w sprawie uwzględnienia twórczości Marii Konopnickiej w podstawie programowej
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer
Warszawa, 09-12-2024
Szanowny Panie Pośle,
odnosząc się do treści pisma przesłanego do Ministerstwa Edukacji Narodowej w sprawie uwzględnienia twórczości Marii Konopnickiej w podstawie programowej, uprzejmie informuję.
Prekonsultacje społeczne wstępnej, eksperckiej propozycji zmian w podstawie programowej, organizowane w dniach od 12 do 19 lutego br., nie były obowiązkowe i wynikały jedynie z woli i decyzji ministerstwa, które podało do wiadomości roboczą wersję projektów zmian w podstawie programowej poszczególnych przedmiotów. Podsumowanie prekonsultacji zamieszczono na stronie ministerstwa pod linkiem:
https://www.gov.pl/web/edukacja/zakonczenie-prekonsultacji-zmian-w-podstawie-programowej
Natomiast konsultacje publiczne projektu trwały od dnia 24 kwietnia 2024 r. do dnia 13 maja 2024 r., a ich wyniki zostały omówione w raporcie z konsultacji publicznych i opiniowania nowelizacji rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej (Dz. U. z 2024 r. poz. 996 z późn. zm.), który znajduje się na stronie internetowej Rządowego Centrum Legislacji (link https://legislacja.gov.pl/projekt/12384450/katalog/13054791#13054791 ).
Do zespołów ekspertów powołanych przez Ministra Edukacji należeli eksperci akademiccy, doświadczeni nauczyciele poszczególnych typów szkół, metodycy oraz eksperci systemu egzaminacyjnego. Skład zespołów jest jawny. Informacja ta znajduje się w materiałach na stronie internetowej ministerstwa (link https://www.gov.pl/web/edukacja/zmiana-podstawy-programowej--zaczynamy-prekonsultacje ).
Utwór „Rota” Marii Konopnickiej jest ujęty w podstawie programowej kształcenia ogólnego[1] dla klas IV – VI, w kategorii pn. Krótkie utwory literackie poznawane w całości, utwory literackie poznawane we fragmentach i utwory poetyckie:
1) René Goscinny, Jean-Jacques Sempé, Mikołajek (wybór opowiadań);
2) Ignacy Krasicki, wybrane bajki;
3) Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz (wybrane fragmenty);
4) Józef Wybicki, Mazurek Dąbrowskiego;
5) wybrane mity greckie, w tym mit o powstaniu świata oraz mity o Prometeuszu, o Syzyfie, o Demeter i Korze, o Dedalu i Ikarze, o Heraklesie, o Tezeuszu i Ariadnie;
6) Biblia: stworzenie świata i człowieka oraz wybrane przypowieści ewangeliczne, w tym o talentach, o miłosiernym Samarytaninie;
7) wybrane podania i legendy polskie;
8) wybrane baśnie polskie i europejskie;
9) wybrane wiersze: Jana Brzechwy, Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego, Anny Kamieńskiej, Joanny Kulmowej, Adama Mickiewicza, Juliusza Słowackiego, Leopolda Staffa, Juliana Tuwima, Jana Twardowskiego, oraz pieśni patriotyczne (w tym Rota Marii Konopnickiej).
W podstawie programowej zamieszczony jest jednocześnie komentarz, zgodnie z którym znajomość treści i problematyki krótkich utworów literackich poznawanych w całości, utworów literackich poznawanych we fragmentach i utworów poetyckich dla klas IV–VI nie obowiązuje na egzaminie ósmoklasisty. Przyczyny wprowadzania tego rozwiązania również zostały podane w publicznej wiadomości. W uzasadnieniu do projektu (również dostępny pod podanym wyżej linkiem) wskazano, że oczekiwanie od uczniów przystępujących do egzaminu ósmoklasisty znajomości problematyki krótkich tekstów, które były omawiane w klasach IV–VI przez jedną lub dwie godziny lekcyjne jest wymaganiem nadmiarowym i nie jest konieczne do rzetelnego sprawdzenia umiejętności polonistycznych na egzaminie przeprowadzanym w klasie VIII. Na tym egzaminie wymagana jest znajomość licznych pozycji książkowych poznawanych w całości. Należy także dodać, że w latach 2019–2024 na egzaminie ósmoklasisty obowiązywały tylko lektury z klas VII i VIII.
Dodatkowo pragnę podkreślić, że lista lektur składa się nie tylko z pozycji obowiązkowych, ale także lektur uzupełniających. Co więcej, zmieniona podstawa programowa stanowi, że w każdej klasie obowiązkowo jest poznawana co najmniej jedna pozycja książkowa z listy przykładowych lektur uzupełniających lub spoza tej listy, wybrana przez nauczyciela lub zaproponowana przez uczniów.
Nauczyciel może zatem zdecydować o omawianiu utworów literackich spoza listy lektur umieszczonej w podstawie programowej. Uczniowie również mogą zaproponować sami omawianie wybranej przez nich pozycji książkowej. W związku z powyższym nie ma przeciwwskazań, aby twórczość Marii Konopnickiej była omawiana na lekcjach języka polskiego w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych w szczerszym zakresie niż wynika to expressis verbis z zapisów podstawy programowej.
Zmiany w podstawach programowych zostały przygotowane tak, aby nie było konieczności wymiany podręczników. W związku z tym, w dalszym ciągu obowiązują dotychczasowe podręczniki, które zawierają wszystkie treści nauczania określone w podstawie programowej odpowiedniej dla danego typu szkoły i danych zajęć edukacyjnych.
Odnosząc się do ostatniego pytania informuję, że Minister Edukacji 8 listopada br. zwróciła się do Wydawnictw Szkolnych i Pedagogicznych S.A. w sprawie zmiany zapisu Roty w podręczniku pt. „Oblicza epok. Język polski. Podręcznik. Liceum i technikum. Klasa 2. Część 2. Zakres podstawowy i rozszerzony” autorstwa Dariusza Chemperka, Adama Kalbarczyka, Dariusza Trześniowskiego, dopuszczonym do użytku szkolnego decyzją Ministra Edukacji Narodowej z 8 lipca 2020 r. (Ministrem Edukacji Narodowej był wówczas Pan Dariusz Piontkowski).
Dodać należy, że decyzją Ministra Edukacji i Nauki z 13 lipca 2023 r. (funkcję Ministra pełnił wówczas Pan Przemysław Czarnek) ww. podręcznik, z analogiczną wersją Roty, został ponownie dopuszczony do użytku szkolnego.
Mimo że, jak uzasadniania Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne S.A., w podręczniku licealnym do języka polskiego wykorzystano tekst Roty Marii Konopnickiej bazując na autografie autorki, który różnił się od wersji, które ukazały się drukiem i upowszechniły się w kolejnych latach, i prezentując ten utwór w pełnej wersji (cztery zwrotki, a nie trzy znane obecnie), po to by dać uczniom szansę na analizę utworu bez zniekształceń powstałych w późniejszych latach, w opinii Minister Edukacji, w podręcznikach dopuszczonych do użytku szkolnego powinien być jednak obecny powszechnie znany zapis trzeciej zwrotki Roty w brzmieniu: „Nie będzie Niemiec pluł nam w twarz, ni dzieci nam germanił”.
W związku z powyższym, w procesie dopuszczania do użytku szkolnego zmienionych wersji podręczników czy też nowych podręczników, Ministerstwo Edukacji Narodowej będzie wymagać od rzeczoznawców opiniujących podręczniki, aby zwracali uwagę na to, żeby w podręcznikach prezentowana była ta powszechnie znana wersja trzeciej zwrotki Roty, który to utwór będąc nieformalnym hymnem narodowym pokrzepiał serca Polaków w czasach zaborów.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Katarzyna Lubnauer
Sekretarz Stanu
[1] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej (Dz. U. z 2017 r. poz. 356 z późn. zm.)