do ministra kultury i dziedzictwa narodowego
w sprawie zagrożenia skreśleniem z Listy światowego dziedzictwa UNESCO Krzemionkowskiego regionu pradziejowego górnictwa krzemienia pasiastego na terenie miejscowości Śródborze
Zgłaszający: Klaudia Jachira
Data wpływu: 24-10-2024
Szanowna Pani Ministro,
na 43. sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa (Baku, 30 czerwca–10 lipca 2019 r.) zapadła decyzja o wpisie na Listę światowego dziedzictwa UNESCO Krzemionkowskiego regionu pradziejowego górnictwa krzemienia pasiastego. Zachowane pod ziemią i na powierzchni ziemi dziedzictwo archeologiczne jest świadectwem rozwoju przemysłu na ziemiach polskich w ważnej dla historii ludzkości epoce pradziejowej. Obszar wpisany leży na północno-wschodnim skraju Gór Świętokrzyskich, po obu stronach rzeki Kamiennej, w powiecie ostrowieckim i opatowskim, na terenie gmin Bodzechów, Ćmielów i Ożarów. Składa z czterech części: głównego pola górniczego w Krzemionkach Opatowskich, dwóch mniejszych pól górniczych Borownia i Korycizna oraz stałej prehistorycznej osady górniczej w Gawrońcu, której mieszkańcy dokonywali obróbki otrzymywanego z kopalni krzemienia i wykonywali narzędzia przeznaczone na sprzedaż.
Na wniosek ICOMOS, międzynarodowej organizacji doradczej UNESCO, początkowo proponowane było odroczenie wpisu w celu sfinalizowania niektórych działań dotyczących ochrony prawnej i systemu zarządzania. Pod wpływem uaktualnionych informacji dostarczonych przez stronę polską kandydatura uzyskała szerokie poparcie wśród państw członkowskich Komitetu Światowego Dziedzictwa, które podjęły decyzję o wpisaniu Krzemionkowskiego regionu pradziejowego górnictwa krzemienia pasiastego już na 43. sesji, uznając, że wszystkie zalecenia dotyczące właściwego zarządzania obszarem wpisu zostaną przez stronę polską wypełnione.
Zalecenia komitetu dotyczyły ochrony i zarządzania obszarem buforowym poprzez wygaszenie do 2028 roku wydobycia z kopalni odkrywkowej wapienia, która w owej strefie się mieści. Właścicielem kopalni w Śródborzu od 2021 roku jest firma Calcium sp. z o.o., która ma prawo na wydobycie piasku do 2042 roku oraz wapienia do 2028 roku. Były burmistrz Ożarowa Marcin Majcher w 2021 roku wydał pozytywną decyzję środowiskową, na podstawie której ówczesny marszałek województwa świętokrzyskiego Andrzej Bętkowski przedłużył koncesje. Tym samym działalność kopalni Calcium sp. z o.o., która miała być wygaszona do 2028 roku, dzięki staraniom nowego właściciela (głównego udziałowca) będzie kwitła wobec uzyskania decyzji środowiskowej i koncesji na prowadzenie prac na nowym obszarze, sąsiadującym z Krzemionkowskim regionem pradziejowego górnictwa krzemienia pasiastego i tzw. strefie buforowej UNESCO. Decyzje podjęły poprzednie władze samorządowe gminy Ożarów i województwa. Nowa koncesja przewiduje eksploatacje złoża piasku aż do 2042 roku.
Podkreślam, że warunkiem wpisania kopalni krzemienia pasiastego i neolitycznych osad w Krzemionkach na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO było stopniowe wygaszanie znajdujących się w pobliżu rezerwatu kopalni.
Dyrektor Muzeum Historyczno-Archeologicznego w Ostrowcu Świętokrzyskim dr Andrzej Przychodni publicznie deklaruje, że status może być zagrożony przez planowane poszerzenie działalności kopalni wapienia w Śródborzu. Seweryn Stoltz ze Stowarzyszenia Korycizna wskazuje, że jedynym rozwiązaniem jest wykupienie tego terenu od właściciela kopalni.
Biorąc pod uwagę powyższe, zwracam się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania: