Odpowiedź na interpelację nr 5138

w sprawie pomocy dla ochotniczych straży pożarnych (OSP) dotkniętych skutkami powodzi

Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Wiesław Leśniakiewicz

Warszawa, 15-11-2024

Szanowny Panie Marszałku,

w odpowiedzi na interpelację nr 5138 Pana Posła Dariusza Mateckiego i grupy Posłów[1] w sprawie pomocy dla ochotniczych straży pożarnych (OSP) dotkniętych skutkami powodzi, w oparciu m.in. o informacje przekazane przez Komendę Główną Państwowej Straży Pożarnej (PSP), uprzejmie przedstawiam co następuje.

Odnosząc się do kwestii liczby jednostek OSP dotkniętych przez powódź, informuję, że w wyniku powodzi zostały zalane 3 budynki jednostek OSP (OSP Trzebieszowice, OSP Przyłęk i OSP Lewin Brzeski). Natomiast w strefie zagrożenia znajdowało się 41 budynków jednostek OSP, które nie zostały dotknięte skutkami powodzi.

Jednocześnie w zakresie poniesionych przez OSP start wynikających z utraty lub trwałego uszkodzenia specjalistycznego sprzętu w związku z udziałem w akcjach ratowniczych podczas powodzi, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) – do 7 listopada 2024 r. – otrzymało 236 wniosków OSP[2] o dotacje, w trybie przewidzianym w art. 34 ust. 2-3 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi[3]. Zgodnie bowiem z art. 34 ust. 2-4 ustawy, OSP może otrzymać z budżetu państwa dotację na pokrycie strat wynikających z utraty lub trwałego uszkodzenia specjalistycznego sprzętu, jeżeli utrata lub uszkodzenie nastąpiły na skutek działania ratowniczego prowadzonego w trakcie powodzi. Ochotnicza straż pożarna, w terminie 30 dni od zakończenia działania ratowniczego, przekazuje ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych, za pośrednictwem komendanta powiatowego (miejskiego) PSP, zestawienie poniesionych strat w wymiarze rzeczowym i wartościowym. W przedmiotowym zestawieniu uwzględnia się kwotę przysługującą z tytułu ubezpieczenia utraconego lub uszkodzonego sprzętu.

Jednocześnie pragnę nadmienić, że na gruncie art. 3 ust. 1 ustawy finansowanie szczególnych rozwiązań określonych ustawą następuje z rezerwy celowej przeznaczonej na przeciwdziałanie klęskom żywiołowym i usuwanie ich skutków.

Ustosunkowując się natomiast do pozostałych zagadnień poruszonych w interpelacji należy wyjaśnić, że zgodnie z obecnym stanem prawnym jednostki ochrony przeciwpożarowej są dysponowane do działań przez właściwe stanowiska kierowania komendantów powiatowych i miejskich PSP[4]. Jednocześnie trzeba zauważyć, że jednostki OSP nie są przewidziane do dysponowania dalej niż poza teren własnego powiatu lub województwa (w przypadku zorganizowanych pododdziałów wojewódzkiego odwodu operacyjnego dysponowanego przez stanowisko kierowania właściwego miejscowo komendanta wojewódzkiego PSP[5]). Biorąc pod uwagę powyższe, ewentualny udział ratowników OSP spoza województw objętych skutkami powodzi, odbywał się na zasadach wolontariatu, czyli poza dysponowaniem i nadzorem PSP.

Z kolei zgodnie z § 4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 17 lipca 1998 r. w sprawie terenu działania jednostek ochrony przeciwpożarowej, okoliczności i warunków udziału tych jednostek w działaniach ratowniczych poza terenem własnego działania oraz zakresu, szczegółowych warunków i trybu zwrotu poniesionych przez nie kosztów[6], PSP wzywa jednostki do działań ratowniczych prowadzonych poza terenem ich własnego działania w następujących przypadkach:

  1. gdy potencjał ratowniczy krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego na poziomie powiatowym jest niewystarczający do przeprowadzenia działań ratowniczych;
  2. gdy jednostka dysponuje:

Uwzględniając powyższe, PSP może zwracać koszty ochotniczym strażom pożarnym, dysponowanym przez Stanowisko Kierowania Komendanta Głównego PSP, które koordynowało i realizowało wszelkie zapotrzebowania zgłaszane przez SK KW PSP z województw dotkniętych powodzią, związane z ochroną życia, zdrowia, mienia i środowiska. Dodatkowo pragnę nadmienić, że w wyjaśnieniach Komendy Głównej PSP przekazywanych na bieżąco (w dniach 17-21 września 2024 r.) do komend wojewódzkich i powiatowych (miejskich) PSP zwracano uwagę na fakt, że jednostki OSP z obszaru kraju nieobjętego działaniami przeciwpowodziowymi, powinny pozostawać w dyspozycji i gotowości do realizacji działań w ramach własnych obszarów chronionych. Podkreślano również, że wszelkie wyjazdy OSP na zasadzie wolontariatu z innych województw do działań na terenie województw objętych powodzią, powinny skutkować zgłoszeniem tego faktu do właściwego terytorialnie SK KP (KM) PSP z jednoczesnym wycofaniem gotowości danej jednostki z podziału bojowego w Systemie Wspomagania Decyzji PSP (co było równoznaczne z brakiem możliwości podjęcia akcji ratowniczych na obszarze własnego działania).

Ponadto należy wskazać, że podmiot ponoszący koszty funkcjonowania danej jednostki OSP – w oparciu o § 5 ust. 2 rozporządzenia – występuje o zwrot poniesionych kosztów do organu PSP, który wezwał jednostkę do udzielenia pomocy, w terminie 30 dni od dnia zakończenia działania ratowniczego, przedkładając zestawienie poniesionych kosztów. Na podstawie § 7 rozporządzenia, w zestawieniu powyższych kosztów należy uwzględnić faktyczne koszty udziału jednostki w działaniu ratowniczym, obejmujące:

  1. zużycie paliwa;
  2. zużycie środków gaśniczych, neutralizatorów i sorbentów;
  3. wyżywienie uczestników działania ratowniczego.

Natomiast, zgodnie z § 8 rozporządzenia, w przypadku awarii, uszkodzenia lub utraty mienia jednostki OSP na skutek prowadzenia akcji ratowniczej poza terenem własnego działania, w zestawieniu przedmiotowych kosztów, uwzględnia się kwotę stanowiącą równowartość kosztów przywrócenia mienia do stanu poprzedniego, pomniejszoną o kwotę przysługującą z tytułu jego ubezpieczenia.

Jednocześnie należy zauważyć, że w aktualnie obowiązującym porządku prawnym, funkcjonowanie OSP regulują przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych[7]. Stosownie do treści art. 32 ust. 1 wskazanej ustawy, koszty funkcjonowania OSP są pokrywane w szczególności z:

  1. budżetów jednostek samorządu terytorialnego;
  2. środków z budżetu państwa przekazywanych Komendantowi Głównemu Państwowej Straży Pożarnej;
  3. wpływów instytucji ubezpieczeniowych, o których mowa w art. 38 i art. 39 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej;
  4. środków pochodzących od osób fizycznych i osób prawnych przekazywanych w szczególności w formie dobrowolnych składek lub darowizn;
  5. środków pochodzących ze zbiórek publicznych;
  6. środków własnych.

Z poważaniem

z up. Wiesław Leśniakiewicz
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji

[1] Pana Posła Edwarda Siarki, Pana Posła Michała Wosia, Pana Posła Marcina Warchoła, Pana Posła Sebastiana Kalety, Pani Poseł Marii Kurowskiej, Pana Posła Sebastiana Łukaszewicza i Pana Posła Marcina Romanowskiego

[2] z województw: dolnośląskiego, opolskiego, lubuskiego i śląskiego

[3] Dz. U. z 2024 r. poz. 654, z późn. zm., dalej: ustawa

[4] SK KP (KM) PSP

[5] SK KW PSP

[6] Dz. U. Nr 94, poz. 598, z późn. zm., dalej rozporządzenie

[7] Dz. U. z 2024 r. poz. 233