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 604/2013 z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie ustanowienia kryteriów i mechanizmów ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca (rozporządzenie Dublin III)[2]. Zgodnie z przepisami ww. rozporządzenia przekazywani są cudzoziemcy, którzy w trakcie swojego pobytu złożyli w Polsce wnioski o ochronę międzynarodową, a następnie wyjechali do innego państwa, np. Niemiec. Po stwierdzeniu przez władze danego państwa faktu wcześniejszego złożenia wniosku o ochronę na terytorium RP, wspomniane osoby są przekazywane, po stosownych uzgodnieniach, do Polski. W przedmiotowym przypadku Polska musi uznać, zgodnie z określonymi kryteriami, zasadność wniosku do niej kierowanego przez inne państwo, uznając tym samym swoją odpowiedzialność za kwestię jego rozpatrzenia.
Niemniej wymaga podkreślenia, że we wszystkich przypadkach przekazywanie cudzoziemców następuje w wyznaczonym miejscu i czasie, co z kolei pozwala na właściwą reakcję oraz przygotowanie do przyjęcia danej osoby, a także obsługę każdego przypadku w ramach posiadanych kompetencji.
Jednocześnie warto doprecyzować, że przekazania cudzoziemców dokonywane zgodnie z trybami, o których mowa powyżej, nie dotyczą relokacji w rozumieniu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1351 z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie zarządzania azylem i migracją, zmiany rozporządzeń (UE) 2021/1147 i (UE) 2021/1060 oraz uchylenia rozporządzenia (UE) nr 604/2013[3], które weszło w życie 11 czerwca 2024 r. Rząd RP wielokrotnie deklarował, że nie będzie wyrażał zgody na relokacje cudzoziemców na mocy ww. aktu prawnego. Umożliwia to formuła dobrowolnej relokacji oraz stosowania instrumentów alternatywnych.
Przedstawiając powyższe i odnosząc się zarazem do wnioskowanych przez Państwa Posłów danych, uprzejmie informuję, że w okresie od 1 stycznia do 13 października 2024 r. przyjęto do Polski 620 cudzoziemców według procedury Dublin III oraz 380 cudzoziemców w ramach readmisji (pełnej i uproszczonej), z czego z Niemiec do Polski przekazano 245 cudzoziemców według procedury Dublin III oraz 337 cudzoziemców według umowy o readmisji. Od 2021 r. umowa o readmisji z Republiką Białorusi jest zawieszona.
W nawiązaniu do kolejnego zagadnienia podniesionego w wystąpieniu, należy wyjaśnić, że czynności podejmowane wobec cudzoziemców po przyjęciu do Polski wynikają z odpowiednich przepisów. Po przyjęciu cudzoziemców do Polski, realizowane są procedury administracyjne, zależne od konkretnej sytuacji prawno-pobytowej przyjętej osoby. Cudzoziemcy po przeprowadzeniu ww. czynności, są najczęściej kierowani do ośrodka recepcyjnego, pozostającego w strukturach Urzędu do Spraw Cudzoziemców (UdsC).
W tym miejscu warto wyjaśnić, że Szef UdsC zapewnia pomoc socjalną oraz opiekę medyczną na podstawie przepisów ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej[4], w przypadkach:
Cudzoziemcy mogą korzystać z pomocy socjalnej udzielanej w ośrodku dla cudzoziemców lub świadczenia pieniężnego na pokrycie we własnym zakresie kosztów pobytu na terytorium RP. Ponadto, otrzymują pomoc w wysokości określonej rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 października 2023 r. w sprawie wysokości pomocy dla cudzoziemców ubiegających się o udzielenie ochrony międzynarodowej[5], którego przepisy mają również zastosowanie do cudzoziemców korzystających z ochrony czasowej. Wszyscy mieszkańcy ww. ośrodków zobligowani są do przestrzegania norm prawnych obowiązujących na terytorium RP, a także regulaminu pobytu w ośrodkach dla cudzoziemców – wprowadzonego rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 października 2015 r. w sprawie regulaminu pobytu w ośrodku dla cudzoziemców[6]. Podstawową i gwarantowaną formą pomocy socjalnej udzielanej cudzoziemcom, ubiegającym się o udzielenie ochrony międzynarodowej jest pomoc świadczona w ośrodku.
W nawiązaniu do wnioskowanych informacji o rozmieszczeniu ww. ośrodków na terytorium Polski, uprzejmie informuję, że obecnie Szef UdsC prowadzi 9 ośrodków dla cudzoziemców:
W odniesieniu do cudzoziemców przekazywanych z innych państw członkowskich UE, którym UdsC udziela pomocy socjalnej i opieki medycznej, należy podkreślić, że w 2024 r. są to wyłącznie cudzoziemcy przekazywani na podstawie rozporządzenia Dublin III. Wskazane osoby są kierowane do ośrodka recepcyjnego w Podkowie Leśnej-Dębaku. Do końca września br., do ww. obiektu skierowanych zostało 142 cudzoziemców (styczeń – 22 osoby, luty - 19 osób, marzec – 6 osób, kwiecień – 16 osób, maj - 15 osób, czerwiec – 8 osób, lipiec - 11 osób, sierpień - 13 osób, wrzesień – 32 osoby).
Z ww. ośrodka recepcyjnego, po zakończeniu procedury związanej z wymogami epidemiologicznymi, cudzoziemcy przenoszeni są do innych ośrodków pobytowych.
Jednocześnie warto nadmienić, że w sytuacji gdy w sprawie zachodzą ściśle określone okoliczności wynikające wprost z przepisów ustawy o ochronie, cudzoziemiec może zostać zatrzymany, a następnie umieszczony w strzeżonym ośrodku lub w areszcie dla cudzoziemców. Postanowienie w przedmiotowej sprawie wydaje sąd na wniosek organu Straży Granicznej. Straż Graniczna administruje obecnie 6 strzeżonymi ośrodkami dla cudzoziemców: w Kętrzynie, Lesznowoli, Przemyślu, Białej Podlaskiej, Białymstoku oraz Krośnie Odrzańskim.
Zdolność kwaterunkowa obiektów detencji administrowanych przez Straż Graniczną, według stanu 30 września 2024 r., wynosiła 919 miejsc, (719 w oddziałach męskich i 200 w ośrodku o profilu rodzinnym). We wskazanym okresie zajętych było 705 miejsc.
Z poważaniem
z up. Maciej Duszczyk
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Pani Poseł Elżbiety Witek, Pana Posła Zbigniewa Hoffmana, Pani Poseł Lidii Burzyńskiej, Pani Poseł Anny Milczanowskiej, Pani Poseł Anny Baluch i Pani Poseł Bożeny Borys-Szopy.
[2] Dz. Urz. UE L Nr 180, str. 31.
[3] Dz. Urz. UE L z 2024 r. str. 1351.
[4] Dz. U. z 2023 r. poz. 1504, z późn. zm., dalej: „ustawa o ochronie”.
[5] Dz. U. poz. 2154.
[6] Dz. U. poz. 1828.