w sprawie zmiany ustawy o strażach gminnych w kontekście sprawiedliwego uregulowania uprawnień emerytalnych funkcjonariuszy
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Czesław Mroczek
Warszawa, 20-12-2024
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 6176 Pana Posła Andrzeja Grzyba w sprawie zmiany ustawy o strażach gminnych w kontekście sprawiedliwego uregulowania uprawnień emerytalnych funkcjonariuszy, uprzejmie przedstawiam następujące informacje.
W celu dokonania analizy zagadnień podniesionych przez Pana Posła, w pierwszej kolejności warto dokonać porównania pracy strażników gminnych (miejskich) ze służbą funkcjonariuszy Policji.
Strażnicy gminni (miejscy) są pracownikami w rozumieniu prawa pracy. Straż gminna (miejska) jest zaś samorządową umundurowaną formacją o charakterze fakultatywnym (jednostka samorządu terytorialnego nie ma obowiązku jej utworzenia), powołaną w ściśle określonym celu, jakim jest ochrona porządku publicznego na terenie jednostki samorządu terytorialnego, która ją utworzyła. W przeciwieństwie do straży gminnej (miejskiej), ustawodawca nie wyznaczył terytorium działania Policji, wskazując, że jest to umundurowana formacja służąca społeczeństwu. Ponadto, stosownie do art. 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o strażach gminnych[1], koszty funkcjonowania straży pokrywane są z budżetu jednostki samorządu terytorialnego, która utworzyła daną formację. Natomiast świadczenia funkcjonariuszy Policji wypłacane są z budżetu państwa, a ponadto łączy ich z państwem stosunek służby.
Strażnicy gminni (miejscy) mają również znacznie ograniczony - w stosunku do funkcjonariuszy Policji - zakres kompetencji. W tym miejscu warto wskazać na zadania Policji w zakresie rozpoznawania, zapobiegania i wykrywania przestępstw i wykroczeń oraz wykonywania czynności: operacyjno-rozpoznawczych, dochodzeniowo-śledczych i administracyjno-porządkowych. Zadania straży gminnych (miejskich) sprowadzają się przede wszystkim do czynności o charakterze administracyjno-porządkowym i mieszczą się w sferze porządku publicznego, a nie - jak w przypadku Policji - również w sferze bezpieczeństwa publicznego. Dodatkowo wymaga podkreślenia, że istotnym elementem służby policjantów jest pełna dyspozycyjność i wykonywanie obowiązków w nielimitowanym czasie pracy i trudnych warunkach, związanych niejednokrotnie z narażeniem życia. Różnice dotyczące opisywanych formacji występują również w zakresie kryteriów doboru oraz szkolenia, którego zakres przedmiotowy jest znacznie ograniczony w przypadku straży gminnych (miejskich).
Nie deprecjonując charakteru pracy strażników gminnych (miejskich), wiążącej się z ryzykiem, odpowiedzialnością, jak również wymagającej sprawności fizycznej i psychicznej, należy pamiętać, jak już wskazano powyżej, że jest to formacja samorządowa o charakterze fakultatywnym. Natomiast przywołane w wystąpieniu rozwiązania w obszarze uprawnień emerytalno-rentowych dotyczą formacji o znacznie szerszym, ogólnokrajowym zasięgu działania.
Przedstawiając powyższe, uprzejmie informuję, że objęcie strażników gminnych, którzy są pracownikami samorządowymi, przepisami ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin[2], nie wydaje się możliwe.
Niezależnie od powyższego, uprzejmie informuję, że 21 maja 2024 r., w ramach Zespołu do Spraw Administracji Publicznej i Bezpieczeństwa Obywateli Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego, została powołana grupa robocza do spraw straży gminnych i miejskich. Wskazana grupa jest miejscem dialogu strony rządowej ze stroną samorządową w obszarach funkcjonowania ww. formacji.
Wymaga podkreślenia, że uzyskane w ramach dyskusji postulaty i opinie strony samorządowej będą stanowić punkt wyjścia do rozważań nad podjęciem ewentualnych działań, zmierzających do wprowadzenia szerszych zakresowo zmian prawnych i organizacyjnych związanych z funkcjonowaniem straży gminnych (miejskich) w Polsce.
W tym miejscu warto nadmienić, że jednym z analizowanych przez ww. grupę postulatów jest wprowadzenie rozwiązań prawnych, polegających na uznaniu pracy strażnika gminnego (miejskiego), jako pracy w warunkach o szczególnym charakterze. Obecnie trwa dyskusja, mająca na celu wypracowywanie wspólnego stanowiska w przedmiotowej sprawie.
Z poważaniem
z up. Czesław Mroczek
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Dz. U. z 2021 r. poz. 1763.
[2] Dz. U. z 2024 r. poz. 1121, z późn. zm.