Odpowiedź na interpelację nr 6414

w sprawie jakości kształcenia w Polsce

Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer

Warszawa, 13-12-2024

Szanowny Panie Pośle,

odpowiadając na interpelację w sprawie jakości kształcenia w Polsce, uprzejmie informuję.

Ad 1. i 5.

Polski system edukacyjny należy uznać za egalitarny. W krajach sąsiadujących z Polską, takich jak Niemcy, Czechy, czy Słowacja, selekcja uczniów na mniej i bardziej zdolnych dokonuje się już w wieku 10-11 lat. Idą oni następnie do różnych typów szkół. Wczesna selekcja ma także miejsce w wielu innych europejskich systemach edukacyjnych (np. w Austrii, Holandii, Szwajcarii, Wielkiej Brytanii, czy na Węgrzech). W Polsce do zróżnicowania dochodzi dopiero po VIII klasie podstawowej, choć i tak nie dokonuje się ono w pełni. Uczniowie liceów ogólnokształcących i techników uczą się według tych samych podstaw programowych kształcenia ogólnego i zdają identyczne egzaminy maturalne uprawniające do ubiegania się o przyjęcie na wszystkie kierunki studiów. To rzadko spotykane w skali naszego kontynentu rozwiązanie. Technikum jest więc w istocie szkołą ogólnokształcącą z dodatkowymi zajęciami o charakterze zawodowym. W większości krajów europejskich zaś na poziomie ponadpodstawowym istnieją liczne typy szkół i ścieżek edukacyjnych przeznaczone dla uczniów o różnym poziomie uzdolnień i odmiennych zainteresowaniach.

W edycji badania PISA przypadającej na 2022 r. wyniki polskich uczniów bardzo spadły. Uzyskali oni dla domen rozumienia czytanego tekstu, rozumowania matematycznego i rozumowania w naukach przyrodniczych odpowiednio: 489, 489 i 499 punktów w skali odchylenia standardowego. Należy także podkreślić niskie wyniki badania wśród uczniów szkół branżowych. Wyraźnie odstawały one nie tylko od wyników z liceów ogólnokształcących, ale także tych z techników.

W opinii ekspertów przyczyną tak silnego obniżenia ich wyników był z jednej strony wyjątkowo długi w skali Europy okres zamknięcia szkół i nauczania zdalnego w naszym kraju, z drugiej zaś – skutki reform edukacyjnych z l. 2017-2018 i związanej z nimi likwidacji gimnazjów.

Innym niepokojącym zjawiskiem, które ujawniło badanie z 2022 r., jest rozszerzenie się grupy uczniów z najniższymi wynikami, których było więcej, niż więcej niż tych z najlepszymi. Oznacza to, że konsekwencje ww. okoliczności uderzyły przede wszystkim w kategorię uczniów legitymujących się niskim poziomem umiejętności.

Wnioski wypływające z wyników badania PISA i innych międzynarodowych projektów edukacyjnych są istotnym punktem odniesienia dla zespołów ekspertów, pracujących nad przygotowaniem propozycji zmian w systemie oświaty.

Ad 2., 4. i 7.

Ewaluacja polskiego systemu oświaty dokonuje się w sposób ciągły – resort edukacji na bieżąco korzysta z najnowszych opracowań naukowych i analitycznych na jego temat.

W maju br. ministerstwo we współpracy z Instytutem Badań Edukacyjnych w Warszawie rozpoczęło prace analityczne i badawcze, które są nakierowane na przygotowanie całościowej zmiany podstaw programowych kształcenia ogólnego. W tym celu przygotowany został „profil absolwenta”, który będzie punktem wyjścia do wprowadzania zmian w polskim systemie edukacji, a także w podstawach programowych kształcenia ogólnego na wszystkich etapach edukacyjnych. Profile opracowane na badaniach naukowych we współpracy ze stroną społeczną zostały poddane szerokim konsultacjom społecznym.

Podstawowym założeniem planowanej reformy jest przeprowadzenie jej w taki sposób, by z jednej strony u jej podstaw znalazły się wnioski z licznych badań i metaanaliz dotyczących czynników wpływających na efektywność i skuteczność edukacji, z drugiej zaś, by o kształcie polskiej szkoły (i przedszkola) zdecydowali eksperci, nauczyciele, rodzice i uczniowie/uczennice w ogólnopolskiej debacie na ten temat. Informacje i aktualności dotyczące projektu są dostępne na stronie internetowej Instytutu Badań Edukacyjnych. Link do strony projektu: https://ibe.edu.pl/pl/aktualnosci-profil-absolwenta

Projekt profilu absolwenta i absolwentki (przedszkola i szkoły podstawowej) to materiał, który jest punktem wyjścia dla szerokiej i otwartej dyskusji na temat polskiej szkoły teraz i w przyszłości.

Świat, w którym żyjemy, zmienia i rozwija się bardzo szybko, dlatego zadaniem szkół jest przygotowanie uczniów i uczennic – przyszłych absolwentek i absolwentów – do funkcjonowania w tym świecie oraz radzenia sobie z aktualnymi i przyszłymi wyzwaniami, które się z tym wiążą.

Profil absolwenta i absolwentki to opis kompetencji każdego ucznia i uczennicy kończących placówkę edukacyjną – szkołę lub przedszkole, niezbędnych do dalszego rozwoju osobistego i edukacyjnego dziecka. Ich nabycie powinno stanowić cel procesu edukacyjnego osiągany we współpracy szkoły/przedszkola ze środowiskiem domowym przy poszanowaniu indywidualizmu każdego dziecka. To wspólny fundament dalszego uczenia się i funkcjonowania we współczesnym świecie.

Profil absolwenta i absolwentki jest wspólny dla wszystkich uczniów i uczennic, na wszystkich etapach edukacji, w tym dla uczniów i uczennic ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Oznacza to, że dokumenty, które powstaną na jego podstawie (w tym część ogólna podstawy programowej oraz podstawy przedmiotowe) muszą uwzględniać możliwości, potrzeby i wyzwania wszystkich.

Umiejętności, kompetencje i postawy uwzględnione w profilu są potrzebne każdemu absolwentowi i każdej absolwentce polskiej szkoły, nie znaczy to jednak, że zawsze powinny być kształtowane w ten sam sposób. Przykładowo, nauka języka ojczystego i rozwijanie kompetencji komunikacyjnych u części dzieci odbywa się przy wykorzystaniu technologii wspomagających, w tym alfabetu Braille’a lub języka migowego.

W tym kontekście profil absolwenta i absolwentki jest drogowskazem, który ma umożliwiać uwzględnianie indywidualnego potencjału każdego ucznia i każdej uczennicy.

W oparciu o przygotowany i szeroko skonsultowany profil absolwenta i absolwentki będą opracowywane propozycje zmian tak, aby cały system edukacji realizował postawione przed nim cele. Podstawy programowe, system oceniania i egzaminowania, dydaktyka – to narzędzia służące realizacji celów edukacji zdefiniowanych w oparciu o profil absolwenta i absolwentki.

Ad 3.

Przepisy art. 70a ust. 7 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz.U. z 2024 r. poz. 986) nakładają na Ministra Edukacji obowiązek wyodrębniania w budżecie środków na realizację ogólnokrajowych zadań w zakresie doskonalenia zawodowego nauczycieli, w łącznej wysokości 2700 średnich wynagrodzeń nauczyciela dyplomowanego.

W każdym roku Minister Edukacji określa potrzeby dotyczące zlecenia organizacji i realizacji ogólnokrajowych zadań z zakresu doskonalenia zawodowego nauczycieli i zgodnie z tymi potrzebami dofinansowuje centralne programy kształcenia i doskonalenia zawodowego nauczycieli lub zadania w zakresie kształcenia i doskonalenia zawodowego nauczycieli, zlecane uczelniom lub innym podmiotom.

W 2024 r. Minister Edukacji zlecił uczelniom, na podstawie art. 464 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce,[1] zorganizowanie i przeprowadzenie kwalifikacyjnych oraz doskonalących studiów podyplomowych dla nauczycieli w zakresie:

- nauczania matematyki,
- edukacji matematycznej w klasach I-III szkoły podstawowej,
- informatyki,
- informatyki dla nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej,
- wczesnego wspomagania rozwoju dziecka,
- pedagogiki specjalnej,
- przygotowania pedagogicznego psychologów,
- nauczania przedmiotów zawodowych w zakresie elektromobilności,
- nauczania przedmiotów zawodowych w zakresie gospodarki odpadami.

Kontynuowane jest również finansowanie studiów podyplomowych dla nauczycieli, zamówionych w poprzednich latach, w zakresie:

- etyki,
- informatyki,
- wczesnego wspomagania rozwoju dziecka i wspierania rodziny,
- pedagogiki specjalnej w edukacji włączającej,
- psychologii edukacyjnej z przygotowaniem pedagogicznym,
- polskiego języka migowego.

Uczestnictwo nauczycieli w we wszystkich ww. studiach podyplomowych jest bezpłatne.

W przyszłym roku planowana jest kontynuacja rozpoczętych studiów podyplomowych dla nauczycieli oraz zlecenie nowych, m.in. studiów doskonalących dla nauczycieli języków obcych (angielskiego, francuskiego, niemieckiego) – w szczególności w zakresie pracy z uczniami mającymi problemy z opanowaniem wymaganych kompetencji językowych.

Zlecając uczelniom studia podyplomowe dla nauczycieli, Minister Edukacji ma możliwość zapewnienia nauczycielom stałej oferty kształcenia i doskonalenia zawodowego, zgodnie z ich potrzebami oraz potrzebami szkół.

Minister Edukacji realizuje także projekty dotyczące kształcenia i doskonalenia zawodowego nauczycieli w ramach programów współfinasowanych ze środków Unii Europejskiej. W obecnej perspektywie, w ramach programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021 – 2027, uruchomiono:

  1. Projekt pn. „Doskonalenie kadry akademickiej w zakresie standardów kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela”. Projekt adresowany jest do szkół wyższych kształcących nauczycieli. Jego celem jest budowanie środowisk uczelni kształcących nauczycieli danej specjalności współpracujących ze sobą, uczących się od siebie i wymieniających doświadczenia.
  2. Projekt pn. „Opracowanie rozwiązań zapewniających dostęp do wysokiej jakości zindywidualizowanego i spersonalizowanego doradztwa metodycznego”, realizacja którego została zlecona Ośrodkowi Rozwoju Edukacji, ogólnopolskiej placówce doskonalenia nauczycieli prowadzonej przez Ministra Edukacji. Celem projektu jest przygotowanie systemowego wsparcia w zakresie wykorzystania metody tutoringu i mentoringu jako zindywidualizowanych i spersonalizowanych form wspierania rozwoju zawodowego kadr systemu oświaty przez nauczycielki i nauczycieli pełniących funkcję lub aplikujących do pełnienia funkcji doradców metodycznych oraz przez nauczycieli konsultantów zatrudnionych w placówkach doskonalenia nauczycieli.

Minister Edukacji ma możliwość wpływania na ofertę publicznych placówek doskonalenia nauczycieli ustalając, zgodnie z art. 60 ust. 3 pkt 1 ustawy Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 737), kierunki realizacji polityki oświatowej państwa. W roku szkolnym 2024/2025 kierunkami polityki oświatowej państwa są:

  1. Edukacja prozdrowotna w szkole - kształtowanie zachowań służących zdrowiu, rozwijanie sprawności fizycznej i nawyku aktywności ruchowej, nauka udzielania pierwszej pomocy.
  2. Szkoła miejscem edukacji obywatelskiej, kształtowania postaw społecznych i patriotycznych, odpowiedzialności za region i ojczyznę. Edukacja dla bezpieczeństwa i proobronna.
  3. Wspieranie dobrostanu dzieci i młodzieży, ich zdrowia psychicznego. Rozwijanie u uczniów i wychowanków empatii i wrażliwości na potrzeby innych. Podnoszenie jakości edukacji włączającej i umiejętności pracy z zespołem zróżnicowanym.
  4. Wspieranie rozwoju umiejętności cyfrowych uczniów i nauczycieli, ze szczególnym uwzględnieniem bezpiecznego poruszania się w sieci oraz krytycznej analizy informacji dostępnych w Internecie. Poprawne metodycznie wykorzystywanie przez nauczycieli narzędzi i materiałów dostępnych w sieci, w szczególności opartych na sztucznej inteligencji, korzystanie z zasobów Zintegrowanej Platformy Edukacyjnej.
  5. Kształtowanie myślenia analitycznego poprzez interdyscyplinarne podejście do nauczania przedmiotów przyrodniczych i ścisłych oraz poprzez pogłębianie umiejętności matematycznych w kształceniu ogólnym.
  6. Wspieranie rozwoju umiejętności zawodowych oraz umiejętności uczenia się przez całe życie poprzez wzmocnienie współpracy szkół i placówek z pracodawcami oraz z instytucjami regionalnymi.
  7. Praca z uczniem z doświadczeniem migracyjnym, w tym w zakresie nauczania języka polskiego jako języka obcego.

Kierunki polityki oświatowej ustalone na rok szkolny bezpośrednio przekładają się na zakres doskonalenia zawodowego nauczycieli realizowanego obowiązkowo przez publiczne placówki doskonalenia nauczycieli. Placówki mają bowiem obowiązek organizować i prowadzić formy doskonalenia nauczycieli w zakresie wynikającym z ustalonych, przez Ministra Edukacji na dany rok szkolny kierunków polityki oświatowej państwa. Obowiązek ten wynika z przepisów rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 28 maja 2019 r. w sprawie placówek doskonalenia nauczycieli (Dz. U. z 2023 r. poz. 2738 i z 2024 r. poz. 1247).

Zgodnie z ww. przepisami w sprawie placówek doskonalenia nauczycieli Ośrodek Rozwoju Edukacji jest zobowiązany do wspierania publicznych placówek doskonalenia nauczycieli w realizacji tego zadania. Wywiązanie się z ww. obowiązku zapewnia - w przypadku Ośrodka Rozwoju Edukacji - Minister Edukacji jako organ prowadzący, który zatwierdza plan pracy ORE na dany rok szkolny, a w przypadku publicznych placówek doskonalenia nauczycieli - kurator oświaty, który ma obowiązek opiniowania planu pracy placówki doskonalenia nauczycieli przed jego zatwierdzeniem przez organ prowadzący.

Ponadto, zgodnie z art. 70a ust. 1 i ust. 4 ustawy - Karta Nauczyciela w budżetach organów prowadzących szkoły są wyodrębniane środki na dofinansowanie w części lub w całości kosztów kształcenia i doskonalenia zawodowego nauczycieli, a w budżetach wojewodów na organizację doradztwa metodycznego dla nauczycieli.

Informuję również, że odpowiadając na wnioski kierowane do Ministra Edukacji przez nauczycielskie organizacje związkowe i inne środowiska oświatowe o zmianę lub korektę niektórych rozwiązań systemowych dotyczących organizacji i warunków pracy nauczycieli - dostrzegając potrzebę wypracowania propozycji zmian dotychczasowych regulacji - zarządzeniem z dnia 26 kwietnia 2024 r. powołany został Zespół do spraw pragmatyki zawodowej nauczycieli (Dz. Urz. ME z 2024 r. poz. 32). W skład Zespołu wchodzą przedstawiciele strony rządowej, organizacji związkowych reprezentatywnych w rozumieniu ustawy o Radzie Dialogu Społecznego i innych instytucjach dialogu społecznego, ogólnopolskich organizacji jednostek samorządu terytorialnego, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 6 ust. 4 ustawy o Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego oraz o przedstawicielach Rzeczypospolitej Polskiej w Komitecie Regionów Unii Europejskiej.

Zadaniem Zespołu jest przygotowanie propozycji rozwiązań w zakresie pragmatyki zawodowej nauczycieli. Jednocześnie do wykonywania określonych prac na potrzeby Zespołu powołane zostały grupy robocze:

• ds. awansu zawodowego i oceny pracy nauczycieli,
• ds. wynagrodzeń nauczycieli,
• ds. emerytur nauczycieli oraz nauczycielskich świadczeń kompensacyjnych,
• ds. odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli,
• ds. kwalifikacji, kształcenia i doskonalenia zawodowego nauczycieli.

Obecnie kończy się cykl spotkań poszczególnych grup roboczych, podczas których analizowane są propozycje zmian regulacji w zakresie obszarów pragmatyki zawodowej nauczycieli, wskazywanych przez uczestników prac.

Na grudzień br. zaplanowane zostało posiedzenie plenarne Zespołu, w celu omówienia wniosków z dotychczasowych prac poszczególnych grup roboczych - rekomendacji dotyczących dalszych prac i propozycji nowych rozwiązań. Wtedy też Minister Edukacji wskaże kierunek dalszych działań.

Podniesienie wynagrodzeń nauczycieli w 2024 r. o co najmniej 30% i nie mniej niż 1500 zł brutto podwyżki dla nauczyciela jest spełnieniem jednego z najważniejszych konkretów proponowanych przez Rząd w zakresie edukacji.

W wyniku powyższych regulacji, od dnia 1 stycznia 2024 r. średnie wynagrodzenie nauczyciela początkującego wzrosło o 33%, zaś nauczyciela mianowanego i dyplomowanego o 30%.

W ujęciu kwotowym, w stosunku do 2023 r., wzrost wynagrodzenia średniego wyniósł dla nauczyciela początkującego 1 576,72 zł, dla nauczyciela mianowanego 1 720,04 zł, a dla nauczyciela dyplomowanego 2 197,83 zł.

Częścią wynagrodzenia średniego nauczycieli jest wynagrodzenie zasadnicze, dlatego też wzrost wynagrodzenia średniego przełożył się również na proporcjonalne zwiększenie wynagrodzenia zasadniczego określanego w tabeli stanowiącej załącznik do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu w sprawie w sprawie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli, ogólnych warunków przyznawania dodatków do wynagrodzenia zasadniczego oraz wynagradzania za pracę w dniu wolnym od pracy (Dz. U. z 2014 r. poz. 416, z późn. zm.).

Uchwalona przez Sejm RP 6 grudnia br. ustawa budżetowa na 2025 r. uwzględnia 5% podwyższenie wynagrodzenia nauczycieli od 1 stycznia 2025 r.

Ad 6.

  1. Realizacja kierunków polityki oświatowej państwa

W roku szkolnym 2024/2025, w związku z realizacją kierunków polityki oświatowej państwa związanych ze „Wspieraniem dobrostanu dzieci i młodzieży, ich zdrowia psychicznego. Rozwijanie u uczniów i wychowanków empatii i wrażliwości na potrzeby innych. Podnoszeniem jakości edukacji włączającej i umiejętności pracy z zespołem zróżnicowanym”, zaplanowano szereg działań, w tym szkoleń, których celem jest podniesienie kompetencji kadr w zakresie pracy z uczniami ze zróżnicowanymi potrzebami edukacyjnymi, w tym ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się. Wśród tych działań zaplanowano również szkolenia dla pracowników poradni psychologiczno-pedagogicznych w zakresie aspektów pracy w grupie zróżnicowanej, współpracy ze szkołami i innymi placówkami w zakresie udzielania wsparcia zarówno dzieciom i uczniom ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się, jak również ich rodzicom.

  1. Działania w ramach projektów dofinansowanych z Funduszy Europejskich dla Rozwoju Społecznego (FERS), których celem jest wspieranie realizacji potrzeb rozwojowych i edukacyjnych dzieci i młodzieży:

Projekt pn. „Wspieranie dostępności edukacji dla dzieci i młodzieży”[2], realizowany przez Instytut Badań Edukacyjnych (IBE); wartość projektu: 90 mln zł

Głównym celem projektu jest wypracowanie i zwalidowanie rozwiązań metodycznych i organizacyjnych wspierających dostępność edukacji dla dzieci i młodzieży, a także rozwijanie kompetencji kadr systemu oświaty w obszarze pracy z dziećmi/uczniami z uwzględnieniem zróżnicowania ich potrzeb edukacyjnych i rozwojowych. W ramach projektu opracowane zostaną m. in. materiały metodyczne dotyczące projektowania uniwersalnego w edukacji, ze szczególnym uwzględnieniem działań ukierunkowanych na podtrzymywanie uważności i motywacji uczniów. Z realizowanych i planowanych do realizacji w projekcie działań skorzysta również młodzież szkół ponadpodstawowych.

Działania realizowane w roku szkolnym 2024/2025 to m.in.:

W ramach projektu pn. „Wspieranie dostępności edukacji dla dzieci i młodzieży”[5] realizowanego na zlecenie MEN przez Instytut Badań Edukacyjnych (IBE) zostaną opracowane materiały metodyczne, wspierające zapewnianie w praktyce dostępnej, włączającej edukacji dla dzieci i młodzieży, z uwzględnieniem zróżnicowania ich potrzeb edukacyjnych i rozwojowych (w tym np. stosowania strategii projektowania uniwersalnego w edukacji czy wprowadzania racjonalnych usprawnień). Szczególna uwaga zostanie poświęcona działaniom ukierunkowanym na podtrzymywanie uważności i motywacji uczniów. Z realizowanych i planowanych do realizacji w projekcie działań skorzystają wszyscy uczniowie, w tym również dzieci/uczniowie, u których potrzeby rozwojowe i edukacyjne wynikają ze stwierdzonych specyficznych trudności w uczeniu się.

Projekt pn. „Budowa skoordynowanego systemu pomocy specjalistycznej opartego na Specjalistycznych Centrach Wspierających Edukację Włączającą”[6]

Celem projektu jest budowanie skoordynowanego systemu pomocy specjalistycznej realizowanej przez przedszkola, szkoły, placówki specjalne dla przedszkoli i szkół ogólnodostępnych w zakresie pracy z grupami dzieci, uczniów ze zróżnicowanymi potrzebami edukacyjnymi i rozwojowymi. Projekt podejmuje działania na rzecz rozwijania edukacji włączającej i jest odpowiedzią na zdiagnozowane potrzeby wsparcia nauczycieli przedszkoli i szkół[7]. Realizatorem projektu o wartości 220 mln zł jest Ośrodek Rozwoju Edukacji.

Na przełomie lat 2024/2025 planowane jest ogłoszenie konkursu na kolejnych 40 (z docelowych 285) SCWEW.

Projekt pn. „Szkoła dostępna dla wszystkich”[8]

Jego głównym celem jest podniesienie kompetencji nauczycieli specjalistów (pedagogów, psychologów, pedagogów specjalnych, logopedów) w zakresie udzielania adekwatnego do potrzeb wsparcia dla wszystkich grup odbiorców (dzieci/uczniów, rodziców, nauczycieli). Projekt dostarcza narzędzi pomocnych w prowadzeniu zajęć z uczniami, w tym uczęszczającymi do szkół ponadpodstawowych, w sposób zapewniający poczucie akceptacji i włączania wszystkich uczniów. Projekt ten realizowany jest przez Instytut Badań Edukacyjnych we współpracy z UNICEFF.

W roku 2024/2025 planowana jest realizacja m.in. następujących działań:

  1. przygotowanie „Przewodnika po polskim systemie edukacji” dla rodziców i uczniów z doświadczeniem migracyjnym;
  2. zorganizowanie kursu pn. Wspieranie rozwoju językowego uczniów z doświadczeniem migracji- nauczanie języka polskiego jako obcego” dla nauczycieli przedmiotowych i edukacji wczesnoszkolnej;
  3. zorganizowanie kursu pn. „Przedszkole dostępne dla wszystkich” dla nauczycieli specjalistów przedszkolnych,
  4. realizacja programu mentoringowego „Razem raźniej” dla nauczycieli przedmiotowych, nauczycieli specjalistów szkolnych i uczniów;
  5. organizacja szkolenia dla dyrektorów szkół pn. „Szkoła dostępne dla wszystkich- z perspektywy dyrektora”;
  6. organizacja spotkań psychoedukacyjnych dla nauczycieli, dla nauczycieli specjalistów i rodziców szkół projektowych;
  7. przygotowanie programu warsztatów wpierających dobrostan szkolny pn. „I am well” dla psychologów, pedagogów szkolnych klas 4-8.

Projekt pn. „Działaj, rozmawiaj! – wsparcie rówieśnicze na rzecz dobrostanu psychicznego”

W ramach systemowych działań profilaktycznych w 2023 r. zapoczątkowany został projekt pn. „Działaj, rozmawiaj! – wsparcie rówieśnicze na rzecz dobrostanu psychicznego” – Wolontariat na rzecz wsparcia rówieśniczego w ochronie zdrowia psychicznego dzieci i uczniów[9], zlecony przez MEN do realizacji przez Fundację Instytut Edukacji Pozytywnej. Projekt ukierunkowany jest na podniesienie efektywności pomocy i stworzenie systemu wsparcia opartego o szkolny wolontariat rówieśniczy jako element rozwoju kompetencji społecznych uczniów w szkołach ponadpodstawowych i ocena jego skuteczności.

Mając na uwadze potrzebę zapewnienia uczniom w sytuacjach kryzysowych szybkiej pomocy przyjęto w programie, że należy jej szukać wśród możliwych zasobów dostępnych w otoczeniu uczniów. Podejście to wpisuje się także w politykę ochrony zdrowia opartą o model deinstytucjonalizacji pomocy i wdrażanie rozwiązań opartych na pomocy środowiskowej. Model ten zakłada, że dziecku należy najpierw udzielić pomocy w przyjaznym dla niego środowisku. Najlepiej w otoczeniu rodziny, w szkole, czy też poradni psychologiczno-pedagogicznej. Dopiero potem należy zapewnić leczenie we wskazanych placówkach ochrony zdrowia. Systemowe wsparcie uczniów w kryzysie w szkole/placówce rozumiane jest jako efektywna współpraca dyrekcji szkoły, nauczycieli, specjalistów, uczniów - liderów wsparcia rówieśniczego, innych pracowników szkoły, pielęgniarki środowiska nauczania i wychowania albo higienistki szkolnej z jednostkami ochrony zdrowia, w tym z ośrodkami środowiskowej opieki psychologicznej i psychoterapeutycznej dla dzieci i młodzieży, z instytucjami pomocy społecznej oraz innymi podmiotami świadczącymi pomoc dla dzieci i młodzieży w środowisku lokalnym.

W 2024 r. realizator zadania przekazał do MEN produkty obejmujące materiały i karty pracy dla liderów wsparcia rówieśniczego, m.in.:

Podręcznik Liderów; Podręcznik Trenera Liderów; Podręcznik koordynatora zadania; Podręcznik Trenera Koordynatorów zadania; Podręcznik Trenera Rady Pedagogicznej; Podręcznik trenera Rady Pedagogicznej; Przewodnik dla szkolnych koordynatorów wsparcia; Materiały do samokształcenia uczniów i uczennic; scenariusze lekcji wychowawczych.

Zostały opracowane procedury w programie na rzecz wsparcia w kryzysach psychicznych, obejmujące:

  1. Procedurę wdrożenia programu wolontariatu rówieśniczego w szkole;
  2. Procedurę prowadzenia interwencji uczniowskich;
  3. Procedurę udzielania wsparcia za pośrednictwem komunikatora;
  4. Procedurę superwizji Liderów Wsparcia Rówieśniczego;
  5. Procedurę wsparcia psychologiczno-pedagogicznego;
  6. Procedurę wspierania ucznia w procesie powrotu po okresie zdrowienia;
  7. Procedurę superwizji kadry szkoły;
  8. Procedurę przekierowania do specjalisty poza szkołą.

Procedury mają na celu przygotowanie środowiska szkolnego, bezpieczne wdrożenie oraz monitoring i ewaluację oddziaływań wolontariatu rówieśniczego na rzecz wsparcia rówieśniczego. Są one skierowane do wszystkich uczestników procesu interwencji uczniowskich i przeznaczone do zapoznania przez wszystkich interesariuszy Projektu, ze szczególnym uwzględnieniem Rady Pedagogicznej, Koordynatora Wsparcia Rówieśniczego oraz Szkolnego Zespołu Reagowania Kryzysowego.

Z wyrazami szacunku

Z upoważnienia Ministra Edukacji
Katarzyna Lubnauer
Sekretarz Stanu

[1] Dz. U. z 2023 r. poz. 742, z późn. zm.

[2] https://www.ibe.edu.pl/pl/opis-wspieranie-dostepnosci-edukacji-dla-dzieci-i-mlodziezy

[3] https://ibe.edu.pl/pl/zasoby-wspieranie-dostepnosci-edukacji?view=article&id=2610:racjonalne-usprawnienia-w-edukacji-poradnik-dla-nauczycieli&catid=142

[4] https://ibe.edu.pl/pl/zasoby-wspieranie-dostepnosci-edukacji

[5] Projekt realizowany jest w ramach programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego (FERS).

[6] https://ore.edu.pl/2024/04/budowa-skoordynowanego-systemu-pomocy-specjalistycznej-opartego-na-specjalistycznych-centrach-wspierajacych-edukacje-wlaczajaca-o-projekcie/

[7] Więcej informacji na: https://www.ore.edu.pl/2024/04/budowa-skoordynowanego-systemu-pomocy-specjalistycznej-opartego-na-specjalistycznych-centrach-wspierajacych-edukacje-wlaczajaca-o-projekcie/

[8] https://ibe.edu.pl/pl/szkola-dostepna-dla-wszystkich-opis-projektu

[9] Strona projektu: wolontariat.instytutep.pl.