w sprawie planów i prac dotyczących wprowadzenia nowego przedmiotu - edukacja zdrowotna
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer
Warszawa, 27-11-2024
Szanowny Panie Pośle,
poniżej zamieszczam odpowiedzi na przesłane pytania.
Ad 1.
Projekt podstawy programowej edukacji zdrowotnej został skierowany do konsultacji publicznych i uzgodnień międzyresortowych 31 października br. Informacja o skierowaniu projektów nowelizacji rozporządzeń Ministra Edukacji zmieniających podstawę programową w tym zakresie została również zamieszczona w komunikacie na stronie internetowej ministerstwa https://www.gov.pl/web/edukacja/edukacja-obywatelska-i-edukacja-zdrowotna---projekty-rozporzadzen-ministra-edukacji-skierowane-do-konsultacji-publicznych oraz w serwisie Rządowego Centrum Legislacji.
Ad 2-3.
Wprowadzenie nowego przedmiotu edukacja zdrowotna wynika z potrzeby wyposażenia uczniów w wiedzę, umiejętności i kompetencje społeczne, które pozwolą na trafne rozpoznanie potrzeb zdrowotnych oraz nakierują na podejmowanie odpowiednich działań profilaktycznych czy naprawczych, które będą skupiały się na identyfikacji problemów i ich rozwiązywaniu. Zgodnie z założeniami przedmiotu, pojęcie zdrowia jest traktowane szeroko i odnosi się do wszystkich sfer funkcjonowania: zdrowia fizycznego, psychicznego, seksualnego, społecznego i środowiskowego na wszystkich etapach życia. Nowy przedmiot zastąpi dotychczasowe, nieobowiązkowe zajęcia pn. wychowanie do życia w rodzinie. Ponadto, planowane są również związane z tym zmiany w podstawie programowej kształcenia ogólnego w zakresie wychowania fizycznego.
Przedmiot - edukacja zdrowotna – będzie realizowany począwszy od roku szkolnego 2025/2026:
Ad 4.
Odnosząc się do kwestii kwalifikacji wymaganych od nauczycieli, uprzejmie informuję, że są one uregulowane w rozporządzeniu Ministra Edukacji i Nauki z dnia 14 września 2023 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli [1].
Przepisy ww. rozporządzenia stanowią o wymaganym od nauczycieli poszczególnych typów szkół i placówek poziomie wykształcenia, zakresie przygotowania merytorycznego oraz wymaganiach dotyczących przygotowania pedagogicznego. Przygotowanie merytoryczne musi obejmować treści nauczania określone w podstawie programowej przedmiotu, do nauczania którego nauczyciel jest zatrudniany. W ten sposób określane są kwalifikacje do większości przedmiotów występujących w podstawie programowej kształcenia ogólnego i kształcenia w zawodzie. W przypadku przedmiotów lub zajęć, do nauczania których wymagania są inne niż wskazane wyżej w rozporządzeniu, określone są przepisy odrębne.
W najbliższym czasie planowane jest przygotowanie projektu nowelizacji ww. rozporządzenia polegającej m.in. na określeniu kwalifikacji wymaganych od nauczycieli edukacji zdrowotnej. Zakłada się, że poza nauczycielami, którzy ukończyli studia lub studia podyplomowe w zakresie edukacji zdrowotnej i posiadają przygotowanie pedagogiczne, kwalifikacje do nauczania przedmiotu edukacja zdrowotna będą posiadali także nauczyciele biologii, przyrody, wychowania fizycznego, wychowania do życia w rodzinie, psychologowie.
Niezależnie od projektowanych zmian legislacyjnych Minister Edukacji zamierza zlecić wybranym uczelniom - w trybie przepisów art. 464 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce[2] - organizację kwalifikacyjnych studiów podyplomowych dla nauczycieli w zakresie edukacji zdrowotnej. Obecnie przygotowywane są materiały służące organizacji takich studiów i planowana sieć uczelni, które je poprowadzą. Sieć ta powinna gwarantować nauczycielom równomierny - na terenie całego kraju - dostęp do studiów.
Uczelnie, które podejmą się organizacji ww. studiów będą zobowiązane realizować je zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 25 lipca 2019 r. w sprawie standardu kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela[3]. Przepisy te umożliwiają organizację kwalifikacyjnych studiów podyplomowych dla nauczycieli posiadających już uprawnienia do nauczania innego przedmiotu. Program studiów powinien zapewnić przygotowanie merytoryczne i metodyczne do nauczania edukacji zdrowotnej .
Ww. studia będą finansowane z budżetu Ministra Edukacji i będą bezpłatne dla nauczycieli. Ministerstwo Edukacji zaplanowało w swoim budżecie środki finansowe na ten cel. Wysokość środków zaangażowanych na realizację zadania będzie zależała od liczby uczelni, które podejmą się prowadzenia studiów i będzie możliwa do podania po zakończeniu ustaleń z uczelniami w tej sprawie.
Uczelnie mogą prowadzić kwalifikacyjne studia podyplomowe w zakresie edukacji zdrowotnej także odpłatnie, a koszt udziału w nich nauczycieli może być dofinansowany w części lub w całości ze środków wyodrębnianych w budżetach organów prowadzących szkoły, w których nauczyciele są zatrudnieni, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa[4].
Dodać należy również, że publiczne placówki doskonalenia nauczycieli mają obowiązek organizować i prowadzić formy doskonalenia nauczycieli w zakresie wynikającym z ustalonych przez Ministra Edukacji na dany rok szkolny kierunków polityki oświatowej państwa. W roku szkolnym 2024/2025 jednym z kierunków polityki oświatowej państwa jest edukacja prozdrowotna w szkole, w tym kształtowanie zachowań służących zdrowiu, rozwijaniu sprawności fizycznej i nawyku aktywności ruchowej oraz nauki udzielania pierwszej pomocy. Ustalenie przez Ministra Edukacji kierunku polityki oświatowej stanowi – wynikające z przepisów prawa – zobowiązanie dla publicznych placówek doskonalenia do organizowania doskonalenia w tym zakresie. Placówki mają zatem obowiązek organizowania w tym roku szkolnym form doskonalenia adresowanego przede wszystkim do nauczycieli biologii, wychowania fizycznego, wychowania do życia w rodzinie, psychologów w zakresie prowadzenia zajęć edukacji zdrowotnej.
Podobne rozwiązania – dotyczące zarówno zamawiania w uczelniach studiów podyplomowych jak i ustalania kierunków polityki edukacyjnej – planowane są na kolejne lata szkolne.
Ponadto na prowadzonej przez Ministerstwo Edukacji Narodowej Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej https://zpe.gov.pl, będą dostępne bezpłatne e-materiały w tematyce edukacji zdrowotnej.
Ad 5.
Szacuje się, że wprowadzenie przedmiotu edukacja zdrowotna (w wymiarze 36 godzin w roku szkolnym[5]) oraz zaprzestanie nauczania w przedmiotu wychowanie do życia w rodzinie (w wymiarze 14 godzin w roku szkolnym) spowoduje skutki finansowe w wysokości około 115 mln zł w roku 2025.
Ad 6.
W zgodnej ocenie Ministerstwa Edukacji Narodowej, Ministerstwa Zdrowia oraz Ministerstwa Sportu i Turystyki konieczne jest zapewnienie wszystkim uczniom, na odpowiednim etapie edukacji, dostępu do rzetelnej wiedzy na temat szeroko rozumianego zdrowia w formie odrębnego, obowiązkowego i holistycznie ujmującego problematykę zdrowia przedmiotu, którego celem będzie również kształtowanie postaw i umiejętności w zakresie systematycznego monitorowania zdrowia i stosowania podstawowej profilaktyki zdrowotnej.
W świetle pogarszających się wskaźników zdrowia całej populacji, istotne są systemowe działania edukacyjne, mające na celu rozwijanie umiejętności troski o holistycznie rozumiane zdrowie. Edukacja zdrowotna to wieloetapowy, wielopłaszczyznowy i interdyscyplinarny proces prowadzący do budowania tzw. „alfabetyzmu zdrowotnego”, czyli wiedzy, umiejętności i kompetencji społecznych pozwalających na trafne rozpoznawanie potrzeb zdrowotnych własnych i otoczenia oraz podejmowania odpowiednich działań naprawczych czy profilaktycznych.
Szkoła pełni w tych działaniach szczególną rolę. Nauczyciele, wspierając w tym zakresie obowiązki rodziców, powinni zmierzać do tego, aby uczniowie rozwijali świadomość zdrowia i kompetencje, niezbędne do utrzymania zdrowia fizycznego, psychicznego, społecznego i seksualnego, w tym w szczególności poprzez aktywność fizyczną, zdrowe odżywianie, higienę osobistą i sen, redukowanie stresu, budowanie pozytywnych relacji społecznych, rodzinnych i partnerskich, unikanie zagrożeń i zachowań ryzykownych oraz dbałość o zdrowe i bezpieczne środowisko życia. Kluczowe jest tu wykorzystanie aktualnej wiedzy opartej na dowodach naukowych oraz wieloletnich doświadczeń z realizacji edukacji i profilaktyki zdrowotnej w Polsce oraz z innych krajów.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Katarzyna Lubnauer
Sekretarz Stanu
[1] Dz. U. poz. 2102
[2] t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 742
[3] Dz. U. z 2024 r. poz. 453
[4] art. 70a ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2024 r. poz. 986)
[5] Z zastrzeżeniem V klasy ogólnokształcącej szkoły baletowej, oraz VIII klasy szkoły podstawowej oraz poznańskiej szkoły chóralnej, w których wymiar nauczania w wymiarze rocznym wynosi 18 godzin.