Odpowiedź na interpelację nr 5685

w sprawie tzw. ustawy powodziowej

Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Czesław Mroczek

Warszawa, 20-12-2024

Szanowny Panie Marszałku,

w odpowiedzi na interpelację numer 5685 Pani Poseł Bożeny Lisowskiej w sprawie tzw. ustawy powodziowej, uprzejmie informuję, że 21 listopada 2024 r. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej uchwalił ustawę o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw^[1], której celem jest ułatwienie udzielania pomocy osobom i instytucjom poszkodowanym w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r. Ustawa obowiązuje od 26 listopada br.

Przepisy ww. regulacji zostały opracowane przez Rządowe Centrum Legislacji, na podstawie propozycji przedstawionych przez poszczególne resorty, w tym w szczególności przez Ministra Rozwoju i Technologii, Ministra Infrastruktury, Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministra Klimatu i Środowiska oraz Ministra Finansów. Kwestie doprecyzowania przepisów dotyczących prawa pierwokupu – poruszane w ww. wystąpieniu Pani Poseł – zostały wypracowane w uzgodnieniu pomiędzy Ministerstwem Rozwoju i Technologii oraz Ministerstwem Sprawiedliwości i Rządowym Centrum Legislacji.

W art. 1 pkt 18 ustawy wprowadzono zmiany w ustawie z dnia 16 września 2011 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi^[2], polegające na nadaniu nowego brzmienia art. 27a dotyczącemu prawa pierwokupu lokali mieszkalnych lub budynków mieszkalnych jednorodzinnych dla gminy, na obszarze której są położone.

Zgodnie ze znowelizowanym ww. przepisem prawa gminie wskazanej w przepisach wydanych na podstawie art. 1 ust. 2 ustawy powodziowej (rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 września 2024 r. w sprawie wykazu gmin, w których są stosowane szczególne rozwiązania związane z usuwaniem skutków powodzi, oraz rozwiązań stosowanych na ich terenie^[3]) i w okresie wskazanym w tych przepisach przysługuje prawo pierwokupu położonego na obszarze przedmiotowej gminy samodzielnego, wyodrębnionego lokalu mieszkalnego lub udziału w tym lokalu lub nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym jednorodzinnym lub udziału w takiej nieruchomości. Lokale mieszkalne i udziały w lokalach mieszkalnych oraz nieruchomości i udziały w nieruchomościach będą wchodzić w skład mieszkaniowego zasobu gminy.

Powyższy przepis prawa doprecyzowuje zakres przedmiotowy pierwokupu, wskazując, że prawo pierwokupu:

przysługuje tylko w stosunku do wyodrębnionych lokali mieszkalnych, czyli takich, dla których w dacie sporządzania warunkowej umowy sprzedaży założona jest księga wieczysta, co wyłącza spod działania pierwokupu lokale nabywane w wykonaniu umów deweloperskich, gdzie klienci zapłacili już na rachunek powierniczy prowadzony dla inwestycji deweloperskiej, często z kredytów bankowych, całe ceny i wprowadzenie w tej sytuacji pierwokupu gminy doprowadziłoby do tego, że w przypadku skorzystania przez gminę z prawa pierwokupu, zapłaciłaby ona cenę za lokal deweloperowi, a klient pozostałby z problemem kredytu bankowego udzielonego mu na zakup lokalu;
dotyczy także sprzedaży udziałów we wskazanych wyżej nieruchomościach lokalowych – zmiana przedmiotowego przepisu prawa ma na celu usunięcie wszelkich wątpliwości interpretacyjnych;
przysługuje w stosunku do własności lub udziału we współwłasności nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym jednorodzinnym.

Ponadto, doprecyzowane brzmienie art. 27a ust. 2 ustawy powodziowej określa tryb realizacji pierwokupu, przenosząc go z uregulowań objętych ustawą z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny^[4] do ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami^[5], co jest korzystniejsze dla strony umowy warunkowej sprzedaży, gdyż uprawnionego z tytułu pierwokupu (gminę) o zawarciu umowy warunkowej sprzedaży informować będzie notariusz, a nie zobowiązany z tytułu pierwokupu (sprzedawca).

Jednocześnie ustawa w art. 32 wskazuje, że umowy objęte prawem pierwokupu na podstawie dotychczasowych przepisów ustawy powodziowej, zawarte w okresie od 5 października 2024 r. do dnia wejścia w życie ustawy bezwarunkowo będą poczytywane za umowy zobowiązujące do przeniesienia własności rzeczy lub praw do nieruchomości. Notariusz, przed którym została zawarta taka umowa jest zobowiązany w terminie 3 dni od dnia wejścia w życie ustawy, zawiadomić właściwego wójta, burmistrza albo prezydenta miasta o treści przedmiotowej umowy. W przypadku nieskorzystania przez gminę, w okresie miesiąca od zawiadomienia jej przez notariusza, z prawa pierwokupu własność rzeczy lub praw do nieruchomości nabytych w drodze pierwokupu przechodzi ma na nabywcę z mocy prawa. W takim wypadku notariusz jest zobowiązany w terminie 3 dni zawiadomić sąd, do którego skierował wniosek o wpis do księgi wieczystej, o nieskorzystaniu z prawa pierwokupu przez uprawnioną gminę. Zmiany wprowadzone w przepisach ustawy w zakresie realizacji prawa pierwokupu zostały opracowane w uzgodnieniu z Krajową Radą Notarialną.

Z poważaniem

z up. Czesław Mroczek
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji

^[1] Dz. U. poz. 1717, dalej „ustawa”.

^[2] Dz. U. z 2024 r. poz. 654, z późn. zm., dalej „ustawa powodziowa”.

^[3] Dz. U. poz. 1371, z późn. zm.

^[4] Dz. U. z 2024 r. poz. 1061, z późn. zm.

^[5] Dz. U. z 2024 r. poz. 1145.