do ministra nauki
w sprawie planowanego ograniczenia finansowania badań naukowych w Polsce
Zgłaszający: Marta Stożek
Data wpływu: 04-11-2024
Szanowny Panie Ministrze,
zwracam się z interpelacją w związku z listem otwartym skierowanym do Kancelarii Prezesa Rady Ministrów przez przedstawicieli środowiska naukowego zaniepokojonych planowanym ograniczeniem finansowania badań naukowych w Polsce, szczególnie tych realizowanych przez Narodowe Centrum Nauki (NCN). W tym liście podkreślono fundamentalne znaczenie badań podstawowych dla rozwoju nauki oraz ich kluczową rolę w budowaniu gospodarki opartej na wiedzy i innowacji. Autorzy listu apelują o zwiększenie nakładów finansowych na badania naukowe, aby Polska mogła skutecznie konkurować na arenie międzynarodowej i kontynuować rozwój gospodarczy oraz społeczny. Inwestycje w badania naukowe są inwestycjami w przyszłość, mają długofalowy wpływ na poprawę jakości życia obywateli oraz na konkurencyjność gospodarki naszego kraju.
Konsekwencje zamrożenia finansowania
Zamrożenie środków na poziomie z roku 2024 niesie za sobą poważne ryzyko długofalowych negatywnych konsekwencji dla polskiej nauki, takich jak odpływ wysoko wykwalifikowanych kadr, ograniczenie możliwości uczestnictwa w projektach międzynarodowych oraz zawieszenie programów wspierających powrót naukowców do kraju. Badania podstawowe stanowią fundament rozwoju innych dziedzin, takich jak medycyna, przemysł, energetyka czy obronność, a ich niedofinansowanie grozi nieodwracalnymi stratami w potencjale naukowym Polski. W dobie nasilającej się konkurencji globalnej w obszarze badań i innowacji brak wystarczającego finansowania polskiej nauki może skutkować trwałym pogorszeniem pozycji naszego kraju w międzynarodowej wspólnocie naukowej. Warto zaznaczyć, że kraje, które inwestują w badania naukowe, odnoszą największe sukcesy gospodarcze i społeczne, stając się liderami innowacji i postępu technologicznego.
Odpływ talentów i jego skutki
Bez odpowiedniego wsparcia finansowego wiele zespołów badawczych zostanie rozwiązanych, a ambitni młodzi naukowcy będą zmuszeni szukać lepszych możliwości za granicą. Odpływ młodych talentów będzie odczuwalny zarówno w sektorze technologicznym, gdzie rozwój innowacji może zostać zahamowany, jak i w środowisku akademickim, które utraci zdolność do realizacji przełomowych projektów badawczych. Narodowe Centrum Nauki stanowi dla wielu naukowców jedyną możliwość uzyskania wsparcia finansowego na realizację badań, a ograniczenie środków finansowych może prowadzić do dalszego zmniejszenia liczby programów stypendialnych i grantów, co jeszcze bardziej zniechęci młodych ludzi do kontynuowania kariery naukowej w kraju. Brak perspektyw rozwoju oraz niepewność dotycząca finansowania stanowią poważną barierę dla rozwoju młodych talentów, które mogłyby w przyszłości przyczynić się do wzrostu polskiej nauki i gospodarki. Ważne jest stworzenie środowiska badawczego, które będzie sprzyjało rozwojowi młodych naukowców oraz zachęcało ich do podejmowania wyzwań badawczych, co w dłuższej perspektywie przyniesie wymierne korzyści społeczne i ekonomiczne.
Wpływ na sektor przemysłowy
Ograniczenie finansowania badań podstawowych będzie miało negatywne konsekwencje dla sektora przemysłowego, który w dużej mierze korzysta z wyników tych badań do rozwijania nowych technologii i produktów. Niedofinansowanie badań naukowych prowadzi do osłabienia innowacyjności gospodarki, co w perspektywie długoterminowej zagraża konkurencyjności Polski na rynkach międzynarodowych. Polska potrzebuje silnego zaplecza badawczego, aby sprostać przyszłym wyzwaniom, takim jak zmiany klimatyczne, rozwój technologii cyfrowych czy poprawa jakości życia obywateli. Badania podstawowe stanowią bazę dla nowoczesnych rozwiązań, których wdrożenie jest kluczowe dla dalszego rozwoju gospodarki. Brak odpowiedniego finansowania badań naukowych może doprowadzić do marginalizacji Polski w globalnym łańcuchu wartości i spadku jej konkurencyjności. Innowacje technologiczne mają również kluczowy wpływ na poprawę jakości życia obywateli, zwiększając dostęp do zaawansowanych technologii w opiece zdrowotnej, edukacji oraz wielu innych dziedzinach.
Skutki długoterminowe i propozycje rozwiązań
Długofalowe skutki niedofinansowania nauki mogą być katastrofalne. Polska może nie tylko stracić zdolność do prowadzenia badań na światowym poziomie, ale także możliwość przyciągania najlepszych talentów i współpracy z wiodącymi ośrodkami naukowymi na świecie. Ministerstwo powinno podjąć działania zmierzające do zwiększenia środków na stypendia i granty dla młodych naukowców oraz opracować programy wspierające ich rozwój, co pozwoliłoby zatrzymać talenty w kraju. Badania podstawowe są fundamentem innowacji, a ich wyniki często prowadzą do powstania nowych technologii i produktów, które mogą zrewolucjonizować różne sektory gospodarki. Inwestycje w naukę to inwestycje w przyszłość, które przynoszą korzyści nie tylko badaczom, ale całemu społeczeństwu. Bez inwestycji w naukę nie będziemy w stanie sprostać globalnym wyzwaniom, takim jak zmiany klimatyczne, kryzysy zdrowotne czy szybki rozwój technologii.
Apel o działania
Nie możemy pozwolić na to, aby polska nauka była marginalizowana i niedofinansowana. Konieczne są działania, które zapewnią stabilne finansowanie badań podstawowych oraz stworzą warunki sprzyjające rozwojowi nauki w Polsce. Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego powinno intensyfikować swoje wysiłki w celu zapewnienia odpowiednich środków finansowych, a także prowadzić programy wspierające rozwój młodych naukowców oraz zachęcające do powrotu polskich badaczy z zagranicy. Takie programy przyczyniłyby się do zwiększenia konkurencyjności gospodarki oraz podniesienia poziomu innowacyjności, co miałoby pozytywny wpływ na rozwój kraju. Tylko dzięki odpowiedniemu finansowaniu nauki jesteśmy w stanie zbudować nowoczesną, innowacyjną gospodarkę opartą na wiedzy i zapewnić przyszłym pokoleniom lepsze warunki życia. Niezbędne jest opracowanie długoterminowej strategii rozwoju nauki, która obejmowałaby zarówno wsparcie finansowe, jak i administracyjne, aby ułatwić naukowcom prowadzenie badań na najwyższym poziomie. Powinniśmy dążyć do stworzenia otwartego, wspierającego środowiska naukowego, które będzie przyciągać talenty z kraju i zagranicy oraz umożliwi współpracę międzysektorową, co pozwoli na szybsze wdrażanie wyników badań do praktyki gospodarczej.
Czy Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego planuje podjęcie działań mających na celu zabezpieczenie odpowiedniego poziomu finansowania badań podstawowych, w tym przez zwiększenie środków na dotacje dla NCN?
Jakie kroki podejmuje ministerstwo, aby zapobiec odpływowi polskich naukowców za granicę i wspierać rozwój nauki w Polsce?
Czy istnieją plany zwiększenia liczby programów wspierających powroty polskich naukowców z zagranicy oraz wprowadzenia dodatkowych środków na rozwój młodych talentów naukowych?
Jak ministerstwo zamierza wspierać międzynarodową współpracę badawczą oraz zapewnić stabilność finansową dla kluczowych projektów naukowych, które przyczyniają się do budowy nowoczesnej i innowacyjnej Polski?
Czy ministerstwo planuje wprowadzenie dodatkowych inicjatyw mających na celu zwiększenie nakładów na badania w kluczowych obszarach, takich jak medycyna, technologie cyfrowe oraz zrównoważony rozwój, aby zapewnić Polsce wiodącą pozycję w tych dziedzinach?
Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie nowych programów stypendialnych i grantów, które będą wspierać młodych naukowców na wczesnym etapie kariery, aby umożliwić im rozwój w Polsce i uniknąć konieczności wyjazdu za granicę w poszukiwaniu lepszych warunków pracy?
Z poważaniem
Marta Stożek
Posłanka na Sejm RP