w sprawie podrzucania przez Niemców do Polski migrantów z Afryki
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Maciej Duszczyk
Warszawa, 27-01-2025
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 6260 Pani Poseł Barbary Bartuś w sprawie podrzucania przez Niemców do Polski migrantów z Afryki[1], uprzejmie przedstawiam następujące informacje.
Podstawę prawną regulującą możliwość wjazdu niemieckim policjantom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (RP) stanowi Umowa między Rządem Republiki Federalnej Niemiec a Rządem Rzeczypospolitej Polskiej o współpracy służb policyjnych, granicznych i celnych z dnia 15 maja 2014 r.[2] oraz Konwencja wykonawcza do Układu z Schengen z dnia 14 czerwca 1985 r. między Rządami Państw Unii Gospodarczej Beneluksu, Republiki Federalnej Niemiec oraz Republiki Francuskiej w sprawie stopniowego znoszenia kontroli na wspólnych granicach[3].
Wyrażenie zgody przez jedną ze stron jest wymagane w przypadku prowadzenia operacji pod przykryciem lub obserwacji transgranicznej. Natomiast w sytuacji zdarzeń nagłych, jak np. działania w okolicznościach szczególnego niebezpieczeństwa lub pościgu transgranicznego, jedna strona jest zobowiązana do poinformowania drugiej o takim wydarzeniu.
Jednocześnie należy wskazać, że stosownie do art. 36 ust. 2 pkt 5 ww. umowy w ramach realizacji Umowy funkcjonariusze na Terytorium drugiej Strony, uprawnieni są do używania pojazdów służbowych, jednostek pływających lub statków powietrznych, w szczególności korzystania z atrybutów pojazdów uprzywilejowanych.
W pragmatyce służbowej Straży Granicznej do przekazywania migrantów do Polski z Niemiec dochodzi na podstawie obowiązujących przepisów prawa i umów międzynarodowych, które regulują wskazaną kwestię w zależności od celu i charakteru pobytu cudzoziemców na terytorium umawiających się stron. Należy w tym miejscu wspomnieć o obowiązującym Porozumieniu z dnia 29 marca 1991 r. o przyjmowaniu osób przebywających bez zezwolenia, którego sygnatariuszami są m.in. Polska i Niemcy, Porozumieniu między Rządem Rzeczpospolitej Polskiej a Rządem Republiki Federalnej Niemiec o współpracy w zakresie skutków wynikających z ruchów migracyjnych z dnia 7 maja 1993 r., a także o Protokole z dnia 29 września 1994 r. w sprawie ustalenia technicznych warunków przekazywania osób na granicy pomiędzy RP a RFN.
Odrębnym trybem jest przekazywanie cudzoziemców w ramach tzw. porozumienia Dublin III na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 604/2013 z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie ustanowienia kryteriów i mechanizmów ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca[4].
W trybie ww. rozporządzenia są przekazywani cudzoziemcy, którzy w trakcie swojego pobytu złożyli w Polsce wnioski o ochronę międzynarodową, a następnie wyjechali do innego państwa, np. Niemiec. Po stwierdzeniu przez władze danego państwa (w tym przypadku Niemiec) faktu wcześniejszego złożenia wniosku o ochronę na terytorium RP, wskazane osoby są przekazywane, po stosownych uzgodnieniach, do Polski. We wspomnianym przypadku Polska musi wcześniej uznać, zgodnie z określonymi kryteriami, zasadność wniosku kierowanego przez inne państwo, uznając tym samym swoją odpowiedzialność za kwestię rozpatrzenia przedmiotowego wniosku. We wszystkich przypadkach przekazywanie następuje w wyznaczonym miejscu i czasie, co pozwala na właściwą reakcję.
Należy podkreślić, że aktualna sytuacja, wynikająca z wprowadzenia przez stronę niemiecką tymczasowej kontroli granicznej na odcinku z Polską, spowodowała zmianę sposobu określania przez służby niemieckie statusu cudzoziemca z osoby przebywającej nielegalnie na terytorium Niemiec na osobę niezaakceptowaną na wjazd do Republiki Federalnej Niemiec. Zgodnie z powszechnie obowiązującym prawem, niemieckie służby prowadzące systematyczne kontrole graniczne na granicy polsko-niemieckiej mają prawo do odmowy wjazdu osobom niespełniającym warunków wjazdu, o których mowa w Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/399 z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie unijnego kodeksu zasad regulujących przepływ osób przez granice (kodeks graniczny Schengen).[5]
Odnosząc się do przywołanego w interpelacji incydentu dotyczącego przetransportowania niezgodnie z obowiązującymi procedurami grupy cudzoziemców należy wskazać, że polskie służby podjęły natychmiastowe działania, mające na celu wyjaśnienie przedmiotowego zdarzenia. W dniu 18 czerwca 2024 r. Komendant Główny Straży Granicznej gen. dyw. SG Robert Bagan rozmawiał z Prezydentem Policji Federalnej Niemiec dr. Dieterem Romanem. Szefowie obu służb potwierdzili, że działania funkcjonariuszy niemieckiej Policji Federalnej nie odpowiadały przyjętym procedurom dotyczącym przyjmowania i przekazywania osób przez kraje sąsiednie, a sytuacja miała charakter incydentalny.
Strona niemiecka wyraziła ubolewanie z powodu zaistniałego zdarzenia. Jak zapewnił Prezydent Policji Federalnej, wszyscy kierownicy inspekcji Policji Federalnej w Niemczech zostali pouczeni o tym, że zaistniałe postępowanie nie ma prawa się powtórzyć. Stanowisko w przedmiotowej sprawie przedstawił również Prezydent Dyrekcji Policji Federalnej Niemiec w Berlinie Carsten Glade, wskazując na niedochowanie ustanowionych procedur przez podległych mu funkcjonariuszy.
Z kolei 21 czerwca 2024 r. w Berlinie odbyło się spotkanie, podczas którego Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji rozmawiał m.in. o wspomnianej sytuacji z Minister Spraw Wewnętrznych Niemiec Panią Nancy Faeser, oczekując wyjaśnień i konkretnych deklaracji odnośnie do współpracy na granicy polsko-niemieckiej. Pani Minister przeprosiła za zaistniały incydent i zapewniła, że w przyszłości podobne działania się nie powtórzą.
Odnosząc się z kolei do kwestii danych dotyczących migrantów przekazywanych do Polski z Niemiec pragnę wskazać, że od 1 stycznia 2024 r. do 24 listopada 2024 r. z Niemiec do Polski zostało przekazanych 280 cudzoziemców w ramach porozumienia Dublin III i 352 w ramach umowy o readmisji. W zależności od ich statusu prawno-pobytowego i składanych wniosków, cudzoziemcy podlegają na terytorium RP różnym procedurom administracyjnym, które mogą dotyczyć m.in.:
Każda ze spraw jest jednak rozpatrywana indywidualnie i nie można przyjąć rutynowego działania wobec wszystkich osób przekazanych do Polski.
Z poważaniem
z up. Maciej Duszczyk
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Skierowaną do Prezesa Rady Ministrów, przekazaną Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji pismem Pana Macieja Berka – Ministra-Członka Rady Ministrów w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, sygn. DSP.INT.4610.1245.2024
[2] Dz. U. poz. 939
[3] Dz. Urz. UE. L 2000 Nr 239, str. 19, z późn zm.
[4] Dz. Urz. UE. L Nr 180, str. 31
[5] Dz. Urz. UE. L Nr 77, str. 1, z późn. zm.