w sprawie potrzeby zmian legislacyjnych w kontekście konfliktu na Uniwersytecie Warmińsko-Mazurskim w Olsztynie
Odpowiadający: minister nauki Dariusz Wieczorek
Warszawa, 01-12-2024
Szanowna Pani Poseł,
uprzejmie informuję, iż do Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego od dłuższego czasu zgłaszane są skargi i sygnały związane z brakiem ustalenia zasad podziału środków przeznaczonych na wynagrodzenia dla ok. 3 tysięcy pracowników Uniwersytetu Warmińsko- Mazurskiego w Olsztynie. Wystąpienia w tej sprawie kierowane są do resortu nie tylko przez rektora uczelni, ale przede wszystkim przez pracowników uniwersytetu, którzy czują się pokrzywdzeni finansowo z powodu zaistniałej sytuacji. Na podstawie art. 27 ust. 3 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz. U. 2022 poz. 854), zwanej dalej: „u.z.z.“, zasady podziału środków na wynagrodzenia dla pracowników zatrudnionych w jednostkach sektora finansów publicznych są ustalane i zmieniane w uzgodnieniu z zakładową organizacją związkową. Oznacza to, iż brak bezspornie wyrażonej zgody wszystkich partnerów uzgodnień, skutkuje brakiem warunków do ustanowienia zasad będących ich przedmiotem – czego przykładem może być sytuacja występująca w Uniwersytecie Warmińsko-Mazurskim w Olsztynie.
W obecnym stanie faktycznym pracownicy Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie z powodu braku osiągnięcia konsensusu z jednym z trzech działających w uczelni związków zawodowych pozbawieni są podwyżek wynagrodzeń – ich sytuacja materialna różni się zatem na niekorzyść od sytuacji materialnej pracowników innych uczelni publicznych w kraju.
Minister nauki dostrzega wagę problemu związanego z brakiem ustalenia zasad podziału środków na wynagrodzenia w uzgodnieniu z zakładowymi organizacjami związkowymi, które funkcjonują w Uniwersytecie Warmińsko-Mazurskim w Olsztynie, jak również to, iż podobna sytuacja może wystąpić w przyszłości także na innych uczelniach. Mając powyższe na uwadze, minister nauki podjął w granicach przewidzianych przepisami prawa działania zmierzające do rozwiązania wyżej wspomnianego problemu, których opis przedstawiam poniżej w odpowiedzi na zadane przez panią poseł pytania.
W ramach planowanej nowelizacji ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. 2024 poz. 1571), zwanej dalej: „PSWN“, rozważana jest możliwość wprowadzenia przepisu szczególnego względem art. 27 ust. 3 u.z.z., który w przypadku jego uchwalenia przez ustawodawcę, rozwiązałby zgłaszany problem dotyczący uzgadniania podziału środków na wynagrodzenia ze wszystkimi organizacjami związkowymi.
Pozycję prawną ministra nauki w systemie szkolnictwa wyższego i nauki wyznacza PSWN stanowiąca podstawę określonych kompetencji przysługujących ministrowi wobec podmiotów tego systemu, w tym uczelni. Zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa uczelnia ma zagwarantowaną autonomię we wszystkich obszarach swojej działalności i dlatego organa władzy publicznej mogą podejmować decyzje dotyczące uczelni tylko w przypadkach przewidzianych w ustawach. Minister nauki nie może zatem prowadzić mediacji tudzież arbitrażu, albowiem podjęcie takich działań mogłoby stanowić naruszenie autonomii przyznanej uczelniom w art. 70 ust. 5 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. 1997 nr 78 poz. 483 z późn. zm.).
Minister nauki dostrzega wagę problemu związanego z brakiem ustalenia w bieżącym roku zasad podziału środków na wynagrodzenia w uzgodnieniu z zakładowymi organizacjami związkowymi, które funkcjonują w Uniwersytecie Warmińsko-Mazurskim w Olsztynie, jednakże w obowiązującym porządku prawnym nie posiada instrumentów prawnych, które umożliwiałyby udzielenie realnej pomocy Interesariuszom, którzy zgłaszają się z prośbą o rozwiązanie wyżej opisanego problemu. Z jednej strony ministra nauki ogranicza konstytucyjna zasada autonomii uczelni, z drugiej zaś – jako organ państwowy zgodnie z normą wynikającą z art. 1 ust. 3 u.z.z. – zobowiązany jest do jednakowego traktowania wszystkich związków zawodowych.
Problemu występującego w Uniwersytecie Warmińsko-Mazurskim, w przypadku braku osiągnięcia konsensusu przez zakładowe organizacje związkowe, nie można rozwiązać na gruncie aktualnie obowiązujących przepisów prawa – zarówno ze względu na konstrukcję art. 27 ust. 3, jak i art. 30 ust. 6 u.z.z., który określa sposób postępowania pracodawcy w razie nieprzedstawienia przez organizacje związkowe wspólnie uzgodnionego stanowiska, ograniczając możliwość podjęcia przez niego samodzielnej decyzji tylko do spraw wymienionych w tym przepisie, który nie obejmuje swym zakresem zasad podziału środków na wynagrodzenia dla pracowników zatrudnionych w jednostkach sektora finansów publicznych.
Mając powyższe na uwadze, minister nauki podjął działania zmierzające do wypracowania rozwiązania ww. problemu, które można byłoby przyjąć na drodze legislacyjnej, w tym celu m.in. dwukrotnie informował o sytuacji występującej w Uniwersytecie Warmińsko-Mazurskim w Olsztynie ministra rodziny, pracy i polityki społecznej, który jako organ kierujący działem administracji rządowej „praca“ jest podmiotem właściwym w sprawach dotyczących związków zawodowych i organizacji pracodawców.
W konsekwencji podjętych działań, tak jak wspomniano wcześniej, w ramach planowanej nowelizacji PSWN rozważana jest możliwość wprowadzenia przepisu szczególnego względem art. 27 ust. 3 u.z.z., który w przypadku jego uchwalenia przez ustawodawcę, rozwiązałby zgłaszany problem dotyczący uzgadniania podziału środków na wynagrodzenia ze wszystkimi organizacjami związkowymi.
Z wyrazami szacunku
Dariusz Wieczorek
Minister Nauki