w sprawie problemów formalnych przy rekrutacji do służb mundurowych i możliwości wprowadzenia programów przygotowawczych dla kandydatów
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Wiesław Szczepański
Warszawa, 25-11-2024
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 5170 Pana Posła Dariusza Mateckiego oraz Pana Posła Marcina Warchoła w sprawie problemów formalnych przy rekrutacji do służb mundurowych i możliwości wprowadzenia programów przygotowawczych dla kandydatów, uprzejmie przedstawiam co następuje.
Służbę w formacjach mundurowych podległych ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych pełnić mogą osoby posiadające – obok licznych innych warunków określonych w przepisach prawa[1] – zdolność fizyczną do służby w formacjach uzbrojonych. Kondycja fizyczna kandydata, która podlega ocenie w postępowaniu kwalifikacyjnym, ma w szczególności na celu ocenę zdolności motorycznych przydatnych dla funkcjonariuszy poszczególnych służb podczas realizowanych przez nich zadań w zakresie: ochrony bezpieczeństwa ludzi oraz do utrzymywania bezpieczeństwa i porządku publicznego (Policja); ochrony granicy państwowej, kontroli ruchu granicznego oraz zapobiegania i przeciwdziałania nielegalnej migracji (Straż Graniczna[2]); walki z pożarami, klęskami żywiołowymi i innymi miejscowymi zagrożeniami (Państwowa Straż Pożarna[3]); ochrony osób i obiektów oraz rozpoznawania i zapobiegania skierowanym przeciw nim przestępstwom (Służba Ochrony Państwa[4]).
Komisje Lekarskie, powołane ustawą z dnia 28 listopada 2014 r. o komisjach lekarskich podległych ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych[5], w zakresie przydatności do służby, orzekają w oparciu o rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 11 października 2018 r. w sprawie wykazu chorób i ułomności, wraz z kategoriami zdolności do służby w Policji, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Państwowej Straży Pożarnej oraz Służbie Ochrony Państwa[6].
Wymogi dotyczące zdolności fizycznej i psychicznej, jakie powinien spełnić kandydat do służby, wynikają ze szczególnego zakresu obowiązków i zadań realizowanych przez funkcjonariuszy, często w niesprzyjających warunkach. Zapewnienie bezpieczeństwa zarówno funkcjonariuszowi, jak i otoczeniu, w jakim wykonuje powierzone obowiązki, w tym bezpieczeństwo osób pozostających pod jego opieką, jest celem nadrzędnym procesu rekrutacyjnego. Specyficzne warunki służby wymagają szczególnych predyspozycji i spełnienia wysokich wymogów w zakresie zdrowia. Powyższe stanowiło podstawę do powołania kolegialnych zespołów specjalistów, którzy mają orzekać o przydatności kandydata do służby, a zarazem pozostają odpowiedzialni za wykrycie ułomności, mogących stanowić zagrożenie dla samego funkcjonariusza oraz osób pozostających pod jego opieką, bądź którym udziela pomocy.
Ponadto pragnę podkreślić, że wykaz chorób i ułomności, wraz z kategoriami zdolności do służby w Policji, SG, PSP oraz SOP, podlega okresowym modyfikacjom uwzględniającym m.in. zmieniające się środowisko i warunki służby oraz postęp nauk medycznych. Wymaga przy tym podkreślenia fakt, że podstawą do wprowadzenia zmian mogą być wyłącznie dowody naukowe. Przykładem powyższego jest dopuszczenie do służby osób po przebytym leczeniu onkologicznym. Zgodnie z § 120 pkt 2 ww. rozporządzenia, kandydaci do służby po upływie 5 lat od udokumentowanego zakończenia leczenia onkologicznego, mogą być kwalifikowani jako zdolni do służby.
W uzupełnieniu powyższego warto nadmienić, że aktualnie trwają prace nad zmianą rozporządzenia w sprawie wykazu chorób i ułomności, które są podyktowane m.in. potrzebą ułatwienia powrotu do służby funkcjonariuszom zwolnionym ze służby w Policji, SG, i SOP. Celem przygotowywanych zmian jest również zaktualizowanie kryteriów medycznych oceny zdolności do służby w związku z postępem medycyny i rozwojem metod leczenia.
Dodatkowo, zarządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji nr 28 z dnia 9 listopada 2022 r.[7] został powołany zespół do spraw reformy komisji lekarskich podległych ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych, do zadań którego należy m.in. proponowanie kierunków zmian oraz rekomendowanie rozwiązań prawnych, finansowych i organizacyjnych służących poprawie działania i orzekania komisji lekarskich.
Wymaga podkreślenia fakt, że monitorowanie procesu doboru do ww. służb mundurowych, a co za tym idzie analizowanie skuteczności prowadzonych działań rekrutacyjnych, odbywa się w sposób ciągły i systematyczny.
W zakresie sytuacji w Policji i SG, pragnę poinformować, że 1 października 2024 r. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej uchwalił ustawę o zmianie niektórych ustaw w związku z utworzeniem oddziałów o profilu mundurowym oraz ułatwieniem powrotu do służby w Policji i Straży Granicznej[8].
Przyjęte w ustawie rozwiązania mają charakter systemowy, a ich zasadniczym celem jest osiągnięcie wyższego stopnia profesjonalizacji Policji i SG, poprzez zwiększenie efektywności prowadzonych postępowań kwalifikacyjnych do ww. formacji oraz stworzenie możliwości pozyskania jak największej liczby funkcjonariuszy, odpowiadających potrzebom służb.
W związku z uchwaleniem ustawy, obecnie prowadzone są prace nad zmianą przepisów rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 22 marca 2023 r. w sprawie postępowania kwalifikacyjnego w stosunku do kandydatów ubiegających się o przyjęcie do służby w Policji[9], polegające m.in. na modyfikacji testu sprawności fizycznej realizowanego przez kandydatów do służby w formacji, analogicznie do testu sprawności fizycznej policjantów. Opracowywane obecnie przepisy prawa umożliwią potencjalnym kandydatom przystąpienie do próbnego, nieobowiązkowego testu sprawności fizycznej, co pozwoli na przygotowanie się do tego etapu rekrutacji, poprzez wykonanie poszczególnych prób sprawnościowych bez ich oceniania oraz umożliwi zapoznanie się z zakresem, sposobem i warunkami zaliczenia testu. Ponadto, w projektowanym rozporządzeniu uwzględnia się, że kandydat może ponownie, jednorazowo w ramach tego samego postępowania, przystąpić do testu sprawności fizycznej, jeżeli po jego zakończeniu złoży ustne oświadczenie skierowane do zespołu przeprowadzającego test, o woli ponownego przystąpienia do testu sprawności fizycznej. Powyższe rozwiązanie umożliwi każdemu kandydatowi, niezależnie od liczby uzyskanych punktów, poprawę punktacji tego etapu.
Komendant Główny Policji zobowiązał komendantów wojewódzkich Policji oraz Komendanta Stołecznego Policji do prowadzenia próbnych testów sprawności fizycznej z częstotliwością nie mniejszą niż 1-2 razy w miesiącu, w różnych miejscowościach podległych im garnizonów. Próbne testy sprawności fizycznej są organizowane również w Centralnym Pododdziale Kontrterrorystycznym Policji „BOA”.
W odniesieniu do SG należy wskazać, że rozwiązania w zakresie fakultatywnego odbycia próbnego testu sprawności fizycznej, który pozwala na zweryfikowanie posiadanego stopnia przygotowania fizycznego kandydata do służby w formacji, są przewidziane w obecnie obowiązujących przepisach prawa, tj. w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 10 lutego 2006 r. w sprawie przeprowadzania postępowania kwalifikacyjnego w stosunku do kandydatów ubiegających się o przyjęcie do służby w Straży Granicznej[10] i zostaną, co do zasady, powtórzone w nowo projektowanym rozporządzeniu, które będzie regulowało przedmiotową problematykę. Podkreślenia wymaga fakt, że nieobowiązkowy charakter testu nie wpływa na wynik formalnej rekrutacji, stanowi jednak nieocenioną wskazówkę do odpowiedniego przygotowania się do zaliczenia testu. Wiedzę o roli, jaką spełnia test próbny kandydat uzyskuje już w początkowej fazie opracowania kadrowego, podczas rozmowy informacyjnej z przedstawicielami SG, w trakcie której jest zachęcany do skorzystania z możliwości udziału w próbnym teście.
Zgodnie z informacjami przekazanymi przez SOP w 2022 r., wychodząc naprzeciw kandydatom chcącym wstąpić do służby, zmieniono konkurencje i normy egzaminacyjne przeprowadzane podczas testu sprawności fizycznej[11], tak aby osoby starające się o przyjęcie do służby mogły we własnym zakresie przygotować się do egzaminu. W rezultacie została zwiększona zdawalność wśród kandydatów do służby w SOP do poziomu około 81% przystępujących.
Należy dodać, że w celu umożliwienia właściwego przygotowania się do testu sprawności fizycznej Policja i SG zagwarantowały dostęp do opisu ćwiczeń, jak i filmów instruktażowych obrazujących sposób wykonania poszczególnych elementów testu, które umieszczono na stronach internetowych Policji[12] oraz Komendy Głównej Straży Granicznej[13], jak również na portalach internetowych jednostek organizacyjnych Policji i SG. Analogiczne informacje dla kandydatów do służby w SOP znajdują się na podmiotowej stronie służby[14], gdzie zamieszczono film instruktażowy z egzaminu sprawnościowego.
Z poważaniem
z up. Wiesław Szczepański
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] art. 25 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2024 r. poz. 145, z późn. zm.), art. 31 ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 915, z późn. zm.), art. 28 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1443, z późn. zm.), art. 68 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Służbie Ochrony Państwa (Dz. U. z 2024 r. poz. 325)
[2] Dalej: „SG”
[3] Dalej: „PSP”
[4] Dalej: „SOP”
[5] Dz. U. z 2024 r. poz. 310
[6] Dz. U. z 2023 r. poz. 2392, dalej: „rozporządzenie w sprawie chorób i ułomności”.
[7] Dz. Urz. MSWiA poz. 56, z późn. zm.
[8] Dz. U. poz. 1562, dalej: ustawa
[9] Dz. U. poz. 606, z późn. zm.
[10] Dz. U. Nr 23, poz. 175, z późn. zm.
[11] rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 15 marca 2018 r. w sprawie postępowania kwalifikacyjnego w stosunku do kandydatów ubiegających się o przyjęcie do służby w Służbie Ochrony Państwa (Dz. U. z 2023 r. poz. 496, z późn. zm.)
[12] https://praca.policja.pl/rdp/etapy-rekrutacji/33356,Etapy-rekrutacji.html
[13] https://strazgraniczna.pl/pl/straz-graniczna/brak/warunki-przyjecia-do-sl/tabele-norm-sprawnoscio/3218,Tabele-norm-sprawnosciowych-kandydatow-do-SG.html
[14] https://www.sop.gov.pl/pl/o-sluzbie/dla-kandydatow/ogolne/699,Wstepny-egzamin-ze-sprawnosci-fizycznej-film-pogladowy.html