w sprawie uznawania matury litewskiej w języku polskim przez polskie uczelnie wyższe
Odpowiadający: minister nauki Dariusz Wieczorek
Warszawa, 25-10-2024
Szanowny Panie Pośle,
w odpowiedzi na Pana interpelację w sprawie uznawania matury litewskiej w języku polskim przez polskie uczelnie wyższe, uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych informacji zawierających odpowiedzi na pytania sformułowane w interpelacji w zakresie pozostającym we właściwości Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego.
W kwestii przyjęć na studia w Polsce pragnę wskazać, że zgodnie z ustawą z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r. poz. 742, z późn. zm.), dalej „ustawa PSWN”, uczelnie samodzielnie ustalają warunki, tryb oraz terminy rozpoczęcia i zakończenia rekrutacji oraz sposób jej przeprowadzenia. Uczelnie określają również, jakie wyniki:
będą stanowiły podstawę przyjęcia na studia pierwszego stopnia lub jednolite studia magisterskie i podają je do wiadomości publicznej nie później niż do dnia 30 czerwca roku poprzedzającego rok akademicki, w którym ma się odbyć rekrutacja, a w przypadku utworzenia uczelni lub studiów na określonym kierunku, poziomie i profilu – niezwłocznie (art. 70 ust. ust. 1 i 3 ustawy PSWN).
Jednocześnie zgodnie z przepisem określonym w art. 70 ust. 4a PSWN (obowiązującym od dnia 1 stycznia 2019 r.), uczelnia może przeprowadzić egzaminy wstępne dla osób ubiegających się o przyjęcie na studia pierwszego stopnia lub jednolite studia magisterskie na podstawie świadectwa, dyplomu lub innego dokumentu, o którym mowa w art. 69 ust. 2 pkt 4-7 (dokument równorzędny), w przypadku konieczności sprawdzenia uzdolnień artystycznych, sprawności fizycznej lub szczególnych predyspozycji do podejmowania studiów lub w zakresie nieobjętym wynikami egzaminu zagranicznego lub wynikami kształcenia ujętymi na tym świadectwie, dyplomie lub dokumencie (np. w zakresie znajomości języka polskiego). Informacje o przeprowadzeniu egzaminów wstępnych i ich zakresie uczelnia podaje do wiadomości publicznej w ww. terminie.
Należy zatem podkreślić, że ustawa PSWN nie przewiduje możliwości ubiegania się o przyjęcie na studia na podstawie świadectwa ukończenia szkoły bądź też na podstawie języka, w którym zdawana była matura - jak wskazano powyżej rekrutacja na studia może być prowadzona wyłącznie w oparciu o wyniki z egzaminów maturalnych (w tym egzaminów zawodowych), wyniki zawarte w równorzędnym dokumencie, o którym mowa w art. art. 69 ust. 2 pkt 4-7, czy też egzaminy wstępne.
Zgodnie z powyższym, wobec kandydatów na studia pierwszego stopnia lub jednolite studia magisterskie, którzy legitymują się dokumentami uzyskanymi poza Polską, uczelnie mogą organizować dodatkowe egzaminy wstępne na studia w zakresie określonym w art. 70 ust. 4a ustawy PSWN – nie mają natomiast takiego obowiązku.
W kontekście omawianej sprawy warto podkreślić, że polskie uczelnie podają z ponad rocznym wyprzedzeniem zasady wstępu na studia, tak aby kandydaci mogli dokonać wyboru odpowiednich przedmiotów (i ich poziomów), które będą składali na egzaminie maturalnym.
Przedstawiając powyższe, należy dodać, że o ile przepisy przewidują ustalenie przez uczelnie warunków rekrutacji, to jednak uczelnie nie mają uprawnienia do wprowadzania odstępstw od generalnej zasady dotyczącej dostępności do studiów i równego traktowania wszystkich kandydatów na studia. Uczelnie mają obowiązek ustalania takich przeliczników wyników polskich matur i wyników zagranicznych egzaminów (zawartych w dokumencie równorzędnym), aby wszyscy kandydaci na studia mieli równe szanse w trakcie rekrutacji, a jedynym kryterium wstępu na studia była ocena wiedzy i umiejętności kandydata. Uczelnia w procesie rekrutacji otrzymuje dokumenty, na których stosowane są różne skale ocen, dlatego musi we własnym zakresie opracować algorytm uwzględniający te wszystkie elementy, żeby móc dokonać sprawiedliwego porównania wyników osiągniętych przez kandydatów na studia.
Ponadto mając na względzie, iż współpraca z Polonią i Polakami za granicą, a także podejmowanie działań mających na celu wsparcie i umożliwienie pielęgnowania związków z Polską osób polskiego pochodzenia, jest jednym z priorytetów polskiego Rządu, pragnę poinformować, że w ubiegłym roku Ministerstwo wystosowało rekomendacje zachęcające uczelnie do zastanowienia się nad przyjęciem takich rozwiązań organizacyjnych w procesie rekrutacji na studia, które będą uwzględniały terminy uzyskiwania świadectw dojrzałości przez kandydatów z zagranicy polskiego pochodzenia.
W piśmie zostało wskazane, że jedną z najaktywniejszych grup podejmujących tę tematykę są Polacy na Litwie. W wyniku odbytych szeregu spotkań z Macierzą Szkolną – Stowarzyszeniem Nauczycieli Szkół Polskich na Litwie oraz wizyt w szkołach polskich na Litwie Ministerstwo w trakcie licznych dyskusji odnotowało pewne trudności napotykane przez absolwentów szkół polskich na Litwie przy ubieganiu się o przyjęcie na studia w Polsce, a mianowicie:
Zgodnie z przyznaną uczelniom autonomią decyzje o przyjęciu na studia podejmują władze uczelni. Uczelnia ustala warunki, tryb oraz termin rozpoczęcia i zakończenia rekrutacji oraz sposób jej przeprowadzenia. W związku z powyższym – zgodnie z wystosowanymi rekomendacjami – uczelnie w przepisach wewnątrzuczelnianych mogłyby wziąć pod uwagę zapis dotyczący uwzględniania specyfiki litewskiej i późniejszego terminu uzyskania wyników litewskiej matury np. poprzez zarezerwowanie kilku w skali uczelni miejsc na studia dla Polaków z Litwy, których wyniki maturalne gwarantowałyby przyjęcie na określony kierunek studiów. W przypadku niewykorzystania te miejsca mogłyby wrócić do puli ogólnej limitu miejsc uwzględniającej, np. kwalifikację kandydatów z listy rezerwowej, odwołujących się od decyzji komisji rekrutacyjnej, czy też kandydatów, których wynik egzaminu maturalnego z danego przedmiotu lub przedmiotów został podwyższony w wyniku weryfikacji sumy punktów lub odwołania.
Dodatkowo rekomendowano rozważenie możliwości zabezpieczenia miejsc w akademikach dla ewentualnych studentów z Litwy. W załączeniu do wiadomości pełna treść pisma z rekomendacjami skierowanymi do KRASP w ubiegłym roku.
W dniu 1 lutego 2021 r. weszła w życie Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Litewskiej o wzajemnym uznawaniu dokumentów uprawniających do podejmowania studiów oraz uznawaniu okresów studiów, tytułów zawodowych, stopni naukowych i stopni w zakresie sztuki, podpisaną w Wilnie dnia 3 sierpnia 2020 r. (M.P. z 2021 r. poz. 129), która gwarantuje uznanie świadectw i dyplomów do celów akademickich, co oznacza, że osoby posiadające dokumenty wymienione w umowie mogą kontynuować kształcenie w placówkach drugiego państwa bez konieczności nostryfikowania dokumentów. Zgodnie z art. 3 tej umowy świadectwo dojrzałości wydane w Rzeczypospolitej Polskiej oraz brandos atestatas wydane w Republice Litewskiej uprawniają do ubiegania się o przyjęcie na studia w uczelniach obu państw. Warunki i tryb podejmowania studiów regulują przepisy prawa każdego z państw. Z art. 5 wynika, że nadany w Republice Litewskiej stopień kwalifikacyjny profesinis bakalauras lub bakalauras lub równoważna mu kwalifikacja uprawnia do ubiegania się na studia drugiego stopnia w Rzeczypospolitej Polskiej, a stopień kwalifikacyjny magistras lub równoważna mu kwalifikacja uprawnia do ubiegania się o nadanie stopnia naukowego doktora lub stopnia doktora w zakresie sztuki lub o przyjęcie do szkoły doktorskiej w Rzeczypospolitej Polskiej.
Ponadto pragnę poinformować o najnowszej nowelizacji ustawy o języku polskim, która od 1 stycznia 2024 r. gwarantuje, obywatelom polskim zamieszkałym za granicą lub cudzoziemcom, którzy ukończyli szkołę polonijną lub polską za granicą na poziomie średnim (liceum), uzyskanie certyfikatu poświadczającego znajomość języka polskiego bez konieczności zdawania egzaminu.
Ustawa z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2023 r. poz. 1672) zmieniła zasady wydawania certyfikatów znajomości języka polskiego. Zgodnie z art. 5 ustawy nowelizującej wprowadzono zamianę w art. 11a ust. 4 ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim poprzez rozszerzenie katalogu osób mogących wystąpić z wnioskiem do Państwowej Komisji do spraw Poświadczania Znajomości Języka Polskiego jako Obcego o wydanie certyfikatu znajomości języka polskiego bez konieczności zdawania egzaminu.
Zgodnie ze znowelizowanymi przepisami cudzoziemiec lub obywatel polski na stałe zamieszkały za granicą, który:
– może otrzymać certyfikat bez konieczności zdania egzaminu.
W zależności od posiadanego dokumentu można otrzymać certyfikat znajomości języka polskiego bez konieczności zdawania egzaminu na niżej wymienionych poziomach:
Wniosek o wydanie certyfikatu składa się do Państwowej Komisji do spraw Poświadczania Znajomości Języka Polskiego jako Obcego za pośrednictwem Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej. Wniosek powinien zawierać: imię i nazwisko, datę urodzenia, płeć, adres do korespondencji, adres poczty elektronicznej. Istotę wniosku stanowią załączone dokumenty, ponieważ to na ich podstawie określane jest możliwość wydania certyfikatu oraz poziom biegłości językowej. Do wniosku zatem należy dołączyć kopię albo odwzorowanie cyfrowe odpowiednio:
W przypadku ukończenia formy kształcenia, wskazanej w pkt f, do wniosku dołącza się również kopię albo odwzorowanie cyfrowe zaświadczenia konsula Rzeczypospolitej Polskiej właściwego ze względu na siedzibę organizacji społecznej zarejestrowanej za granicą albo innego podmiotu zagranicznego, prowadzących tę formę nauczania, które potwierdza prowadzenie przez organizację społeczną zarejestrowaną za granicą lub inny podmiot zagraniczny formy nauczania wskazanej w pkt. f oraz okres pobieranie nauki języka polskiego lub innych przedmiotów w języku polskim przez co najmniej 11 lat. Zaświadczenie to jest zwolnione z opłat konsularnych.
Opłata za wydanie certyfikatu stanowi równowartość w złotych kwoty 20 euro.
Wyżej opisane przepisy weszły w życie z dniem 1 stycznia 2024 r.
Głęboko wierzę, że zaproponowane przez nas zmiany oraz rekomendacje spełniają oczekiwania naszych Rodaków za granicą, a także tych osób, które będąc obywatelami innych krajów, wiążą swoją przyszłość z Polską.
Z wyrazami szacunku
Dariusz Wieczorek
Minister Nauki