w sprawie likwidacji małych wiejskich szkół
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Henryk Kiepura
Warszawa, 11-12-2024
Szanowna Pani Poseł,
uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych wyjaśnień.
Zmiany demograficzne są wyzwaniem, które stoi zarówno przed całym krajem, jak i poszczególnymi jednostkami samorządu terytorialnego. Według systemu informacji oświatowej, prawie 25% samorządowych szkół podstawowych to szkoły, w których uczy się nie więcej niż do 96 uczniów.
W Ministerstwie Edukacji Narodowej trwają intensywne prace nad założeniami zmian ustawowych. Wydaje się, że niezbędne jest zaproponowanie nowych rozwiązań związanych z funkcjonowaniem szkół na poziomie podstawowym. Głównym celem przygotowywanych propozycji jest wsparcie małych wspólnot samorządowych w obliczu postępujących niekorzystnych zmian demograficznych, w tym ochrona małych szkół stanowiących, szczególnie na terenach wiejskich, centrum życia społeczno-kulturalnego. W ramach przygotowywania założeń do projektu ustawy analizowane są i rozstrzygane również kwestie dotyczące współpracy pomiędzy jednostkami samorządu terytorialnego a organami nadzoru pedagogicznego.
Zasygnalizowany wyżej projekt rozwiązań zostanie poddany procesowi prekonsultacji, w szczególności z organizacjami reprezentującymi jednostki samorządu terytorialnego.
Odnosząc się do kwestii finansowych na wstępie należy przypomnieć, że część oświatowa subwencji ogólnej na rok 2024 wyniosła 88 mld zł i była wyższa o 36,2% od kwoty części oświatowej subwencji ogólnej w roku 2023. W efekcie tego, kwota finansowego standardu „A” w obecnym roku wyniosła około 9 tys. zł i jest wyższa od swojego odpowiednika w roku 2023 o 30,33%. Standard ten jest podstawą naliczenia kwoty subwencji na poszczególnych uczniów, między innymi w kontekście nauczycieli zatrudnianych w szkołach i placówkach oświatowych.
Dodatkowo należy wspomnieć, że tzw. dotacja przedszkolna, wypłacana co roku jednostkom samorządu terytorialnego z budżetu państwa, w roku 2024 wyniosła ogółem 4 mld 190 mln zł. Kwota roczna dotacji na dziecko w mijającym roku wynosi prawie 4 tys. zł i jest większa o 147% w stosunku do kwoty z 2023 roku.
Nie bez znaczenia są także nowe rozwiązania znajdujące się w ustawie z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 1572), np. zastąpienie dotychczasowej subwencji oświatowej kwotą potrzeb oświatowych. W 2025 r. dochody jednostek samorządu terytorialnego (JST) wzrosną o 24,8 mld zł w stosunku do obowiązującego systemu finansowania zadań oświatowych. Od roku 2025 kwota potrzeb oświatowych zastąpi środki naliczane dotychczas w ramach subwencji oświatowej i tzw. dotacji przedszkolnej. Zgodnie ze wspomnianą wyżej ustawą łączna kwota potrzeb oświatowych w 2025 r. wyniesie 102 652 mln zł i jest ona wyższa w stosunku do sumy kwot części oświatowej subwencji ogólnej zaplanowanej w ustawie budżetowej na rok 2024 i kwoty dotacji celowej na dofinansowanie zadań w zakresie wychowania przedszkolnego (razem 92 174 mln zł) o 10 478 mln zł, tj. o 11,4%. W kwocie tej zaplanowane zostały podwyżki dla nauczycieli w wysokości 4,1%.
Dodatkowo w – uchwalonej przez Sejm RP w dniu 6 grudnia 2024 r. - ustawie budżetowej na rok 2025 w rezerwie celowej poz. 36 Uzupełnienie środków subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego zaplanowano kwotę 1 000 mln zł, której celem jest pokrycie skutków wynikających ze zwiększenia wskaźnika wzrostu średnich wynagrodzeń nauczycieli z poziomu 4,1% do 5,0%. Ponadto, uwzględnienia w łącznej kwocie potrzeb oświatowych środków, dotychczas przekazywanych w formie dotacji celowej z budżetu państwa na dofinansowanie zadań w zakresie wychowania przedszkolnego, pozwoli na wzmocnienie i ustabilizowanie finansów JST poprzez zwiększenie ich dochodów własnych.
Jak wynika z kalkulacji Ministerstwa Finansów, nowa ustawa dotycząca dochodów JST jest korzystna dla ogółu jednostek samorządu terytorialnego.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Henryk Kiepura
Sekretarz Stanu