do ministra infrastruktury
w sprawie nowelizacji rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 4 marca 2016 r. w sprawie szkolenia osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami, instruktorów i wykładowców poprzez wprowadzenie obligatoryjnej nauki jazdy po drogach szybkiego ruchu i autostradach
Zgłaszający: Ewa Schädler, Izabela Bodnar, Bożenna Hołownia, Rafał Kasprzyk, Rafał Komarewicz, Adam Luboński, Barbara Okuła, Łukasz Osmalak, Marcin Skonieczka, Piotr Paweł Strach, Ewa Szymanowska, Wioleta Tomczak, Kamil Wnuk, Tomasz Zimoch
Data wpływu: 04-11-2024
Szanowny Panie Ministrze,
wedle obecnie obowiązującego prawa w Polsce nauka jazdy na drogach szybkiego ruchu (tj. autostradach i drogach ekspresowych) nie stanowi obligatoryjnego elementu programu szkolenia kandydatów na kierowców. Przepisy regulującego tę materię rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 4 marca 2016 r. w sprawie szkolenia osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami, instruktorów i wykładowców (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1885, z późn. zm.) nie przewidują w ramach programu szkolenia praktycznego dla kandydatów na kierowców pozycji obejmującej naukę jazdy na drogach szybkiego ruchu.
W załączniku nr 1 do ww. rozporządzenia przewidziany został tzw. szczegółowy program szkolenia praktycznego na placu manewrowym i w ruchu drogowym dla osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami silnikowymi i motorowerami. Wśród czynności szkoleniowych wymieniono m.in. jazdę drogami dwukierunkowymi jednojezdniowymi o różnej liczbie wyznaczonych i niewyznaczonych pasów ruchu, posiadającymi odcinki proste i łuki, wzniesienia i spadki, obniżone i podwyższone dopuszczalne prędkości (pkt 2.2. tabeli II), jazdę drogami dwukierunkowymi dwujezdniowymi o różnej liczbie wyznaczonych i niewyznaczonych pasów ruchu, posiadającymi odcinki proste i łuki, wzniesienia i spadki, obniżone i podwyższone dopuszczalne prędkości (pkt 2.3. tabeli II), a także jazdę drogami jednokierunkowymi o różnej liczbie wyznaczonych i niewyznaczonych pasów ruchu (pkt 2.4 tabeli II). Jednocześnie jednak w ramach programu szkolenia nie wyszczególniono obowiązkowej jazdy po drogach szybkiego ruchu. Zaznaczenia wymaga, że omawiane rozporządzenie przewiduje jedynie w sposób ogólny liczbę godzin na całość szkolenia praktycznego, nie precyzując, jaka ilość czasu w ramach kursu winna zostać poświęcona na kształcenie konkretnej umiejętności. Zgodnie z treścią § 9 ust. 1 pkt 2 lit. e rozporządzenia liczbę godzin zajęć w zakresie części teoretycznej i praktycznej szkolenia dla każdej osoby podlegającej szkoleniu podstawowemu ustala indywidualnie instruktor prowadzący w porozumieniu z tą osobą, przy czym liczba godzin dla zajęć w zakresie części praktycznej szkolenia nie może być mniejsza niż 30 godzin w zakresie prawa jazdy kategorii B1, B, C, D1. Jednocześnie w § 9 ust. 3 pkt 2 lit. c rozporządzenia znajduje się wymóg zajęć w części praktycznej szkolenia w zakresie prawa jazdy kategorii B, B+E, C1, C, C1+E, D1+E lub T, który przewiduje, że zajęcia te powinny uwzględniać co najmniej 4 godziny jazdy poza obszarem zabudowanym, w tym na drogach o dopuszczalnej prędkości powyżej 70 km/h.
Obecny program szkolenia kandydatów na kierowców pozostaje nieadekwatny do zakresu wyzwań, z jakimi na co dzień mierzą się użytkownicy dróg w Polsce. Postępująca rozbudowa sieci dróg szybkiego ruchu w kraju winna pociągać za sobą stosowne zmiany w zakresie programu szkolenia osób ubiegających się o uzyskanie prawa jazdy poprzez uwzględnianie w ramach kursu obligatoryjnej nauki jazdy po tego typu drogach. Przemawia za tym przede wszystkim wzgląd na zwiększenie bezpieczeństwa ruchu drogowego w Polsce, którego poziom jest ściśle zależny od kompetencji i umiejętności użytkowników dróg.
Obecnie, w ramach przygotowań do państwowego egzaminu na prawo jazdy, kursanci nie mają możliwości zdobycia praktycznych umiejętności jazdy po drogach szybkiego ruchu. Nie ulega zaś wątpliwości, że poruszanie się po nich wymaga od kierowców określonych umiejętności, wzmożonej czujności i odpowiedniej dynamiki poruszania się. Różnice w stosunku do innych typów dróg widoczne są m.in. w sposobie włączania się do ruchu, zmianie pasów ruchu, zjazdu z drogi szybkiego ruchu, poruszania się po węzłach, funkcjonowania pasów rozbiegowych, dozwolonej prędkości, dynamiki jazdy, właściwego sygnalizowania manewrów, zasad zatrzymywania się na drodze szybkiego ruchu i uzyskiwania pomocy, a także odpowiedniego postępowania w sytuacji ewentualnych kolizji/awarii pojazdów. Na tego typu drogach funkcjonują również inne oznakowania, do których użytkownicy standardowych dróg nie są przyzwyczajeni. Wreszcie poruszanie się po autostradach oraz drogach ekspresowych wymaga od kierowców rozeznania w zakresie zasad korzystania z punktów poboru opłat.
Zgodnie z wynikami badania[1] kierowców dotyczącego jazdy samochodem po autostradzie, zrealizowanego przez ARC Rynek i Opinie w 2020 r.:
1) niemal wszystkie osoby, które dopiero planują zdać egzamin na prawo jazdy, zainteresowane są dodatkowymi szkoleniami w zakresie jazdy po autostradach;
2) większość badanych kierowców i kandydatów na kierowców uważa, że jazda samochodem autostradą wymaga od kierowcy innych umiejętności niż jazda zwykłymi drogami;
3) blisko dwie trzecie respondentów zgadza się z twierdzeniem, że kierowcy powinni być specjalnie szkoleni do jazdy autostradą już podczas kursu na prawo jazdy.
Właściwa realizacja procesu kształcenia kandydatów na kierowców winna uwzględniać nauczanie odpowiedniego poruszania się na drogach szybkiego ruchu. Konieczność weryfikacji w ramach egzaminu na prawo jazdy umiejętności poruszania się przez kandydatów na kierowców po tego typu drogach została dostrzeżona również na szczeblu unijnym. W marcu 2023 r. Komisja Europejska złożyła wniosek zmierzający do zmian prawa unijnego w tym zakresie, tj. wniosek dotyczący przyjęcia dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie praw jazdy, zmieniającej dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2561 i rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1724 oraz uchylającej dyrektywę 2006/126/WE Parlamentu Europejskiego i Rady i rozporządzenie Komisji (UE) nr 383/2012[2]. Inicjatywa Komisji Europejskiej ma na celu dokonanie gruntownej rewizji przepisów Unii Europejskiej dotyczących prawa jazdy w kierunku poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego i usprawnienia swobodnego przepływu osób osiedlających się w państwie członkowskim innym niż państwo członkowskie, w którym wydano prawo jazdy. W uzasadnieniu projektu dyrektywy wskazano ponadto, że: umiejętności, wiedza, świadomość ryzyka i doświadczenie kierowców pozostają ograniczone, szczególnie w przypadku początkujących kierowców. Większa liczba wypadków i ofiar śmiertelnych z udziałem początkujących kierowców wskazuje na to, że wymogi dotyczące wydawania praw jazdy nie są w pełni dostosowane do celów bezpieczeństwa ruchu drogowego.
Załącznik II do projektu dyrektywy reguluje minimalne wymogi dotyczące egzaminów na prawo jazdy oraz wiedzy, umiejętności i zachowań w zakresie kierowania pojazdami mechanicznymi. Projekt załącznika w punkcie pt. Umiejętności i zachowania sprawdzane w odniesieniu do kategorii B, B1 i BE wymienia: czynność w postaci wjazdu na autostradę/zjazdu z autostrady lub dla podobnej drogi (w stosownym przypadku), włączanie się do ruchu z pasa wolnego ruchu, zjeżdżanie na pas wolnego ruchu.
Przyjęcie tych regulacji na poziomie Unii Europejskiej i tak spowoduje konieczność dostosowania prawa krajowego w przyszłości. Względy bezpieczeństwa użytkowników dróg powodują jednak, że nie warto ze zmianami czekać do czasu konieczności transponowania dyrektywy. W Niemczech obligatoryjna nauka jazdy na autostradach w ramach programu szkolenia kandydatów na kierowców obowiązuje już co najmniej od 1976 r. Początkowo szkolenie praktyczne dla prawa jazdy klasy 2 lub 3 obejmowało 90 minut jazdy po autostradzie, jeśli wjazd na autostradę znajdował się w odległości nie dalszej niż 50 km od siedziby szkoły jazdy. Obecnie, tj. od 2012 r., obowiązek nauki jazdy po autostradzie obejmuje 4 h i nie jest zależy od czynnika odległości ośrodka nauki jazdy od autostrady. Niemniej jednak sam obowiązek nauki jazdy po autostradzie w ramach podstawowego szkolenia na kierowcę istnieje już w Niemczech blisko 50 lat.
Interpelującemu znana jest odpowiedź wiceministra infrastruktury Rafała Webera[3] na zapytanie poselskie nr 4318 z 2021 roku, dotyczące kwestii nauki jazdy po drogach ekspresowych i autostradach, w której wskazano, że wprowadzenie obowiązkowego szkolenia na drogach ekspresowych i autostradach jest co do zasady niemożliwe z uwagi na fakt ograniczonej dostępności tego rodzaju dróg w wielu rejonach Polski. W odpowiedzi na zapytanie wskazano też, że umieszczony w rozporządzeniu program szkolenia stanowi wyłącznie minimum programowe, a każdy instruktor i każdy ośrodek szkolenia kierowców, mając dostępną w swojej okolicy odpowiednią infrastrukturę, w ramach wypełnienia obowiązku wynikającego z przywołanego wyżej § 9 ust. 3 pkt 2 lit. c rozporządzenia, przewidującego 4 godziny jazdy poza obszarem zabudowanym, w tym na drogach o dopuszczalnej prędkości powyżej 70 km/h, powinien w ramach tego czasu prowadzić również naukę jazdy po drodze ekspresowej lub autostradzie. Problem polega jednak na tym, że w obecnej sytuacji kwestia tego, czy dana osoba odbywająca kurs na prawo jazdy będzie miała sposobność nauki jazdy na drogach szybkiego ruchu pozostawiona została w pełni uznaniu danego ośrodka. Ponadto aktualnie sieć dróg ekspresowych i autostrad w Polsce jest na tyle rozbudowana, że odległość każdego ośrodka egzaminacyjnego (do którego w ramach szkolenia i tak udają się wszyscy szkolący) do najbliższej drogi ekspresowej lub autostrady to nie więcej niż 45 km. (…)
Dodatkowo w pobliżu niektórych miast przebiegają obwodnice w standardzie drogi ekspresowej. W 2021 roku kierowcy w Polsce mieli do dyspozycji 4624,9 km dróg szybkiego ruchu, w tym 1 753,6 km autostrad i 2871,3 km dróg ekspresowych[4]. Aktualnie natomiast – według stanu na koniec roku 2023 roku, siatka dróg szybkiego ruchu w Polsce wynosi 5115,6 km, w tym 1849,2 km autostrad i 3266,4 km dróg ekspresowych[5].
W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:
1. Czy obecnie w resorcie Ministerstwa Infrastruktury toczą się jakiekolwiek prace mające na celu zmianę rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 4 marca 2016 r. w sprawie szkolenia osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami, instruktorów i wykładowców poprzez uwzględnienie nauki jazdy na drogach ekspresowych lub autostradach jako obligatoryjnego elementu programu szkolenia?
2. Czy aktualny stan rozwoju sieci dróg ekspresowych i autostrad w Polsce oraz względy bezpieczeństwa ruchu drogowego nie wymagają, aby szkolenie dotyczące poruszania się po autostradach i drogach ekspresowych było obowiązkowe dla wszystkich uczestników kursów na prawo jazdy?
Z poważaniem
Ewa Schädler
Posłanka na sejm RP
[1] Raport z badania dostępny pod adresem: https://www.autostrada-a2.pl/wp-content/uploads/2022/09/Badanie-kierowcow-2020-ARC-Rynek-i-Opinia-dla-Autostrady-Wielkopolskiej-SA.pdf
[2] Wniosek – dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie praw jazdy, zmieniająca dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2561 i rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1724 oraz uchylająca dyrektywę 2006/126/WE Parlamentu Europejskiego i Rady i rozporządzenie Komisji (UE) nr 383/2012 wraz z załącznikami do wniosku, COM(2023) 127 final 2023/0053 (COD) https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=COM%3A2023%3A0127%3AFIN
[3] https://sejm.gov.pl/INT9.nsf/klucz/ATTC88HS9/%24FILE/z04318-o1.pdf