w sprawie przerw obiadowych w szkołach
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Paulina Piechna-Więckiewicz
Warszawa, 19-11-2024
Szanowna Pani Poseł,
celem systemu oświaty jest m.in. zagwarantowanie bezpiecznych warunków kształcenia, wychowania i opieki oraz działania wspierające szkoły/placówki w realizacji zadań wychowawczo-profilaktycznych.
Zadaniem szkół jest zapewnienie bezpiecznych warunków oraz przyjaznej atmosfery do nauki, uwzględniając indywidualne możliwości i potrzeby ucznia i uczennicy.
Dyrektor szkoły jest zobowiązany do ustalenia tygodniowego rozkładu zajęć edukacyjnych, z uwzględnieniem zasad ochrony zdrowia i higieny pracy[1].
Ministerstwo Edukacji Narodowej posiadało wiedzę dotyczącą praktyk niektórych szkół opisaną także w „Raporcie Stanu Stołówek w Publicznych Szkołach Podstawowych“ Banku Żywności i dlatego nowelizacja w 2018 r. rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach[2] wprowadziła m.in. rozwiązania dotyczące funkcjonowania stołówek szkolnych:
Przepisy prawa oświatowego nie określają wprost czasu trwania przerw między zajęciami, w tym przerwy obiadowej, ale w oparciu o ww. regulacje szkoła ma możliwość uwzględnienia w organizacji pracy swojej specyfiki oraz potrzeb uczniów i uczennic, także w zakresie spokojnego spożycia obiadu.
Ministerstwo Edukacji Narodowej pozostawia autonomię rozstrzygnięć w powyższej sprawie społecznościom szkolnym, które winny wysłuchać także samorządu uczniowskiego i rady rodziców.
Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe[3]:
Ministerstwo Edukacji Narodowej rozważa wprowadzenie mechanizmów oceniających skuteczność obecnych przerw obiadowych w polskich szkołach i ich wpływu na zdrowie oraz samopoczucie uczniów oraz wejście w dialog z członkami społeczności szkolnej we wskazanej sprawie.
Odnosząc się do kwestii marnowania żywności w szkołach na skutek krótkich przerw, uprzejmie informuję, że wydłużenie czasu na posiłek z pewnością ogranicza ten problem.
Niemniej zagadnienia dotyczące przeciwdziałania marnowaniu żywności wpisują się w ramy edukacji o zrównoważonym rozwoju, a szczegółowo w edukację ekologiczną lub środowiskową.
W ustawie Prawo oświatowe wskazano, że system oświaty zapewnia upowszechnianie wśród dzieci i młodzieży wiedzy o zasadach zrównoważonego rozwoju oraz kształtowanie postaw sprzyjających jego wdrażaniu w skali lokalnej, krajowej i globalnej[5] oraz upowszechnianie wśród dzieci i młodzieży wiedzy o zasadach racjonalnego odżywiania oraz przeciwdziałaniu marnowaniu żywności[6].
Realizacja edukacji ekologicznej w szkołach jest obowiązkowa i obejmuje uczniów na każdym etapie edukacyjnym. W zakresie edukacji ekologicznej odpowiednio do wieku i możliwości poznawczych uczniów zawarta została problematyka przeciwdziałania marnowaniu żywności.
Na wszystkich etapach edukacyjnych, z wychowaniem przedszkolnym włącznie, uczniowie realizują tematykę powiązaną z przeciwdziałaniem marnowaniu żywności zgodnie z celami kształcenia i treściami nauczania ustalonymi w podstawach programowych[7]: Treści te znajdują się m.in. w podstawie programowej edukacji przyrodniczej na I etapie edukacyjnym oraz geografii i chemii dla uczniów VI i VIII klasy. W szkołach ponadpodstawowych można odnaleźć ww. zagadnienia w podstawie programowej wiedzy o społeczeństwie, geografii i chemii.
Należy podkreślić, że treści nauczania z podstawy programowej nauczyciele rozwijają i doprecyzowują w swoich programach nauczania[8]. Prawem każdego nauczyciela jest też dokonanie swobodnego wyboru metod nauczania i pomocy dydaktycznych odpowiadających jego koncepcji dydaktycznej.
Ministerstwo Edukacji Narodowej w zakresie wspierania realizacji edukacji zdrowotnej i ekologicznej w szkołach, a także promocji zdrowia i profilaktyki, popularyzuje Program dla szkół ustanowiony przez Komisję Europejską w ramach Wspólnej Polityki Rolnej, realizowany przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa.
Program ten promuje zdrowe odżywianie i kształtuje trwałe nawyki konsumpcji owoców, warzyw, mleka i jego przetworów poprzez zwiększenie ich udziału w codziennej diecie dzieci i młodzieży. Programowi towarzyszą również obowiązkowe działania o charakterze edukacyjnym realizowane w szkołach podstawowych. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 31 sierpnia 2017 r. w sprawie szczegółowego sposobu realizacji w szkołach środków towarzyszących o charakterze edukacyjnym, które służą prawidłowej realizacji programu dla szkół oraz upowszechniają wśród dzieci zdrowe nawyki żywieniowe[9] szkoły uczestniczące w programie zobowiązane są do zrealizowania co najmniej 2 zajęć w każdym semestrze roku szkolnego o charakterze edukacyjnym.
Wykonywanie ww. działań, tj. środków towarzyszących, obejmuje każdorazowo edukację z zakresu:
1) zasad zdrowego żywienia;
2) pochodzenia i uprawy owoców i warzyw oraz produkcji produktów mlecznych;
3) przeciwdziałania marnotrawieniu żywności, w tym upowszechnianie wiedzy, jak przechowywać i przygotowywać żywność oraz jak postępować z odpadami spożywczymi i kuchennymi.
MEN współpracuje z Krajowym Ośrodkiem Wsparcia Rolnictwa (KOWR) także w zakresie przygotowania materiałów edukacyjnych wspierających realizację działań edukacyjnych przez szkoły podstawowe w ramach Programu dla szkół.
Dostępne są materiały, które mogą być wykorzystywane przez nauczycieli przez cały rok szkolny, jak np. Piramida Zdrowego Żywienia i Stylu Życia dla Dzieci i Młodzieży opracowana przez Instytut Żywności i Żywienia oraz Kalendarz sezonowości warzyw i owoców „Przygody młodego ogrodnika“, które mogą wspierać codzienne udostępnianie dzieciom produktów: http://www.kowr.gov.pl/program-dla-szkol/program-dla-szkol/dzialania-edukacyjne/scenariusze-zajec.
Dodatkowo, minister edukacji obejmuje patronatem honorowym przedsięwzięcia, które uwrażliwiają dzieci i młodzież na problem niemarnowania żywności.
Jednocześnie, na stronie internetowej MEN zamieszczane są informacje o programach edukacyjnych i przedsięwzięciach on-line związanych z ograniczaniem marnowania żywności, m.in. informacje o warsztatach on-line w duchu zero waste organizowanych przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska oraz materiałach edukacyjnych o rolnictwie ekologicznym opracowanych przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
Wskazane powyżej działania poszerzają wiedzę dotyczącą niemarnowania żywności, a także budują świadomość i kształtują postawy całej społeczności szkolnej wobec idei zrównoważonego rozwoju, w tym konsumpcji.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Paulina Piechna-Więckiewicz
Podsekretarz Stanu
[1] art. 110 ust. 4 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 737, z późn. zm.).
[2] § 4 i § 14 ust. 3 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach (Dz. U. 2020 r., poz.1604, z późn zm.).
[3] Dz. U. z 2024 r. poz. 737, z późn. zm.
[4] Art. 68 ust. 1 pkt 6 ustawy - Prawo oświatowe.
[5] Art. 1 pkt 15 ustawy - Prawo oświatowe.
[6] Art. 1 pkt 15a ustawy - Prawo oświatowe.
[7] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej (Dz. U. poz. 356, ze zm.) oraz rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 stycznia 2018 r. w sprawie kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia (Dz. U. poz. 467, ze zm.).
[8] Art. 22a ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2020 r. poz. 1327).
[9] Dz. U. z 2017 r. poz. 1659, z późn. zm.