do ministra edukacji
w sprawie wprowadzenia jasnych regulacji dotyczących zakresu obowiązków tłumacza języka migowego podczas egzaminów dla osób niesłyszących
Zgłaszający: Bartosz Zawieja, Patryk Gabriel, Rafał Siemaszko, Jacek Niedźwiedzki, Henryk Szopiński
Data wpływu: 16-10-2024
Szanowna Pani Ministro,
zwracamy się do Pani z poważnym problemem dotyczącym dostępu osób niesłyszących do równych szans edukacyjnych. W ostatnim czasie zgłoszono nam kwestię dyskryminacji uczniów niesłyszących związaną z ograniczoną rolą tłumaczy języka migowego podczas egzaminów (np. ósmoklasisty czy egzaminów zawodowych).
Problematyczna interpretacja przepisów
Zgodnie z wytycznymi CKE, osoby niesłyszące mogą teoretycznie liczyć na obecność tłumacza języka migowego podczas egzaminów, jeżeli jest to niezbędne dla uzyskania właściwego kontaktu z uczniem oraz/lub pomocy w obsłudze specjalistycznego sprzętu i środków dydaktycznych. Niestety, zapis ten jest interpretowany przez CKE oraz OKE w sposób, który wyklucza zgodę na tłumaczenie treści zadania i odpowiedzi na nie, a także odczytywanie i zapisywanie w arkuszu odpowiedzi ucznia.
W efekcie uczniowie niesłyszący, którzy posługują się wyłącznie językiem migowym, są pozbawieni pełnego dostępu do treści egzaminacyjnych, co ogranicza ich możliwość zrozumienia poleceń i zadań. Niemożność odpowiedzi w ich podstawowym języku prowadzi do sytuacji, w której ich wiedza i umiejętności nie są oceniane obiektywnie. Stawia to te osoby w sytuacji nierówności, co jest szczególnie niesprawiedliwe i sprzeczne z ideą wyrównywania szans w systemie edukacji.
Bariery komunikacyjne osób niesłyszących
Osoby niesłyszące stanowią bardzo zróżnicowaną grupę, co ma kluczowe znaczenie dla ich zdolności posługiwania się językiem polskim oraz językiem migowym. Dla niektórych niesłyszących, którzy od urodzenia posługują się wyłącznie polskim językiem migowym (PJM), język polski jest w zasadzie językiem obcym. Ich znajomość polskiego w formie pisemnej bywa ograniczona, co znacząco utrudnia zrozumienie złożonych tekstów, takich jak zadania egzaminacyjne.
Inna grupa niesłyszących zna język polski na poziomie komunikatywnym, jednak często bazuje na umiejętności czytania z ruchu warg. Ta technika ma swoje ograniczenia, zwłaszcza w sytuacjach stresujących, takich jak egzaminy, gdzie nie zawsze jest możliwe bezbłędne odczytanie mowy. Z kolei osoby, które straciły słuch po opanowaniu języka polskiego, często lepiej radzą sobie z tekstami pisanymi, choć zazwyczaj nie posługują się PJM.
Z uwagi na te różnice, osoby niesłyszące, które komunikują się wyłącznie za pomocą PJM, są pozbawione pełnego dostępu do treści egzaminacyjnych bez wsparcia tłumacza. Wprowadzenie tłumaczy języka migowego na egzaminach jest więc kluczowe, aby zagwarantować, że wszystkie osoby niesłyszące mają równe szanse w procesie edukacyjnym.
Znaczenie tłumacza języka migowego
Obecność tłumacza języka migowego podczas egzaminów nie jest przywilejem, lecz podstawowym wsparciem, które powinno być standardem w polskim systemie edukacji. Tłumacz nie wpływa na wynik egzaminu – jego rolą jest jedynie przekład treści pomiędzy językami, co zapewnia uczniowi równoprawne podejście do sprawdzianu wiedzy i umiejętności.
Konsekwencje braku wsparcia
Brak dostępu do tłumacza powoduje, że umiejętności młodych osób niesłyszących są oceniane w sposób niepełny i nierzetelny, co ogranicza ich możliwości edukacyjne i zawodowe. Przez to nie są one w stanie rywalizować z innymi uczniami na równych warunkach. System edukacji, który nie uwzględnia barier językowych, prowadzi do wykluczenia tej grupy uczniów i łamie zasadę równości szans.
Postulat dotyczący regulacji
Zwracamy się zatem do Pani Ministry z apelem o wprowadzenie jasnych regulacji, które zobowiążą CKE oraz inne jednostki edukacyjne do zapewnienia obecności tłumacza języka migowego podczas egzaminów dla osób niesłyszących. Konieczne jest precyzyjne określenie zakresu obowiązków tłumacza, tak aby wyeliminować wszelkie nieporozumienia oraz wątpliwości. Tylko dzięki takim regulacjom uczniowie niesłyszący będą mieli możliwość zdawania egzaminów w sposób godny i rzetelny, na równi z innymi.
Liczymy na podjęcie działań, które pozwolą na pełną integrację uczniów niesłyszących w procesie edukacyjnym oraz zapewnią im sprawiedliwe warunki do zdobywania wykształcenia.
W związku z powyższym proszę o odpowiedzi na następujące pytania: