do ministra przemysłu
w sprawie elektrowni jądrowej na terenie gminy Choczewo
Zgłaszający: Jarosław Wałęsa
Data wpływu: 13-11-2024
Gdańsk, dnia 13 listopada 2024 r.
Szanowna Pani Minister,
budowa pierwszej w Polsce elektrowni jądrowej na terenie gminy Choczewo budzi duże zainteresowanie, ale również wiele obaw i wątpliwości dotyczących nie tylko funkcjonowania tego obiektu już po realizacji inwestycji, związanych z bezpieczeństwem energetycznym kraju w dobie wzmożonych konfliktów zbrojnych w regionie a kumulacją inwestycji energetycznych na terenie niewielkiej gminy Choczewo. Sposób prowadzenia prac budowlanych związanych z jej realizacją, informowanie społeczeństwa oraz kwestie związane z ochroną przyrody i brakiem zaplecza sanitarnego dla migrujących pracowników budzą również wiele zastrzeżeń.
Gmina Choczewo całkowicie zmieni swój charakter z turystycznego na przemysłowy. Na jej obszarze planuje się budowę najważniejszej infrastruktury energetycznej kraju, tj. budowę pierwszej elektrowni jądrowej (3,7 GW mocy) oraz wyprowadzenie mocy z czterech morskich farm wiatrowych z I fazy rozwoju energetyki wiatrowej oraz w przyszłości z czterech MFW II fazy (ok. 11 GW mocy). W trakcie budowy jest stacja elektroenergetyczna PSE oraz 4 linie 400 kV z niej wychodzące. Ponadto w gminie Choczewo funkcjonuje największa w Europie Środkowo-Wschodniej farma fotowoltaiczna o mocy 290 MW. Koncentracja tak ważnej infrastruktury energetycznej w jednej gminie wpływa na bezpieczeństwo energetyczne kraju. Jest to szczególnie istotne od czasu wojny za wschodnią granicą, która spowodowała zmianę podejścia do tematu bezpieczeństwa energetycznego, w tym prowadzenia rozproszonej energetyki. Biorąc pod uwagę powyższe, istotne jest, aby uwzględniać m.in. takie czynniki jak zagrożenia militarne, terrorystyczne, ataki cybernetyczne oraz akty sabotażu. Ponadto strategiczne inwestycje elektroenergetyczne PSE i pozostałych inwestorów nie przekładają się na poprawę bezpieczeństwa elektroenergetycznego odbiorców energii w regionie z powodu niskiej gęstości sieci wysokich i średnich napięć oraz ich złego stanu technicznego. Rozwój krytycznej infrastruktury elektroenergetycznej będzie powodować kolizję z istniejącym i planowanym zagospodarowaniem oraz środowiskiem, generując lokalne i ponadlokalne konflikty społeczne.
Teren przyszłej elektrowni stanowi wyjątkowo cenny przyrodniczo obszar co potwierdzają liczne inwentaryzacje środowiskowe wykonywane na potrzeby raportu o oddziaływaniu na środowisko, czy też wydane przez RDOŚ w Gdańsku decyzje derogacyjne zezwalające wnioskodawcy (PEJ sp. z o.o.) na niszczenie siedlisk i okazów gatunków objętych ochroną ścisłą i częściową. Na łącznej, dotychczas wyciętej powierzchni (ok. 40 ha) przeznaczonej pod prace projektowe i badania geologiczne w wyniku przekształcenia terenu zniszczeniu uległo 30 gatunków roślin chronionych, w tym 13 występujących powierzchniowo, które łącznie zajmowały 20,43 ha (co stanowiło 51% całej powierzchni oraz ponad 2000 zainwentaryzowanych osobników występujących na stanowiskach punktowych). Przytoczone dane dotyczą zaledwie 11% powierzchni przeznaczonej pod inwestycję. Przekładając wyniki na pozostałą powierzchnię objętą decyzją mamy do czynienia z dewastacją 37 płatów 5 gatunków roślin naczyniowych, z których 4 są cennymi i rzadkimi w skali kraju taksonami i 35 gatunków grzybów. Są to taksony o różnej wartości przyrodniczej, zarówno gatunki prawnie chronione (znajdujące się pod ochroną całkowitą lub częściową), gatunki z czerwonych list. Analiza decyzji generalnego dyrektora ochrony środowiska oraz wyniki inwentaryzacji przyrodniczych przeprowadzonych na potrzeby sporządzenia raportu, a dotyczących również porostów, ptaków, nietoperzy czy ssaków pozwala z całą pewnością stwierdzić, że mamy do czynienia z wyjątkowym fragmentem wybrzeża, który (poza terenami parków narodowych) nie został dotychczas przekształcony, zindustrializowany, a prowadzona gospodarka leśna sprzyja zachowaniu naturalności siedlisk, krajobrazu i jest integralna z oczekiwaniami społeczeństwa co do funkcji, jakie ma w tym przypadku spełniać. Aspekt społeczny w dobie prowadzonej przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska polityki kładącej nacisk na zachowanie cennych fragmentów naszej przyrody nie może być bagatelizowany. Nie bez znaczenia pozostaje kwestia lokalnej społeczności, która korzystając z atrakcyjności miejsca pod względem turystycznym czerpie dochody organizując miejsca wypoczynku.
Zgodnie z ustawą o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko wybór wariantu lokalizacyjnego i technologicznego planowanego przedsięwzięcia powinien zapaść na etapie decyzji środowiskowej. W wyniku zmiany tzw. specustawy jądrowej w 2023 r. pierwszą decyzją w procedurze przygotowania inwestycji obiektu jądrowego stała się tzw. decyzja zasadnicza. W następstwie tej zmiany prawa, wybór wariantu EJ do realizacji został przesądzony decyzją zasadniczą wydaną 11 lipca 2023 r. przez ministra klimatu i środowiska co mogło wpłynąć na ograniczenie analizy i oceny wariantów w ramach procedury oceny oddziaływania na środowisko planowanej elektrowni jądrowej. Z decyzji środowiskowej dla EJ wynika, że wariant lokalizacyjny Żarnowiec został odrzucony z uwagi na wyższe wydatki związane z budową i eksploatacją osobnej pompowni, rurociągu wody chłodzącej i wielkoskalowej stacji odsalania, a więc w głównej mierze ze względów ekonomicznych, a nie środowiskowych. Lokalizacja przyszłej EJ miała wpływ na zakres rozpoznania i badań poszczególnych wariantów, jednak w mniejszym stopniu niż techniczne rozwiązania układów wody chłodzącej.
Dotychczas wycięto i wykarczowano ok. 40 ha lasu, będącego w zarządzie Lasów Państwowych pod pogłębione badania geologiczne. Obecnie decyzją wojewody pomorskiej z dnia 26 kwietnia 2024, zarząd nad gruntami Lasów Państwowych (518 ha) pod planowaną inwestycję został przekazany staroście wejherowskiemu. Teren przyszłej elektrowni sąsiaduje z bardzo atrakcyjnymi turystycznie obszarami, które są w dużej mierze głównym źródłem dochodów lokalnych społeczności. Olbrzymi zakres prac budowlanych związany między innymi z wymianą gruntu, zakwaterowaniem personelu obsługującego budowę i jego potrzebami będzie niekorzystnie wpływał na bezpieczeństwo oraz jakość życia lokalnych społeczności. Będzie miał również negatywny wpływ na dotychczasowy ruch turystyczny w tym regionie.
O dużym zagrożeniu świadczą już pierwsze prace, które w oczach lokalnej społeczności prowadzone są w sposób chaotyczny i destrukcyjny. Brak dróg dojazdowych sprawia, że ciężki transport prowadzony jest po drogach gminnych oraz gruntowych nieprzygotowanych technicznie do takich obciążeń. W ramach prac przygotowawczych, zanim powstanie docelowa infrastruktura drogowa czy kolejowa planowane jest wylesienie powierzchni ok. 380 ha, z której będzie trzeba wywieźć ok. 50000 m3 drewna oraz planowana jest wymiana ok. 6 mln m3 gruntu pod posadowienie reaktorów i basenu wody chłodzącej. Wąskie drogi lokalne, które w większości są słabo remontowanymi drogami jeszcze z czasów pruskich nie będą w stanie przenieść takich obciążeń. Natężenie ruchu w trakcie wspomnianych prac będzie ogromne, szacuje się przejazd co najmniej 6000 ciężarówek na miesiąc, co może spowodować całkowity paraliż w ruchu lokalnym, nie wspominając o konieczności przebudowy wielu skrzyżowań, by w ogóle zachować bezpieczeństwo dla ruchu pojazdów.
Równolegle z opisanymi powyżej pracami na terenie elektrowni jądrowej planowana jest budowa niezbędnej infrastruktury towarzyszącej, między innymi: linii kolejowej, drogi szybkiego ruchu (wygrodzonej płotem), linii przesyłowych najwyższych napięć, stacji elektroenergetycznej, MOLF-u oraz obiektów infrastruktury wodno-kanalizacyjnej. Równolegle prowadzone będą prace związane z budową obiektów związanych z wyprowadzeniem mocy z morskich farm wiatrowych. Dodatkowo na terenie gminy Choczewo powstała i wciąż jest rozbudowywana największa farma fotowoltaiczna w Europie Środkowo-Wschodniej. Na każdym etapie opracowywania i wydawania decyzji dla poszczególnych inwestycji, brak jest kompleksowego przeanalizowania wpływu wszystkich planowanych prac na życie mieszkańców i środowisko.
Takie nagromadzenie obiektów infrastruktury spowoduje fragmentaryzację środowiska, poprzerywanie korytarzy ekologicznych, zakłócenie przepływu wód oraz ogólną degradację środowiska. Jednocześnie istniejąca infrastruktura sanitarna, wodna, medyczna, szkoły, sklepy, komisariaty itp. nie będzie w stanie obsłużyć wielotysięcznej rzeszy sprowadzonych pracowników, w dużej mierze zagranicznych, co również będzie prowadzić do konfliktów społecznych i wzrostu przestępczości.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
1. Na jakim etapie są obecnie prace związane z przygotowaniem logistycznym związanym z obsługą budowy:
2. W jaki sposób PEJ prowadzi kompensacje przyrodnicze? Czy planuje się również przekazanie/zakup gruntów pod zalesianie w miejsce utraconej powierzchni leśnej (docelowo teren wylesień ma wynieść ok. 380 ha)?
3. W jaki sposób PEJ zamierza pozyskać i zagospodarować drewno pozyskane na gruntach wyłączonych z zarządu Lasów Państwowych?
4. Na jakim etapie prac znajduje się zaskarżona decyzja środowiskowa?
5. Czy przy wyborze lokalizacji kierowano się tylko względami finansowymi, bagatelizując względy przyrodnicze? Czym uzasadniony jest wybór przedmiotowej lokalizacji?
6. Co się stanie z gruntem w przypadku podjęcia decyzji o wstrzymaniu inwestycji (np. w wyniku negatywnych badań geologicznych lub braku finansowania) – czy grunty wylesione zostaną ponownie zalesione i zwrócone Lasom Państwowym?
7. W jaki sposób PEJ dotychczas prowadzi dialog z lokalnymi społecznościami?
8. Czy koncentracja w jednej gminie ok. 1/4 krajowej mocy w dobie wojny toczącej się od dwóch lat za wschodnią granicą jest bezpieczne zarówno dla mieszkańców tego rejonu jak i dla bezpieczeństwa energetycznego kraju? Jakie działania zostaną podjęte w celu zwiększenia bezpieczeństwa tego regionu?
9. Czy przy wyborze lokalizacji EJ wzięto pod uwagę takie aspekty jak: zagrożenia militarne, terrorystyczne, ataki cybernetyczne oraz akty sabotażu zarówno ze strony morza jak i lądu? Oraz jak będzie przebiegać weryfikacja pracowników zagranicznych pod kątem zapewnienia bezpieczeństwa w kontekście jak wyżej?
10. Czy obie lokalizacje elektrowni jądrowej Kopalino-Lubiatowo oraz Żarnowiec zostały poddane równej ocenie oddziaływania na środowisko, w tym inwentaryzacji środowiska, pomimo wskazania w 2021 r. przez spółkę PEJ Lubiatowo-Kopalino jako preferowanej lokalizacji?