w sprawie dostosowania warunków i form przeprowadzania egzaminu maturalnego do uczniów słabowidzących
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer
Warszawa, 10-12-2024
Szanowne Panie Posłanki,
w związku z interpelacją z 20 listopada 2024 r. w sprawie dostosowania warunków i formy przeprowadzania egzaminu maturalnego do uczniów słabowidzących uprzejmie informuję, że zasady przeprowadzania egzaminów zewnętrznych regulują przepisy ustawy o systemie oświaty oraz rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 1 sierpnia 2022 r. w sprawie egzaminu maturalnego.
Podstawą przeprowadzania tego egzaminu są wymagania określone w podstawie programowej kształcenia ogólnego z 2018 r. Egzamin maturalny sprawdza, w jakim stopniu absolwent spełnia te wymagania.
Funkcjonujące od lat rozwiązania umożliwiają wsparcie dla uczniów oraz absolwentów posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane ze względu na niepełnosprawność oraz osób ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi podczas egzaminów zewnętrznych.
Zgodnie z art. 44zzr ust. 1 ustawy o systemie oświaty uczniowie oraz absolwenci posiadający orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane ze względu na niepełnosprawność – w tym np. osoby słabowidzące (i niewidome) – mogą przystąpić do egzaminu maturalnego w warunkach i formie dostosowanych do rodzaju niepełnosprawności, na podstawie tego orzeczenia. Dostosowanie formy ww. egzaminów polega na przygotowaniu odrębnych arkuszy egzaminacyjnych dostosowanych do rodzaju niepełnosprawności ucznia lub absolwenta. Zakres możliwych dostosowań warunków przeprowadzania ww. egzaminów określa art. 44zzr ust. 10 ustawy o systemie oświaty. Przewiduje on m.in. zapewnienie obecności i pomocy w czasie egzaminu specjalisty z zakresu danego rodzaju niepełnosprawności.
Szczegółowe informacje dotyczące możliwych sposobów dostosowania form i warunków przeprowadzania egzaminów zewnętrznych są zawarte w publikowanym corocznie Komunikacie dyrektora CKE. Komunikat taki jest ogłaszany do 20 sierpnia roku szkolnego poprzedzającego rok szkolny, w którym dany egzamin jest przeprowadzany (zgodnie z przepisami określonymi w rozporządzeniu dotyczącym danego egzaminu). Szczegółowe informacje w zakresie egzaminu maturalnego dotyczące zdających słabowidzących (i niewidomych) są dostępne dla egzaminu maturalnego w tym komunikacie w tabeli 1.4. Zdający słabowidzący czy tabeli 1.5. Zdający niewidomi.
Dostosowanie warunków przeprowadzania egzaminu maturalnego dla ww. osób w części pisemnej polega na:
- zminimalizowaniu ograniczeń wynikających z niepełnosprawności, niedostosowania społecznego lub zagrożenia niedostosowaniem społecznym ucznia, słuchacza albo absolwenta;
- zapewnieniu absolwentowi miejsca pracy odpowiedniego do jego potrzeb edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych;
- wykorzystaniu odpowiedniego sprzętu specjalistycznego i środków dydaktycznych;
- odpowiednim przedłużeniu czasu przewidzianego na przeprowadzenie egzaminu maturalnego;
- ustaleniu zasad oceniania rozwiązań zadań wykorzystywanych do przeprowadzania egzaminu maturalnego, uwzględniających potrzeby edukacyjne oraz możliwości psychofizyczne absolwenta lub słuchacza;
- zapewnieniu obecności i pomocy w czasie egzaminu maturalnego nauczyciela wspomagającego ucznia lub absolwenta w czytaniu lub pisaniu lub specjalisty odpowiednio z zakresu danego rodzaju niepełnosprawności, niedostosowania społecznego lub zagrożenia niedostosowaniem społecznym, jeżeli jest to niezbędne do uzyskania właściwego kontaktu z uczniem lub absolwentem lub pomocy w obsłudze sprzętu specjalistycznego i środków dydaktycznych.
Ponadto w szczególnych przypadkach losowych lub zdrowotnych dyrektor szkoły, na wniosek rady pedagogicznej, może wystąpić do dyrektora okręgowej komisji egzaminacyjnej z wnioskiem o wyrażenie zgody na przystąpienie absolwenta do egzaminu maturalnego w warunkach dostosowanych do jego potrzeb edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych, nieujętych w komunikacie dyrektora Centralnej Komisji Egzaminacyjnej .
Odnosząc się do pierwszego pytania Pań Posłanek, uprzejmie informuję, że przepisy oświatowe nie przewidują możliwości zmiany przedmiotów na egzaminie maturalnym z jednego z przedmiotów obowiązkowych lub wybranych dodatkowych, wskazanych w deklaracji maturalnej, ze względu na określoną dysfunkcję.
Dodać należy, że nie ma też żadnych podstaw do różnicowania wymagań na egzaminie maturalnym w zależności od tego, czy do egzaminu przystępuje absolwent ze wskazanymi dostosowaniami czy nie. Kształcenie ogólne dla wszystkich tych absolwentów odbywa się według tej samej (wspólnej) podstawy programowej, z tym samym obowiązkowym wymiarem godzin zajęć edukacyjnych przewidzianym na realizację przedmiotów ogólnokształcących (j. polskiego, języków obcych nowożytnych, matematyki, przedmiotów realizowanych w zakresie rozszerzonym).
Przedstawiając powyższe uprzejmie informuję, że na tym etapie Minister Edukacji nie przewiduje wprowadzenia postulowanej przez Panie Posłanki możliwości zmiany przedmiotu na egzaminie maturalnym ze względu na określoną dysfunkcję.
Odnosząc się do drugiego pytania wyjaśniam, że wszystkie wymienione w Komunikacie dyrektora CKE sposoby dostosowania warunków i form przeprowadzania egzaminów zostały omówione, skonsultowane oraz zmodyfikowane podczas spotkań przedstawicieli Centralnej Komisji Egzaminacyjnej z przedstawicielami Polskiego Związku Niewidomych.
Zasady tworzenia rysunków i adaptowania obiektów graficznych w arkuszach ósmoklasisty i maturalnych są ustandaryzowane i zgodne z dokumentami dostępnymi na stronie Polskiego Związku Niewidomych czy Ośrodka Rozwoju Edukacji .
Przedstawiam poniżej zasady tworzenia tego rodzaju materiałów egzaminacyjnych:
1. Wszystkie zadania zawierające w arkuszu standardowym polecenie „narysuj” są odpowiednio zmieniane tak, aby zdający nie musiał wykonywać rysunków, a bryły lub szkielety brył zastępowane są ich przekrojami wraz z opisem.
2. W arkuszach nie ma wydrukowanych układów współrzędnych, bo w dostosowanych zadaniach znajdują się odpowiednie, potrzebne rysunki opracowane tak, aby zawierały tylko niezbędne elementy.
3. Diagramy kołowe zastępowane są tabelami. Diagramy słupkowe zastępowane są tabelą lub odpowiednio dostosowane.
4. W każdym zadaniu, w którym jest rysunek, znajduje się również opis.
5. Zadania niemożliwe do rozwiązania przez ucznia niewidomego zastępowane są zadaniem o tym samym stopniu trudności i z tego samego obszaru wymagań.
6. Tam, gdzie jest to możliwe, redukowana jest w dostosowaniu liczba grafiki.
Tak przygotowane arkusze są odpowiednio dostosowane do potrzeb i możliwości uczniów słabowidzących i niewidomych i nie ma potrzeby zastępowania ich innymi typami zadań.
Z poważaniem
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Katarzyna Lubnauer
Sekretarz Stanu