w sprawie edukacji żywieniowej dzieci
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Paulina Piechna-Więckiewicz
Warszawa, 19-11-2024
Szanowna Pani Poseł,
Minister Edukacji rozumie powagę problemu dotyczącego epidemii otyłości młodych ludzi. Środowisko oświatowe ma wpływ na poprawę świadomości dzieci i młodzieży w zakresie dbania nie tylko o własne zdrowie, ale również innych ludzi.
Minister Edukacji współpracuje międzyresortowo z m.in. Ministrem Zdrowia, Ministrem Sportu i Turystyki, Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Ministrem Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w zakresie działań prozdrowotnych, w tym właściwego żywienia dzieci i młodzieży. Minister Edukacji na bieżąco analizuje propozycje i rekomendacje specjalistów, w tym z WHO i podmiotów działających w ramach zdrowia publicznego.
Najważniejszym celem kształcenia w szkołach jest umożliwienie integralnego rozwoju biologicznego, poznawczego, emocjonalnego i społecznego ucznia. Ważną rolę w tym zakresie odgrywa edukacja zdrowotna, która przez kształtowanie postaw prozdrowotnych, wdraża uczniów do zachowań higienicznych, bezpiecznych dla zdrowia własnego oraz innych osób. Realizacja w szkołach zagadnień z zakresu edukacji zdrowotnej dostarcza uczniom informacji z zakresu prawidłowego odżywiania, korzyści płynących z aktywności fizycznej, a także stosowania profilaktyki.
Jednocześnie ważnym czynnikiem wpływającym na efektywność działań profilaktycznych jest współdziałanie i współpraca wielu podmiotów, instytucji i organizacji działających w obszarze zdrowia publicznego oraz systematyczna edukacja i informacja w tym zakresie.
Ministerstwo Edukacji Narodowej realizuje szereg działań wzmacniających edukację zdrowotną dzieci i młodzieży.
Dyrektorom szkół i nauczycielom zapewniono możliwość korzystania z materiałów edukacyjnych opracowanych przez Ośrodek Rozwoju Edukacji (ORE). Na stronie internetowej ORE utworzono Bank Dobrych Praktyk, w którym zamieszczane są doświadczenia szkół w zakresie promocji zdrowia, upowszechniające różne strategie w zakresie promowania zdrowego żywienia i aktywności fizycznej w szkołach. Bank Dobrych Praktyk stanowi inspirację oraz wsparcie dla wszystkich zainteresowanych placówek w podejmowaniu systematycznym przeciwdziałaniu nadwadze i otyłości.
Minister Edukacji nadzoruje system certyfikacji szkół i placówek będących w sieci szkół promujących zdrowie. Program w swoich działaniach koncentruje się na propagowaniu zdrowego stylu życia, tworzy warunki sprzyjające ochronie zdrowia oraz umożliwia aktywne uczestnictwo społeczności szkolnej w działaniach na rzecz zdrowia. Program zawiera działania dotyczące promocji zdrowia fizycznego, psychicznego i relacji społecznych, a profilaktyka nadwagi i otyłości oraz działania ruchowe zawierają się w jednym ze standardów programu.
Należy także zaznaczyć, że udział w aktywnościach fizycznych także w ramach wypoczynku dzieci i młodzieży, przyczynia się do regeneracji sił potrzebnych w okresie trwania nauki szkolnej. Dzieci i młodzież korzystają z wypoczynku na zasadach określonych w ustawie o systemie oświaty oraz rozporządzeniu w sprawie wypoczynku dzieci i młodzieży[1]. Jedną z ważnych form wypoczynku dzieci i młodzieży są obozy sportowe, które realizują program, zawierający elementy sportu i rekreacji (gra w piłkę nożną, siatkową, zabawy ruchowe, zajęcia podnoszące sprawność fizyczną lub np. z elementami programu nauki jazdy na nartach, nauki gry w tenisa, pływania, żeglowania, itp.). W ramach obozów sportowych organizowane są także wycieczki krajoznawczo-turystyczne oraz inne atrakcyjne zajęcia ruchowe. Każdego roku ze środków budżetu państwa (pozostających w dyspozycji wojewodów) zabezpieczone są środki na dofinansowanie wypoczynku dzieci i młodzieży (przez ogłaszanie otwartych konkursów ofert, na organizację kolonii, obozów i innych form wypoczynku dla uczniów). Celem konkursów jest wyłonienie najciekawszych ofert, zapewniających różnorodność zajęć, promujących aktywny wypoczynek i zainteresowania aktywnością fizyczną oraz włączanie społeczne dzieci i młodzieży.
W szkole podstawowej np. na lekcjach biologii i wychowania fizycznego uczniowie poznają zasady stosowania zdrowego odżywiania oraz diety zróżnicowanej i dostosowanej do potrzeb organizmu (wiek, płeć, stan zdrowia, aktywność fizyczna itp.).
Treści nauczania z zakresu edukacji zdrowotnej, w tym zdrowego odżywiania – w przypadku uczniów szkół ponadpodstawowych - mają istotnie pogłębiony i poszerzony wymiar. Uczniowie liceum ogólnokształcącego i technikum na lekcjach biologii m.in. poznają zasady racjonalnego żywienia, zaburzenia odżywiania (anoreksja, bulimia) i ich skutki zdrowotne, przyczyny otyłości oraz sposoby jej profilaktyki, znaczenie badań diagnostycznych (gastroskopia, kolonoskopia, USG) w profilaktyce chorób układu pokarmowego, w tym raka żołądka, raka jelita grubego.
Zagadnienia z zakresu zdrowia i zdrowego odżywiania powinny być także omawiane z uczniami na zajęciach z wychowawcą, realizowanych we wszystkich klasach, na wszystkich etapach edukacyjnych. Wychowawca może zdecydować np. o zorganizowaniu warsztatów z zakresu zdrowego odżywiania z udziałem zaproszonych gości/specjalistów w danej dziedzinie.
Ministerstwo Edukacji Narodowej planuje wprowadzenie nowego, obowiązkowego przedmiotu – edukacja zdrowotna – od roku szkolnego 2025/2026 w klasach IV-VIII szkoły podstawowej w wymiarze po 1 godzinie tygodniowo w każdej klasie[2] oraz w klasach I-III szkół ponadpodstawowych (liceum ogólnokształcącym, technikum, branżowej szkole I stopnia) w wymiarze 2 godz. w cyklu kształcenia, którego głównym celem jest kształtowanie kompetencji uczniów związanych z całożyciową dbałością o zdrowie oraz budowanie potencjału zdrowotnego własnego i otoczenia.
Planowane zmiany mają związek z pogarszającymi się wskaźnikami zdrowia całej populacji ludzkiej. Stąd zagadnienia ujęte w projektowanej podstawie programowej kształcenia ogólnego nowego przedmiotu edukacja zdrowotna zostały rozbudowane o treści związane ze zdrowiem i aktywnością fizyczną, odżywianiem, zdrowiem psychicznym, społecznym i środowiskowym, Internetem i profilaktyką uzależnień. Projektowana podstawa programowa edukacji zdrowotnej zakłada wdrażanie uczniów do budowania alfabetyzmu zdrowotnego (ang. health literacy), czyli wiedzy, umiejętności i kompetencji społecznych pozwalających na trafne rozpoznanie potrzeb zdrowotnych własnych i otoczenia oraz podejmowanie odpowiednich działań profilaktycznych czy naprawczych, m.in. w obszarze odżywiania.
Planuje się, że przedmiot edukacja zdrowotna umożliwi zdobywanie wiedzy i rozwijanie umiejętności, które mają realne zastosowanie w ich codziennym życiu, wpływając na ich świadome decyzje dotyczące zdrowia, w tym w obszarze zdrowego odżywiania. Nauczyciel w tym procesie ma pełnić rolę przewodnika i mentora, który współpracuje z uczniami, wspiera ich w kształtowaniu postaw, wartości i nawyków sprzyjających dbałości o zdrowie. Rekomenduje się wykorzystanie aktywnych form pracy z dziećmi i młodzieżą, w tym pracy w małych grupach.
Projekty rozporządzeń Ministra Edukacji zmieniające podstawę programową kształcenia ogólnego w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych, które wprowadzają do szkół podstawowych i ponadpodstawowych nowy przedmiot edukacja zdrowotna, zostały skierowane do uzgodnień międzyresortowych i konsultacji publicznych 31 października 2024 r. (konsultacje rozporządzeń potrwają do 21 listopada br.).
Ponadto Minister Edukacji oraz Minister Sportu i Turystyki powołali zespół do spraw opracowania nowej podstawy programowej zajęć wychowania fizycznego w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych. W jego skład wchodzi 10 ekspertek i ekspertów, w tym wybitni sportowcy i nauczyciele praktycy. Zmieniona podstawa programowa ma obowiązywać od 1 września 2025 r.
Warto podkreślić, ze resort edukacji wspiera inicjatywy w ramach profilaktyki zdrowotnej na temat przeciwdziałania rosnącej tendencji do nadwagi i otyłości wśród dzieci i młodzieży. Przykładem takich działań, jest współpraca Minister Edukacji z panią prof. Krystyną Gutkowską w ramach II. edycji zadania Junior-Edu-Żywienie Bis realizowanego w latach 2024-2025. Celem przedsięwzięcia jest upowszechnienie i wdrożenie materiałów edukacyjnych z zakresu edukacji żywieniowej do wszystkich szkół podstawowych w Polsce oraz prezentacja wyników badań nt. stanu odżywiania uczniów klas I-VII na tle średniej ogólnokrajowej w ramach 16 Konferencji Wojewódzkich.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Paulina Piechna-Więckiewicz
Podsekretarz Stanu
[1] Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2020 r., poz. 1327) oraz rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 marca 2016 r. w sprawie wypoczynku dzieci i młodzieży (Dz. U. poz. 452).
[2] W klasie VIII przedmiot będzie realizowany do 31 stycznia danego roku.