w sprawie samochodów porzuconych przy drodze wewnętrznej, na parkingu, pasie zieleni, poboczu lub terenie prywatnym
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Tomasz Szymański
Warszawa, 25-11-2024
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 5414 Pani Poseł Anny Sobolak, Pani Poseł Sylwii Bielawskiej i Pana Posła Łukasza Horbatowskiego w sprawie samochodów porzuconych przy drodze wewnętrznej, na parkingu, pasie zieleni, poboczu lub terenie prywatnym, uprzejmie przedstawiam co następuje.
Na wstępie należy wskazać, że ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym[1] jest aktem służącym wdrożeniu do polskiego porządku prawnego postanowień Konwencji o ruchu drogowym sporządzonej w Wiedniu dnia 8 listopada 1968 r. W związku z powyższym, zasadniczym przedmiotem regulacji ww. ustawy jest określenie zasad ruchu na drogach publicznych, w strefach zamieszkania lub strefach ruchu oraz zasad i warunków kontroli ruchu drogowego. Przepisy Prd mają zastosowanie także do ruchu odbywającego się poza wymienionymi miejscami w zakresie koniecznym dla uniknięcia zagrożenia bezpieczeństwa osób i wynikającym ze znaków i sygnałów drogowych. Zasady zatrzymywania i postoju (parkowania) pojazdów zostały określone w Prd, jednakże służą stricte do zapewnienia bezpieczeństwa i porządku ruchu na drogach.
Przepisy art. 130a Prd uprawniają Policję i straż gminną (miejską) do usunięcia pojazdu z drogi na koszt właściciela, m.in. w przypadku pozostawienia pojazdu w miejscu, gdzie jest to zabronione i utrudnia ruch lub w inny sposób zagraża bezpieczeństwu. Pojazd może być usunięty z drogi również w miejscu obowiązywania stosownego znaku bądź jeśli stan techniczny pojazdu zagraża bezpieczeństwu ruchu drogowego lub narusza wymagania ochrony środowiska.
Natomiast problematyka usuwania pojazdów pozostawionych przy drodze wewnętrznej, na parkingu, pasie zieleni, poboczu lub terenie prywatnym wykracza poza kwestie zasad zatrzymywania i postoju (parkowania) pojazdów określone w ustawie Prd, której podstawowym celem jest zapewnienie bezpieczeństwa i porządku podczas ruchu pieszych i pojazdów na drogach. Wobec powyższego, wskazany w interpelacji postulat uchwalenia dedykowanej ustawy w przedmiotowym zakresie w celu ewentualnego wypracowania nowych regulacji w tym obszarze, w szczególności takich jak: rewizja katalogu przypadków, w których pojazd podlega usunięciu, doprecyzowanie i uzupełnienie stosowanych przy tym procedur, uwzględnienie zarówno prawa własności, jak również zaangażowania i obciążenia powiatów, pozostaje w sferze procedur administracyjnych i wpływa m.in. na stosunki cywilne, co wymagałby współpracy przedstawicieli kilku resortów oraz samorządów.
Przykładowo, w ocenie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, w celu zwiększenia ochrony terenów zielonych należałoby rozważyć wdrożenie odpowiednich rozwiązań, np. w przepisach ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody[2], zawierającej szereg regulacji w zakresie ochrony zieleni.
Natomiast uwzględnienie w taryfikatorze, określającym wysokość grzywien nakładanych w drodze mandatów karnych, mandatu za parkowanie pojazdów na zieleni byłoby możliwe, gdyby ww. zachowanie zostało wyodrębnione w przepisie karnym (materialnym), np. stanowiącym uzupełnienie treści obowiązującego art. 144 § 1 Kodeksu wykroczeń[3] czy też poprzez dodanie nowego typu wykroczenia.
Jednocześnie warto mieć na uwadze, że usunięcie pojazdu i umieszczenie go na parkingu strzeżonym na koszt właściciela jest istotną ingerencją w prawo własności. Zgodnie z art. 64 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej własność może być ograniczona wyłącznie w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza istoty prawa własności. Ponadto, zasada proporcjonalności wyrażona w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP wskazuje, że ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla zapewnienia bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska.
Usunięcie pojazdu z drogi w trybie art. 130a Prd niewątpliwie skutkuje ograniczeniem prawa korzystania z własności, ale także ogranicza prawo do swobodnego przemieszczania się, a w niektórych przypadkach – również swobodę prowadzenia działalności gospodarczej. Zastosowanie procedury określonej w art. 130a Prd, powodującej dolegliwości ekonomiczne dla właściciela (posiadacza) pojazdu, jak i dla osoby lub osób korzystających z pojazdu, nie jest kwestionowane w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego.
Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że „(…) ogólnym celem regulacji przewidującej usunięcie pojazdu z drogi w wypadkach określonych w art. 130a ust. 1 i 2 Prawo o ruchu drogowym, zważywszy na okoliczności podejmowania tego rodzaju czynności, jest przede wszystkim bezpieczeństwo na drogach publicznych. Działania jednostek reprezentujących Skarb Państwa (policja, straż miejska) podejmowane są w interesie publicznym, w celu zapewnienia bezpieczeństwa w ruchu drogowym oraz ochrony zdrowia i życia uczestników tego ruchu”.[4]
W kontekście powyższego należy uznać, że usunięcie pojazdu z drogi jest swoistym środkiem przymusu administracyjnego, który powinien być stosowany wyłącznie jako konieczne działanie zabezpieczające, mające na celu przerwanie stanu niezgodnego z prawem (np. nielegalne parkowanie na „kopercie”), bądź niedopuszczenie do dalszego naruszania prawa (np. kierowanie pojazdem przez osobę nieposiadającą wymaganego uprawnienia). W efekcie ww. działanie zabezpieczające służy również ochronie mienia, będącego przedmiotem interwencji organu kontroli ruchu drogowego. Wprowadzenie podstawy do usunięcia pojazdu także w przypadkach, gdy naruszenie zakazu zatrzymania (postoju) ma charakter wyłącznie porządkowy i nie rzutuje na bezpieczne korzystanie z drogi przez innych użytkowników, może być potencjalne działaniem nieproporcjonalnie restrykcyjnym.
Z poważaniem
z up. Tomasz Szymański
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Dz. U. z 2024 r. poz. 1251, dalej „Prd”.
[2] Dz. U. z 2024 r. poz. 1478.
[3] Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń, Dz. U. z 2023 r. poz. 2119.
[4] Wyrok z dnia 5 grudnia 2018 r., sygn. akt K 6/17.