do ministra sprawiedliwości
w sprawie nowelizacji ustawy o komornikach sądowych
Zgłaszający: Adrian Witczak, Patryk Jaskulski
Data wpływu: 12-11-2024
Szanowny Panie Ministrze,
zwrócili się do mnie przedstawiciele komorników, którzy dostrzegają potrzebę pilnych zmian w ustawie o komornikach sądowych (Dz. U. 2018 poz. 771). Oczekiwana i niezbędna zmiana dotyczy przede wszystkim art. 131 ust. 2 ustawy o komornikach sądowych i zawartego w nim przymusu podjęcia na własny rachunek i ryzyko piastowania stanowiska komornika sądowego bez żadnych ustawowych gwarancji możliwości wykonywania tego zawodu. W ustawie o komornikach sądowych pominięty został bowiem brak woli po stronie asesorów, którzy nie są zainteresowani wykonywaniem obowiązków komornika, np. ze względów finansowych, zdrowotnych, a świetnie sprawdzają się w roli asesora i jednocześnie pracownika kancelarii.
Część środowiska asesorów chciałaby kontynuować zatrudnienie, ale ustawa zmusza ich do samodzielnego prowadzenia kancelarii, grożąc utratą wszystkich dotychczasowych uprawnień. Przedstawiciele komorników podkreślają, że nieuregulowanie tej kwestii grozi chaosem, gdyż ustawa wymusi w bardzo krótkim czasie utworzenie kilkuset nowych stanowisk od początku przyszłego roku.
W ocenie samorządu komorniczego, priorytetem jest modyfikacja treści art. 131 ust. 2 ustawy o komornikach sądowych poprzez usunięcie wymogu 6-letniego, ograniczonego okresu trwania asesury. W obecnym brzmieniu przepis ten skutkuje koniecznością otworzenia przez asesora komorniczego własnej kancelarii komorniczej w czasie nie dłuższym niż 6 lat od dnia pierwszego powołania na stanowisko asesora lub utratą statusu asesora komorniczego.
W kontekście powyższego wyjaśnić należy, że aktualnie funkcjonują dwa reżimy prawne. Pierwszy wynikający z uprzednio obowiązującej ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji, która nie przewidywała czasowego ograniczenia asesury, oraz drugi wynikający z aktualnie obowiązującej ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych, ograniczający czas trwania asesury do 6 lat.
Środowisko komorników zwraca uwagę, że jednolity system egzekucji nie powinien zawierać rozbieżności w zakresie czasu trwania asesury oraz że powinny funkcjonować jednakowe zasady dla wszystkich osób wykonujących określony zawód. Jednocześnie środowisko komorników postuluje rozwiązanie przewidujące nieograniczony czas trwania asesury, dające jednocześnie asesorom swobodę podjęcia decyzji o powołaniu na stanowisko komornika sądowego, która to decyzja zależna jest od różnych względów, poczynając od doświadczenia zawodowego, sytuacji finansowej, sytuacji rodzinnej, na sytuacji zdrowotnej kończąc. Środowisko komorników podkreśla również, że swoboda podjęcia przez asesora decyzji o zakończeniu okresu asesury i tym samym o ubieganiu się o powołanie na stanowisko komornika sądowego jest tym bardziej uzasadniona w kontekście ciągle rosnących kosztów prowadzenia działalności egzekucyjnej oraz spadającej rentowności kancelarii komorniczych.
Niejednokrotnie zwracano również uwagę na fakt, że otwarcie i prowadzenie kancelarii komorniczej wymaga nakładów finansowych znacznie przekraczających utrzymanie kancelarii w innych zawodach prawniczych. Przy jednoczesnym systematycznym braku uwzględnienia komorników sądowych w jakichkolwiek formach wsparcia ze strony Skarbu Państwa, taka sytuacja może w konsekwencji doprowadzić do utraty płynności finansowej przez osoby, które ostatecznie zdecydują się na powołanie na stanowisko komornika mimo braku gotowości na rozpoczęcie i prowadzenie własnej działalności egzekucyjnej, bądź skutkować generalnym brakiem zdolności finansowej do otwarcia własnej kancelarii, co w konsekwencji doprowadzi również do powstania luki pokoleniowej. Środowisko komorników zwraca również uwagę, że ograniczenie czasu trwania asesury komorniczej pozostaje w sprzeczności z art. 65 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. 1997 nr 78, poz. 483), z uwagi na przewidywaną sankcję w postaci utraty praw nabytych.
Kolejny problem, jaki zauważa środowisko komorników występuje na poziomie ustawowym. Artykuł 12 ust. 2 u.k.s. stoi w sprzeczności z regulacją art. 131 ust. 2 u.k.s. Mianowicie może wystąpić problem, który dotknie asesorów, którym przedmiotowy termin będzie upływał, a minister sprawiedliwości podejmie decyzję o odmowie powołania na stanowisko komornika, jeżeli utworzenie nowej kancelarii w rewirze objętym wnioskiem nie jest celowe lub liczba komorników działających w danym rewirze jest wystarczająca.
W ocenie samorządu, norma prawna, której asesorzy komorniczy są bezpośrednimi adresatami, wprowadzająca ograniczony czas trwania asesury i wymóg powołania asesorów komorniczych na stanowisko komornika sądowego nie uwzględniła wszystkich opisanych wyżej czynników. Stąd też samorząd zwraca uwagę na opisany wyżej problem.
Oprócz powyższych propozycji zmian legislacyjnych samorząd komorniczy zwraca również uwagę na kwestię przechodzenia asesorów komorniczych do innych zawodów prawniczych, takich jak adwokat, radca prawny czy referendarz sądowy. Obecnie zarówno asesorzy, którzy uzyskali uprawnienia zawodowe przed wejściem w życie ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych, jak i ci, którzy egzamin komorniczy zdali na gruncie nowych przepisów, mimo podjętej świadomie decyzji o aplikacji komorniczej, borykają się z trudną decyzją dotyczącą otwarcia kancelarii komorniczej, przede wszystkim z uwagi na ogromne koszty związane z rozpoczęciem działalności (na dzień dzisiejszy szacuje się, że jest to kwota około 100 000,00 zł). Podczas podejmowania decyzji o wyborze aplikacji kandydaci nie są w stanie bardziej niż kiedykolwiek wcześniej przewidzieć warunków ekonomicznych związanych z otwarciem kancelarii komorniczej, które zależne są m.in. od rosnących kosztów utrzymania kancelarii przy jednocześnie niezmiennym od kilku lat poziomie wynagrodzeń powodowanym brakiem waloryzacji opłat.
W zakresie przechodzenia do innych zawodów prawniczych samorząd podkreśla, że istotne byłoby zachowanie konsekwencji w zakresie wprowadzonych dotychczas przez ustawodawcę rozwiązań ustawowych. W świetle aktualnej ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych ustawodawca zezwala asesorowi komorniczemu z dwuletnim stażem na ubieganie się o powołanie na stanowisko komornika. Zasadne byłoby zatem wprowadzenie zmiany, zgodnie z którą z wymogu odbycia aplikacji oraz złożenia egzaminu zawodowego zwolniony byłby asesor z pięcioletnim stażem pracy, skoro uprawnienie takie przysługuje komornikowi posiadającemu trzyletni staż pracy.
Ponadto asesorzy komorniczy mogliby również uzupełnić braki kadrowe w sądach i objąć stanowiska referendarzy sądowych. Przestrzenią do wprowadzenia zmiany w tym zakresie jest chociażby znowelizowanie art. 149 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 217, z późn. zm.), tak aby na stanowisko referendarza sądowego mogły być mianowane również osoby, które zdały egzamin komorniczy oraz posiadają doświadczenie (...) w pracy na stanowisku asesora komorniczego.
Umożliwienie przechodzenia asesorów komorniczych do innych zawodów prawniczych (radcowie prawni, adwokaci czy referendarze sądowi), w przypadku konieczności podjęcia decyzji o zakończeniu pracy na stanowisku asesora komorniczego, nie powodowałoby postawienia osób z wyższym wykształceniem prawniczym, odbytą aplikacją i zdanym egzaminem państwowym w obliczu widma utraty uprawnień zawodowych, a dawałoby szansę na dalszy rozwój zawodowy.
W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra o udzielenie wyjaśnień i odpowiedzi na następujące pytania:
Z wyrazami szacunku
Adrian Witczak