w sprawie problemów związanych z rejestracją wniosków wizowych przez posiadaczy Karty Polaka zamieszkałych w obwodzie grodzieńskim na Białorusi
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Władysław Teofil Bartoszewski
Warszawa, 18-12-2024
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 6520 Pani Poseł Barbary Bartuś w sprawie problemów związanych z rejestracją wniosków wizowych przez posiadaczy Karty Polaka zamieszkałych w Obwodzie Grodzieńskim na Białorusi, uprzejmie informuję, co następuje.
Sprawy społeczności polskiej w szczególnych uwarunkowaniach, z jakimi mamy do czynienia na Białorusi, są niezwykle bliskie kierownictwu Ministerstwa Spraw Zagranicznych, dlatego też są traktowane z uwagą i w sposób priorytetowy przy uwzględnieniu możliwości, jakie niosą ze sobą obowiązujące w Polsce regulacje prawne.
Funkcjonowanie urzędów konsularnych na Białorusi uwarunkowane jest redukcją liczby polskich urzędników konsularnych wymuszoną przez decyzje władz miejscowych. Ponad 90% składanych wniosków wizowych na terytorium Białorusi jest rozpatrywanych przez Centrum Decyzji Wizowych w Warszawie, będące częścią Departamentu Konsularnego Ministerstwa Spraw Zagranicznych.
Procedura rozpatrywania wniosków wizowych odbywa się w ściśle określonych ramach prawnych, a aplikacje wizowe składane w urzędach konsularnych RP rozpoznawane są zgodnie z zasadami określonymi w ustawie z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2024 r. poz. 769) – jeżeli chodzi o wizy krajowe oraz w Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 810/2019 z dnia 13 lipca 2009 r. ustanawiającym Wspólnotowy Kodeks Wizowy (kodeks wizowy) (Dz. Urz. UE L 243 z 15.09.2009 r., s. 1 z późn. zm.) – w przypadku wiz Schengen. Ww. akty prawne wraz z rozporządzeniami wykonawczymi określają procedurę ubiegania się o wizę przez każdego cudzoziemca, niezależnie od jego pochodzenia (m.in.: sposób złożenia wniosku wizowego, wymagane dokumenty, wzory wniosków o wydanie wizy, procedurę odwoławczą - w przypadku wydania przez konsula decyzji o odmowie wydania wizy). Stosownie do ww. regulacji decyzja w sprawie wydania wizy cudzoziemcowi poza granicami RP lub odmowy jej wydania należy do wyłącznej kompetencji właściwego konsula, w odniesieniu do obywateli Republiki Białorusi także przez ministra właściwego do spraw zagranicznych.
Zgodnie z art. 9 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 810/2019 z dnia 13 lipca 2009 r. ustanawiającym Wspólnotowy Kodeks Wizowy (kodeks wizowy) (Dz. Urz. UE L 243 z 15.09.2009 r., s. 1 z późn. zm.) o przyjęciu wniosku wizowego poza zwyczajową kolejnością, na podstawie własnej oceny specyfiki w kraju urzędowania i pilności danej sprawy, decyduje konsul. Podejmując decyzję o nadaniu priorytetu konsul bierze również pod uwagę kwestie mające wpływ na stosunki dwustronne i interes RP, a także możliwości kadrowo-organizacyjne placówki. Każdy wniosek podlega indywidualnej, rzetelnej analizie, zgodnie z obowiązującymi przepisami. To konsulowie RP – przy uwzględnieniu specyfiki okręgu konsularnego – decydują, kiedy i ilu aplikantów mają możliwość przyjąć, tak, aby z jednej strony nie uchybić procedurze weryfikacji wniosków wizowych, a z drugiej przyjąć możliwie dużą liczbę wnioskujących i zapewnić sposobność złożenia aplikacji we wszystkich wymienionych w ustawie o cudzoziemcach celach wydania wizy.
Centrum Decyzji Wizowych, będące częścią Departamentu Konsularnego, rozpatruje wnioski wizowe wpływające z terytorium całej Białorusi, a jego urzędnicy dokładają wszelkich starań, aby rozpatrzyć je zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa i w optymalnym terminie. Dzięki działaniom Centrum, a także w efekcie zawarcia w kwietniu br. nowych umów z usługodawcą zewnętrznym, realna stała się możliwość zachowania ciągłości w obsłudze wizowej na Białorusi i płynności przeprowadzania procesu wizowego. Pragnę w tym miejscu podkreślić, że wnioski wizowe są przyjmowane pomimo drastycznej redukcji personelu dyplomatyczno–konsularnego polskich placówek. Równolegle, w reakcji na działalność nieuczciwych pośredników wizowych, którzy wcześniej praktycznie zmonopolizowali możliwość zapisu do Punktów Przyjmowania Wniosków Wizowych (PPWW) oraz dla ułatwienia procesu aplikowania o wizy, wprowadzono nowy system rejestracji na złożenie wniosku o wizę. Na chwilę obecną nowy system spełnia pokładane w nim oczekiwania, a obywatele Białorusi mają realną możliwość samodzielnego zarejestrowania się w PPWW, bez konieczności korzystania z usług pośredników.
Obecnie brak jest podstawy prawnej dla zastosowania priorytetowego trybu przyjęcia i rozpatrzenia wniosków wizowych określonej grupy wnioskodawców, poza zastosowaniem przez konsula możliwości jakie stwarza wyszczególniony powyżej art. 9 kodeksu wizowego. Procedura zapisu na spotkanie w sprawie wydania wizy powinna być, co do zasady, jednakowa dla wszystkich zainteresowanych i opisana jest na stronach internetowych właściwych urzędów konsularnych. Ministerstwo Spraw Zagranicznych zobowiązane jest przy tym rygorystycznie stosować obowiązujące ramy prawne w zakresie procedur wizowych. Przypadki, które mogłyby być interpretowane, jako próba wywierania wpływu na poszczególnych konsulów w celu spowodowania przyjmowania przez nich wniosków wizowych poza określoną w przepisach kolejnością były przedmiotem postępowań kontrolnych wykonywanych przez kontrolerów Najwyższej Izby Kontroli, a także tematem prac sejmowej komisji śledczej do zbadania legalności, prawidłowości oraz celowości działań, a także występowania nadużyć, zaniedbań i zaniechań w zakresie legalizacji pobytu cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Konsulowie dokładają wszelkich starań, w ramach aktualnych uwarunkowań kadrowo-organizacyjnych, aby umożliwić wszystkim zainteresowanym złożenie wniosku wizowego w rozsądnym terminie. Wszelkie prośby, co do ewentualnego priorytetowego rozpoznania wniosku o wydanie wizy winny być przedkładane właściwemu konsulowi, także w indywidualnych sytuacjach wystąpienia opóźnień lub trudności w złożeniu wniosku wizowego. Uzasadnione prośby na pewno spotkają się ze zrozumieniem i właściwą reakcją konsula.
1. Czy wskazany problem jest znany Panu Ministrowi?
Ministerstwo Spraw Zagranicznych otrzymuje pojedyncze sygnały o trudnościach przy rejestracji terminu złożenia wniosku wizowego (nie tylko posiadaczy Karty Polaka) w PPWW. Sprawy takie są przekazywane zgodnie z kompetencją do właściwych konsulów do ich decyzji i dalszego procedowania.
2. Czy Ministerstwo monitoruje sytuację obywateli polskiego pochodzenia zamieszkałych na Białorusi, a szczególnie w obwodzie grodzieńskim, w kontekście możliwości realizacji ich praw wynikających z posiadania Karty Polaka?
Konsulowie RP w Białorusi na bieżąco monitorują sytuację polskich obywateli i osób pochodzenia polskiego przy ścisłej współpracy ze Związkiem Polaków na Białorusi. Obywatele Białorusi posiadający Kartę Polaka mogą liczyć na wsparcie ze strony konsulów nie tylko przy procedurach ubiegania się o wizę wjazdową do RP ale również w trudnych życiowo sytuacjach o pomoc finansową.
3. Czy istnieją inne nieformalne, ale legalne i bezpieczne kanały komunikacji z Konsulatem RP na terenie Białorusi?
Preferowanym kanałem komunikacji z Konsulami RP w Białorusi są oficjalne adresy mailowe wskazane na stronach urzędów konsularnych.
4. Czy Ministerstwo mogłoby udzielić praktycznych wskazówek, jak osoby z Kartą Polaka oraz osoby nie posiadające Karty Polaka mogą w sposób legalny zarejestrować wniosek wizowy?
Ministerstwo Spraw Zagranicznych, jak również konsulowie, odradzają korzystanie z usług zewnętrznych pośredników, rzekomo wspomagających proces ubiegania się o wizę. Wymaga podkreślenia, iż są to podmioty zupełnie niezależne od MSZ i z MSZ niepowiązane. Wskazówki dot. rejestracji wniosku dostępne są na stronach urzędów konsularnych i stronie usługodawcy zewnętrznego. Problem z rejestracją pojawia się w sytuacji, gdy więcej osób jest zainteresowanych złożeniem wniosku wizowego, niż konsul jest w stanie przyjąć i rozpatrzyć, dlatego też wyznaczane są limity przyjęć na każdy dzień. W sytuacjach losowych, nadzwyczajnych konsul może rozpatrzyć prośbę o przyjęcie wniosku wizowego w sposób priorytetowy (zgodnie z art. 9 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 810/2019 z dnia 13 lipca 2009 r. ustanawiającym Wspólnotowy Kodeks Wizowy (kodeks wizowy) (Dz. Urz. UE L 243 z 15.09.2009 r., s. 1 z późn. zm.).
5. Czy Pan Minister zleci kontrolę lub audyt podległych sobie konsulatów na Białorusi?
Kontrole lub audyty placówek konsularnych odbywają się zgodnie z kalendarzem kontroli zatwierdzonym na dany rok kalendarzowy w resorcie. Działanie konsulatów jest przedmiotem rozmów z konsulami RP podczas ich wizyt w siedzibie resortu.
Z wyrazami szacunku
z up. Władysław Teofil Bartoszewski
Sekretarz Stanu