w sprawie zniszczeń szkół i obiektów oświatowych podlegających Ministerstwu Edukacji Narodowej, spowodowanych przez powódź
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Henryk Kiepura
Warszawa, 31-10-2024
Szanowni Państwo Posłowie,
odpowiadając na interpelację z 9 października br. w sprawie zniszczeń szkół i obiektów oświatowych, podlegających Ministerstwu Edukacji Narodowej, spowodowanych przez powódź, proszę o przyjęcie poniższych wyjaśnień.
Ad 1.
Uprzejmie informuję, że na obszarze dotkniętym powodzią nie występują żadne placówki oświatowe, podlegające pod Ministerstwo Edukacji Narodowej. W zdecydowanej większości budynki szkół i placówek oświatowych, które ucierpiały w wyniku działania żywiołu są prowadzone lub dotowane przez jednostki samorządu terytorialnego.
Ad 2.
Aktualnie szkody w budynkach oświatowych są jeszcze szacowane. Dostarczenie wykazu szkół uszkodzonych będzie możliwe po zakończeniu procedur związanych z oceną szkód.
Ad 3. i 4.
Ministerstwo Edukacji Narodowej wspiera poszkodowane w wyniku powodzi jednostki samorządu terytorialnego ze środków rezerwy części oświatowej subwencji ogólnej w oparciu o „Kryteria podziału rezerwy części oświatowej subwencji ogólnej na rok 2024”.
Jednostki samorządu terytorialnego położone na obszarze gmin wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 5 października 2024 r. w sprawie gmin poszkodowanych w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r., w których stosuje się szczególne zasady odbudowy, remontów i rozbiórek obiektów budowlanych[1], lub znajdujące się na terenie objętym w 2024 r. klęską żywiołową mogą skorzystać ze środków rezerwy części oświatowej subwencji ogólnej w roku 2024 w ramach kryterium III pn. „Pomoc jednostkom samorządu terytorialnego w usuwaniu skutków działania żywiołów w publicznych szkołach i placówkach oświatowych, prowadzonych lub dotowanych przez jednostki samorządu terytorialnego”.
Na stronie Ministerstwa Edukacji Narodowej: https://www.gov.pl/web/edukacja/kryteria-podzialu-rezerwy-czesci-oswiatowej-subwencji-ogolnej-na-rok-2024 zostały opublikowane zmodyfikowane zasady aplikowania o środki z rezerwy części oświatowej subwencji ogólnej na usuwanie szkód spowodowanych przez powódź w szkołach i placówkach oświatowych.
Jednostki samorządu terytorialnego mogą obecnie składać wnioski do MEN do 8 listopada 2024 r.
Jednocześnie, biorąc pod uwagę, że procedury związane z szacowaniem strat spowodowanych przez powódź przez komisje powołane przez jednostki samorządu terytorialnego oraz przez wojewodów są pracochłonne z powodu ogromnego rozmiaru szkód, Ministerstwo Edukacji Narodowej pracuje nad możliwością znacznego wydłużenia tego terminu. Ministerstwo rekomenduje wprowadzenie zmian do projektu ustawy o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw, polegających na wydłużeniu terminu podziału rezerwy części oświatowej subwencji ogólnej z 30 listopada na 16 grudnia co pozwoli na wydłużenie terminu na składanie wniosków przez poszkodowane jednostki samorządu terytorialnego. Wsparcie z rezerwy dla samorządów poszkodowanych przez powódź planowane jest także na rok 2025.
Poszkodowane jednostki samorządu terytorialnego mogą uzyskać do 100% kosztów remontu lub odbudowy infrastruktury szkoły lub placówki oświatowej (kwota wsparcia jest pomniejszana jedynie o kwotę odszkodowania lub o kwotę pozyskaną z innych źródeł z budżetu państwa). Wsparciem objęte zostaną również publiczne przedszkola.
W roku 2024 rezerwa części oświatowej subwencji ogólnej, o której mowa w art. 28 ust. 2 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego[2] wynosi ok. 440 mln złotych.
Wsparcie finansowe jest planowane do kontynuacji również w roku 2025.
Ad 5.
W prawie oświatowym funkcjonują rozwiązania systemowe, które zabezpieczają organizację nauki w sytuacjach kryzysowych.
Uprawnienia do zawieszenia zajęć na czas oznaczony w przedszkolu, innej formie wychowania przedszkolnego, szkole lub placówce posiadają dyrektorzy konkretnych szkół lub placówek, w razie wystąpienia na danym terenie nadzwyczajnego zdarzenia zagrażającego bezpieczeństwu lub zdrowiu uczniów.
W takiej sytuacji, dyrektor może zawiesić realizację zadań szkoły lub placówki. Jeżeli zawieszenie będzie trwało dłużej niż dwa dni, dyrektor może zadecydować o realizacji od trzeciego dnia zadań szkoły z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość. Zasady, warunki oraz uprawnienia dyrektora szkoły lub placówki do prowadzenia nauczania innego niż stacjonarne zostały określone w przepisach art. 125a ustawy Prawo oświatowe[3] oraz rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 2 września 2022 r. w sprawie organizowania i prowadzenia zajęć z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość[4].
W szczególnie uzasadnionych przypadkach (np. brak prądu, zniszczone mieszkania uczniów/nauczycieli) dyrektor może jednak, za zgodą organu prowadzącego i po uzyskaniu pozytywnej opinii organu sprawującego nadzór pedagogiczny, odstąpić od organizowania dla uczniów zajęć z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość. Po ustąpieniu przyczyn uzasadniających zawieszenie zajęć i powrocie uczniów do nauki w szkole, dyrektor może zorganizować dodatkowe zajęcia w celu uzupełnienia wiedzy uczniów.
Ponadto, w związku z zaistnieniem nadzwyczajnej sytuacji, w ustawie z dnia 1 października 2024 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi[5] znalazły się przepisy (art. 27, art. 29 i art. 62) umożliwiające organom prowadzącym publiczne przedszkola, inne formy wychowania przedszkolnego, szkoły lub placówki oświatowe, które ucierpiały wskutek działania intensywnych opadów atmosferycznych lub powodzi we wrześniu 2024 r., na:
Powyższe zmiany mają na celu maksymalne skrócenie czasu przywrócenia możliwości korzystania z wychowania przedszkolnego, realizacji obowiązku szkolnego i obowiązku nauki, a także kształcenia osób dorosłych. Tymczasowa lokalizacja lub tymczasowa siedziba, o których mowa wyżej, mogą funkcjonować nie dłużej niż do 31 sierpnia 2025 r.
W stosunku do nauczycieli i pracowników oświaty z terenów powodziowych natomiast mają zastosowanie rozwiązania przewidziane dla pracowników poszkodowanych w związku z powodzią, zawarte m. in. w ustawie z dnia 16 września 2011 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi[7]. Dodatkowo w ustawie o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw[8] zawarte zostały rozwiązania zapewniające dodatkowe wsparcie dla poszkodowanych pracowników. Rozwiązania te również będą miały zastosowanie do nauczycieli i pracowników oświatowych.
Ad 6.
Ministerstwo Edukacji Narodowej od początku powodzi podejmuje działania wspierające dzieci, młodzież, ich rodziny oraz nauczycieli w zakresie pomocy psychologicznej w obliczu kryzysowej sytuacji związanej z doświadczeniem powodzi lub zagrożeniem powodziowym.
MEN, we współpracy z Ośrodkiem Rozwoju Edukacji w Warszawie (ORE) oraz Warszawskim Centrum Innowacji Edukacyjno-Społecznych i Szkoleń, uruchomiło Pogotowie Psychologiczne online - telefoniczną linię wsparcia dla nauczycieli, uczniów i rodziców ze szkół i placówek z terenów dotkniętych powodzią[9]. W kolejnych dniach utworzono linię z jednym numerem: 22 34 74 897. Dzwoniący może skorzystać z pomocy specjalistów[10].
Ministerstwo utrzymuje stały kontakt z kuratorami oświaty z województw dotkniętych powodzią. Na prośbę MEN kuratorzy oświaty wyznaczyli pracowników, którzy pełnią funkcję koordynatorów do spraw zapewniania pomocy psychologiczno-pedagogiczną na terenach powodziowych. Koordynatorzy uczestniczą w cyklicznych spotkaniach on-line z udziałem przedstawicieli MEN i ORE. W razie potrzeby do udziału w spotkaniach zapraszani są także zewnętrzni eksperci. Celem tych spotkań jest wymiana informacji na temat lokalnych potrzeb związanych z zapewnieniem ww. pomocy oraz ocena stanu realizacji tych potrzeb, co pozwala na bieżące reagowanie na pojawiające się potrzeby.
Wymiana informacji na temat dostępnej lokalnie oferty w zakresie pomocy psychologiczno-pedagogicznej następuje w oparciu o zaproponowany przez MEN model trzypoziomowego wsparcia udzielanego osobom, które doświadczyły stresu związanego z powodzią. Pierwszy poziom wsparcia obejmuje działania informacyjno-edukacyjne. Drugi poziom wparcia obejmuje tych, którzy wymagają pomocy specjalistycznej oraz działań z zakresu interwencji kryzysowej. Trzeci poziom wsparcia obejmuje dzieci i młodzież, które pomimo udzielonej pomocy na poziomie II, wymagają długofalowej pomocy specjalistycznej o charakterze terapeutycznym.
Ponadto Ministerstwo Edukacji Narodowej w latach 2022–2024 realizuje Rządowy program pomocy dzieciom i uczniom w formie:
Pomoc skierowana jest do rodzin dzieci i uczniów, dla których zaistniała konieczność wypłaty zasiłku celowego na podstawie art. 40 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej[11] w wysokości do 8000 zł w związku ze stratami poniesionymi w wyniku wystąpienia żywiołu, spowodowanymi w gospodarstwach domowych, uniemożliwiającymi dzieciom i uczniom prawidłowe funkcjonowanie w szkole.
Zasiłek losowy dla dziecka lub ucznia wynosi 1000 zł. Maksymalna kwota dofinansowania wyjazdu wynosi 1540 zł na ucznia. Dopuszczalne jest łączenie obu tych form wsparcia (do łącznej kwoty 2540 zł).
Z wyjazdu terapeutyczno-edukacyjnego mogą skorzystać uczniowie uczęszczający do szkół wszystkich typów, kształcący się w tych szkołach w formie dziennej.
Z zajęć terapeutyczno-edukacyjnych mogą korzystać:
W ramach tego programu uruchomiono do tej pory dla osób poszkodowanych powodzią pomoc w łącznej wysokości 5 978 960 zł, z tego:
Ponadto informuję, że Komunikatem Ministra Edukacji z dnia 4 października 2024 roku ustanowione zostało przedsięwzięcie pod nazwą „Zielone Szkoły dla Powodzian”.
Przedsięwzięcie stanowi odpowiedź na potrzeby uczniów z terenów objętych klęską żywiołową. Podstawowym jego celem jest wsparcie finansowe i organizacyjne publicznych i niepublicznych szkół położonych na obszarach poszkodowanych przez powódź. Minister Edukacji Narodowej wskazał do realizacji tego przedsięwzięcia Fundację Rozwoju Systemu Edukacji. Fundacja zapewnia wsparcie dzieciom i młodzieży oraz ich opiekunom poprzez organizację pobytów edukacyjnych w bezpiecznych miejscach, które oferują zakwaterowanie, wyżywienie oraz zajęcia wspierające rozwój psychiczny i fizyczny uczniów.
Więcej informacji znajduje się pod linkiem: https://www.gov.pl/web/edukacja/zielone-szkoly-dla-powodzian
Pragnę także nadmienić, że Ministerstwo Edukacji Narodowej uruchomiło specjalny system, który umożliwi organizację darmowych kolonii sportowych dla uczennic i uczniów z terenów dotkniętych przez powódź. Przedsięwzięcie stanowi wspólny projekt Ministerstwa Sportu i Turystyki i Ministerstwa Edukacji Narodowej. Koszt pobytu będzie finansowany z programu Aktywna Szkoła. Ponad 2,5 tysiąca dzieci i młodzieży będzie mogło do końca roku skorzystać z bezpłatnego pobytu w Centralnych Ośrodkach Sportu (COS). Do wyboru są ośrodki w Cetniewie, Giżycku, Spale, Szczyrku, Wałczu oraz Zakopanem. Podczas pobytu w COS-ach dzieci i młodzież będą miały okazję skorzystać z pełnej infrastruktury sportowej dostępnej na terenie każdego obiektu, w tym z hal sportowych, basenów, ścianek wspinaczkowych oraz innych udogodnień.
Szczegółowe informacje dostępne są pod linkiem: https://www.gov.pl/web/sport/darmowe-kolonie-sportowe-dla-dzieci-i-mlodziezy-szkolnej
Organizowanie dla dzieci i młodzieży wycieczek przede wszystkim ma na celu:
Ministerstwo od pierwszych dni powodzi w ramach swoich kompetencji prowadzi działania wspierające poszkodowanych oraz ściśle współpracuje z innymi organami administracji publicznej, aby zagwarantować skoordynowaną i długofalową pomoc. Dokładamy wszelkich starań, aby jak najszybciej przywrócić normalne warunki edukacji oraz pracy w placówkach z terenów poszkodowanych przez powódź.
Z poważaniem
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Henryk Kiepura
Sekretarz Stanu
[1] Dz. U. z 2024 poz. 1483
[2] Dz. U. z 2024 r. poz. 356
[3] Dz. U. z 2024 r. poz. 737
[4] Dz. U. z 2022 r. poz. 1903
[5] Dz. U. z 2024 r. poz. 1473
[6] Dz. U. z 2024 r. poz. 737
[7] Dz. U. z 2024 r. poz. 654
[8] Dz. U. z 2024 r. poz. 1473
[11] Dz. U. z 2024 r. poz. 1283