w sprawie odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Czesław Mroczek
Warszawa, 19-02-2025
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 6499 Pana Posła Adama Dziedzica i Pana Posła Wiesława Różyńskiego w sprawie odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy, m.in. na podstawie stanowisk Komendy Głównej: Policji, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej oraz Służby Ochrony Państwa, uprzejmie przedstawiam co następuje.
Zasady odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy regulują przepisy ustawy z dnia 7 maja 1999 r. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy Policji, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Celno-Skarbowej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Więziennej, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego i Centralnego Biura Antykorupcyjnego[1].
Odpowiedzialność majątkowa funkcjonariuszy została ograniczona wyłącznie do sytuacji wyrządzenia przez nich szkody, wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków służbowych, w mieniu Skarbu Państwa.
W związku z powyższym, jeżeli dojdzie do wyrządzenia szkody osobie trzeciej przez funkcjonariusza przy wykonywaniu obowiązków służbowych, zobowiązany do naprawienia szkody, na zasadach określonych przepisami Kodeksu cywilnego[2], jest wyłącznie Skarb Państwa. Natomiast, jak wynika z art. 9 ustawy, funkcjonariusz ponosi odpowiedzialność odszkodowawczą wobec Skarbu Państwa.
Odpowiedzialność odszkodowawcza funkcjonariusza, który wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków służbowych ze swojej winy wyrządził szkodę w mieniu Skarbu Państwa, obejmuje odpowiedzialność majątkową w granicach rzeczywistej straty i tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania.
Funkcjonariusz nie ponosi odpowiedzialności majątkowej za szkodę, gdy jednostka organizacyjna, w której funkcjonariusz pełni służbę lub inna osoba przyczyniła się do powstania lub zwiększenia szkody, albo gdy szkoda jest następstwem działania w granicach dopuszczalnego ryzyka.
Ustawa różnicuje również wysokość odszkodowania w zależności od tego, czy szkoda jest następstwem winy nieumyślnej czy też winy umyślnej. W przypadku szkody wyrządzonej nieumyślnie, funkcjonariusz jest zobowiązany do zapłaty odszkodowania w wysokości wyrządzonej szkody, jednak odszkodowanie nie może przewyższać kwoty trzymiesięcznego uposażenia przysługującego funkcjonariuszowi. Natomiast w sytuacji, gdy funkcjonariusz wyrządził szkodę umyślnie, ma on obowiązek naprawienia szkody w pełnej wysokości.
Stosownie do przepisów art. 10 ustawy funkcjonariusz, co do zasady, odpowiada w pełnej wysokości za szkodę w mieniu powierzonym mu z obowiązkiem zwrotu albo wyliczenia się, jeżeli wykaże on, że szkoda powstała z przyczyn od niego niezależnych, a w szczególności wskutek niezapewnienia przez właściwą jednostkę organizacyjną warunków umożliwiających prawidłowe zabezpieczenie powierzonego mienia.
Jak wskazała Komenda Główna Policji, dodatkowe ubezpieczenie odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy jest ubezpieczeniem fakultatywnym, pokrywanym z prywatnych środków finansowych policjantów. W związku z faktem, że nie wszyscy funkcjonariusze Policji posiadają przedmiotowe ubezpieczenie, nie jest możliwe przeprowadzenie analizy wraz z próbą oszacowania stosunku wartości szkód wyrządzonych przez policjantów w porównaniu do kosztów ubezpieczenia, które są pokrywane z ich środków prywatnych.
Jednocześnie Komenda Główna Policji przekazała, że na przestrzeni ostatnich lat dokonano analizy i kalkulacji w zakresie objęcia ochroną ubezpieczeniową AC sprzętu transportowego użytkowanego przez Policję. Koszt jednostkowego ubezpieczenia oszacowano na kwotę 4-krotnie wyższą niż wartość szkód własnych. W związku z powyższym, objęcie ochroną ubezpieczeniową AC sprzętu transportowego użytkowanego przez Policję uznano za ekonomicznie nieuzasadnione. Należy podkreślić, że wskazane ubezpieczenie nie powoduje zwolnienia policjantów z odpowiedzialności za szkody wyrządzone nieumyślnie w powierzonym mieniu Skarbu Państwa. Jednakże, w przypadku likwidacji szkody w ramach dobrowolnego ubezpieczenia odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy, policjant nie traci zniżek przyznanych w ramach polisy OC zawartej na prywatny pojazd.
Pragnę wskazać, że w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji nie są prowadzone prace legislacyjne zmierzające do zmiany przepisów ustawy. Policja, Straż Graniczna, Państwowa Straż Pożarna oraz Służba Ochrony Państwa nie występowały z wnioskiem o podjęcie działań w zakresie zmiany przepisów ustawy. Ponadto, służby nie rozważały możliwości pokrycia przez formacje kosztów indywidualnego ubezpieczenia, jak również nie prowadziły analizy ryzyka w kontekście możliwości zmniejszenia skuteczności realizacji zadań ze względu na obawę ponoszenia przez funkcjonariuszy odpowiedzialności za wyrządzone szkody.
Z poważaniem
z up. Czesław Mroczek
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Dz. U. z 2018 r. poz. 2349, dalej: „ustawa”.
[2] Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2024 r. poz. 1061, z późn. zm.).