do ministra klimatu i środowiska
w sprawie przekroczenia norm hałasu oraz jego wpływu na środowisko naturalne, w szczególności na obszary prawnie chronione
Zgłaszający: Klaudia Jachira
Data wpływu: 09-10-2024
Szanowna Pani Ministro,
zwracam się z uprzejmą prośbą o przedstawienie informacji dotyczących działań Ministerstwa Klimatu i Środowiska w zakresie monitorowania i przeciwdziałania przekroczeniom norm hałasu w Polsce. Szczególny niepokój budzą obszary prawnie chronione, w tym obszary Natura 2000 oraz otuliny parków narodowych, gdzie takie zjawiska mogą mieć szczególnie negatywny wpływ na lokalne ekosystemy.
Do mojego biura poselskiego zgłaszają się zaniepokojeni wyborcy, którzy informują o licznych przekroczeniach norm hałasu w przestrzeni publicznej i jego niekorzystnym wpływie na środowisko naturalne.
Coraz częściej w mediach pojawiają się doniesienia o nagminnym przekraczaniu norm hałasu zarówno w miastach, gdzie nadmierny hałas jest uciążliwy i ma bardzo negatywne skutki dla zdrowia mieszkanek i mieszkańców, jak i na obszarach cennych przyrodniczo, często objętych formą ochrony (np. Natura 2000). Jednocześnie osoby, firmy lub instytucje, które są odpowiedzialne za generowanie nadmiernego hałasu, trudno obecnie pociągnąć do odpowiedzialności i należycie ukarać. Pragnę zwrócić uwagę na przypadki, w których ściganie przekroczeń norm hałasu w Polsce było nieefektywne i prowadziło do dalszej degradacji środowiska naturalnego. Przykładem może być nieprawidłowe monitorowanie hałasu na obszarach Natura 2000, takich jak rejon Biebrzańskiego Parku Narodowego, gdzie doniesienia o przekraczaniu dopuszczalnych poziomów hałasu nie były odpowiednio ścigane. Podobnie w przypadku terenów przylegających do wielkich miast, gdzie działania kontrolne często nie przynoszą trwałych efektów.
Co więcej, 6 – 8 września 2024 roku na terenie rezerwatu przyrody Karsiborskie Paprocie i społecznego rezerwatu Karsiborska Kępa, które należą do obszaru Natura 2000, odbył się festiwal muzyki techno. Zapowiedzi organizatorów o małej, rodzinnej imprezie rażąco mijały się z prawdą. Wedle doniesień medialnych Komenda Miejska w Świnoujściu bada sprawę ww. festiwalu i prowadzi czynności w związku z art. 181 § 2 Kk mówiącego o powodowaniu zniszczeń w przyrodzie i w zw. z art. 58 ustawy o bezpieczeństwie imprez masowych. W trakcie trwania festiwalu policjanci interweniowali 10 razy w związku z zakłócaniem ciszy nocnej.
Warto także podkreślić, że aktualna dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1203 z dnia 11 kwietnia 2024 r. w sprawie ochrony środowiska poprzez prawo karne i zastępująca dyrektywy 2008/99/WE i 2009/123/WE, która weszła w życie 20 maja 2024 roku, zdecydowanie podwyższa obowiązki po stronie prawodawstwa państw członkowskich dotyczące powzięcia środków ochrony i sankcji przestępstw skierowanych przeciwko ekosystemowi.
Zgodnie z motywami ww. dyrektywy art. 191 ust. 2 TFUE celem polityki Unii w dziedzinie środowiska jest zapewnienie wysokiego poziomu ochrony, z uwzględnieniem różnorodności sytuacji w różnych regionach Unii. Polityka ta ma opierać się na zasadzie ostrożności oraz na zasadach działania zapobiegawczego, usuwania szkody w pierwszej kolejności u źródła oraz na zasadzie „zanieczyszczający płaci“. Biorąc pod uwagę, że przestępstwa przeciwko środowisku mają również wpływ na prawa podstawowe, przeciwdziałanie przestępstwom przeciwko środowisku na szczeblu Unii ma zasadnicze znaczenie dla zapewnienia ochrony tych praw.
W art. 182 Kodeksu karnego kryminalizacji podlega zanieczyszczanie powietrza, wody lub powierzchni ziemi, w typie podstawowym (§ 1–2) i kwalifikowanym (§ 3–4). Dokonanie przestępstwa z art. 182 Kodeksu karnego następuje niezależnie od tego, czy w wyniku zanieczyszczenia wody, powietrza lub powierzchni ziemi sprawca spowodował wymienione w tym przepisie zagrożenie dla życia lub zdrowia człowieka, istotne obniżenie jakości wody, powietrza lub powierzchni ziemi lub zniszczenie w świecie roślinnym lub zwierzęcym w znacznych rozmiarach. Ilość lub postać emisji musi natomiast osiągnąć taki poziom, że zachodzi możliwość wystąpienia wymienionych konsekwencji. Znamiona określające tę możliwość charakteryzują więc nie skutek, a zdatność zanieczyszczenia do wywołania niebezpieczeństwa.
Interpretacja znacznych rozmiarów zniszczenia nasuwa podobne problemy, jak wielkie rozmiary mienia w art. 163 i 173 Kodeksu karnego. W nawiązaniu do wykładni tych przepisów należy uwzględniać nie tyle wartość szkody, ile raczej rozległość spowodowanego uszczerbku, w szczególności ilość i przestrzenne rozmiary zniszczonej roślinności lub liczbę uśmierconych zwierząt, zwłaszcza że szkoda przyrodnicza jest w zasadzie niewymierna majątkowo.
Artykuł 182 Kodeksu karnego o charakterze blankietowym, odwołujący do innych ustaw szczególnych oraz posługujący się klauzulami generalnymi nastręcza w praktyce jego stosowania znacznych trudności, co często przybiera formę postanowień o umorzeniu śledztwa. Potrzebne jest podjęcie starań i wyzwań o charakterze faktycznym i prawnym, pozwalających na skuteczną ochronę środowiska naturalnego – także przez aktualizację i dostosowanie przepisów prawa, w tym prawa karnego do wyzwań stawianych przez rzeczywistość.
Biorąc pod uwagę powyższe, zwracam się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
1. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska we współpracy z Ministerstwem Sprawiedliwości prowadzi prace analityczne umożliwiające implementację dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1203 z dnia 11 kwietnia 2024 r. w sprawie ochrony środowiska poprzez prawo karne i zastępującej dyrektywy 2008/99/WE i 2009/123/WE i ewentualnie kiedy mogłyby powstać, a następnie zostać poddane pod głosowanie stosowne projekty aktów prawnych?
2. Jakie prace podejmuje Ministerstwo Klimatu i Środowiska w związku z potrzebą skutecznej ochrony środowiska naturalnego, także przed przekraczaniem norm hałasu, w sferze dotychczasowych regulacji prawnych?
3. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska planuje podjęcie lub podjęło (a jeśli tak, to jakie?) działania związane bezpośrednio z konsekwencjami wydarzeń, które rażąco przekraczają normy hałasu na terenach prawnie chronionych, w tym także na terenach obszaru Natura 2000?
Z poważaniem
Klaudia Jachira