do ministra sprawiedliwości, ministra finansów, ministra - członka Rady Ministrów, koordynatora służb specjalnych, ministra obrony narodowej, ministra spraw wewnętrznych i administracji
w sprawie odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy
Zgłaszający: Adam Dziedzic, Wiesław Różyński
Data wpływu: 20-11-2024
Szanowny Panie Ministrze,
zwracam się z interpelacją oraz wnioskiem o podjęcie inicjatywy ustawodawczej w zakresie zmiany zasad odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy, w szczególności poprzez nałożenie na poszczególne formacje obowiązku ubezpieczenia sprzętu wydawanego funkcjonariuszom do służby, ewentualnie ubezpieczenie funkcjonariuszy od odpowiedzialności za wyrządzone szkody w ramach stosunku służbowego. Zasady odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy określa ustawa z dnia 7 maja 1999 r. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy Policji, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Celno-Skarbowej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Więziennej, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego i Centralnego Biura Antykorupcyjnego (Dz. U. 1999 nr 53 poz. 548, z późn. zm., zwanej dalej ustawą o odpowiedzialności). W świetle art. 2 cytowanej wyżej ustawy o odpowiedzialności, funkcjonariusz, który wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków służbowych ze swojej winy wyrządził szkodę w mieniu, ponosi odpowiedzialność majątkową w granicach rzeczywistej straty i tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, chociażby wynikająca z niego szkoda powstała po rozwiązaniu stosunku służbowego.
Przepis art. 6 ustawy o odpowiedzialności określa, że funkcjonariusz odpowiedzialny za szkodę wyrządzoną nieumyślnie jest obowiązany do zapłaty odszkodowania w wysokości wyrządzonej szkody, jednak odszkodowanie nie może przewyższać kwoty trzymiesięcznego uposażenia przysługującego funkcjonariuszowi. Za zgodą organu lub jednostki, naprawienie szkody przez funkcjonariusza może nastąpić poprzez przywrócenie stanu poprzedniego w całości, jeżeli nie narusza to interesu Skarbu Państwa. Jeżeli funkcjonariusz umyślnie wyrządził szkodę, jest obowiązany do jej naprawienia w pełnej wysokości. W świetle art. 9 ustawy o odpowiedzialności, w razie wyrządzenia szkody osobie trzeciej przez funkcjonariusza przy wykonywaniu obowiązków służbowych, wyłącznie obowiązany do naprawienia szkody, na zasadach określonych przepisami Kodeksu cywilnego, jest Skarb Państwa reprezentowany przez organ lub jednostkę, w których funkcjonariusz pełnił służbę w chwili wyrządzenia szkody. Funkcjonariusz ponosi przewidzianą w przepisach ustawy odpowiedzialność wobec Skarbu Państwa, który naprawił szkodę.
W aktualnym stanie prawnym funkcjonariusze, którzy na co dzień wykonują zadania związane z ochroną bezpieczeństwa i porządku publicznego zmuszeni są do zawierania umów ubezpieczenia OC na wypadek wyrządzenia szkody. Skuteczność realizacji przez nich zadań wymaga wykorzystania drogiego sprzętu, zaczynając od taboru samochodowego, na sprzęcie specjalistycznym kończąc. Funkcjonariusze, spiesząc z pomocą do obywateli, muszą sami zadbać o swój interes i np. „pilnować radiowozów”. Nadal pojazdy służbowe nie są objęte polisą autocasco. Jak łatwo się domyślić - może to wpłynąć na tempo i jakość interwencji. Funkcjonariusz musi mieć zawsze „z tyłu głowy”, że jeśli uszkodzi pojazd, odczuje to w portfelu. Nawet jeśli zrobi to nieumyślnie, do stracenia ma do trzech pensji, a także ewentualną premię kwartalną lub roczną. Funkcjonariusze wyżej wymienionych służb, aby zadbać o interes swój i swoich rodzin, muszą wykupić za własne pieniądze ubezpieczenia od szkód majątkowych na wypadek uszkodzenia sprzętu oraz odpowiedzialności cywilnej. Dotychczasowe próby uregulowania przedmiotowego problemu nie przyniosły oczekiwanego rezultatu. Najczęściej uznano, że skoro koszt zakupu ubezpieczenia przez formacje przewyższa koszt powstałych szkód w jej mieniu, to nie ma co zmieniać dotychczasowych zasad, nie uwzględniając przy tym kosztów, jakie funkcjonariusze pokrywają ze swojej kieszeni.
W obecnym stanie prawnym dochodzi nawet do przypadków, w których zachęca się funkcjonariuszy do wzięcia odpowiedzialności za szkodę w myśl zasady „weź winę na siebie, co ci szkodzi, przecież masz ubezpieczenie”. W efekcie funkcjonariusze, godząc się na to rozwiązanie sprawiają, że w kolejnych latach polisy stają się droższe, bo firmy ubezpieczeniowe przejmują odpowiedzialność za koszty takich szkód i muszą to uwzględniać w kolejnych składkach. Nie trudno zgadnąć, jak aktualny stan rzeczy może wpływać na tempo czy jakość podejmowanych interwencji z użyciem drogiego sprzętu. Ścigając przestępcę, policjant nie może się zastanawiać, czy uszkodzi radiowóz, czy nie. Są przecież sytuacje, w których jedynym sposobem na udaną interwencję jest użycie samochodu służbowego jako środka przymusu bezpośredniego, a to wiąże się bezpośrednio z jego uszkodzeniem. Powyższe zasady odpowiedzialności za wyrządzoną szkodę obejmują funkcjonariuszy Policji, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Celno-Skarbowej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Więziennej, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego i Centralnego Biura Antykorupcyjnego. W aktualnej sytuacji, w jakiej znajduje się Polska, czyli toczącej się wojny w Ukrainie, hybrydowego ataku na polską granicę od strony Białorusi oraz występowania klęsk żywiołowych jak powódź, funkcjonariusze powinni mieć gwarancję, że wykonując obowiązki służbowe, powierzony sprzęt będzie im pomocny, a nie będzie dla nich obciążeniem. Służba w trudnych warunkach np. ściganie niebezpiecznych przestępców w tym piratów drogowych, którzy odpowiadają za liczne śmiertelne wypadki na drodze, służba w terenie przygranicznym czy podczas powodzi niesie za sobą duże ryzyko wystąpienia szkód. Tym ryzykiem nie powinni być obciążani funkcjonariusze, tylko formacja, która ma obowiązek wyposażyć ich w odpowiednie siły i środki do realizacji zadań ustawowych, do których zostali powołani.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora oraz art. 191 Regulaminu Sejmu RP przyjętego uchwałą Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 lipca 1992 r., proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
1. Czy w zakresie zasad odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy Policji, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Celno-Skarbowej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Więziennej, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego i Centralnego Biura Antykorupcyjnego toczą się prace legislacyjne w zakresie zmiany cytowanej wyżej ustawy z dnia 7 maja 1999 r.?
2. Czy w poszczególnych formacjach prowadzono analizy i szacowano stosunek wartości szkód wyrządzonych przez funkcjonariuszy w porównaniu do kosztów ubezpieczenia, jakie ponoszą za ubezpieczenie z własnej kieszeni?
3. W przypadku, gdy koszt ubezpieczenia autocasco i OC sprzętu wydawanego do służby stanowiłby większy wydatek niż powstałe szkody, czy rozważano możliwość pokrycia kosztów indywidualnego ubezpieczenia, które aktualnie ponoszą funkcjonariusze?
4. Czy dokonywano analizy ryzyka polegającego na możliwości zmniejszenia skuteczności realizacji zadań wynikających z ustaw pragmatycznych ze względu na obawę ponoszenia przez funkcjonariuszy odpowiedzialności za wyrządzone szkody?