w sprawie orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego uczniów i uczennic z ADHD
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Izabela Ziętka
Warszawa, 16-12-2024
Szanowna Pani Poseł,
Ministerstwo Edukacji Narodowej (MEN) podejmuje szereg działań na rzecz podnoszenia jakości edukacji włączającej, których celem jest poprawa funkcjonowania wszystkich uczniów, w tym z ADHD. Prowadzone przez MEN działania skupiają się na rozwijaniu mocnych stron, zainteresowań i talentów każdego ucznia, oraz takim organizowaniu kształcenia, by uczniowie z różnymi potrzebami mogli się efektywnie uczyć.
Uprzejmie informuję, że zgodnie z przepisami ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r – Prawo oświatowe, kształcenie specjalne organizuje się dla trzech grup uczniów: niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym[1].
Występowanie u dziecka zaburzeń neurorozwojowych nie może być utożsamiane ze stwierdzeniem występowania niepełnosprawności, niedostosowania społecznego lub zagrożenia niedostosowaniem społecznym. Nie wszystkie dzieci z zaburzeniami neurorozwojowymi wymagają stosowania w procesie kształcenia, specjalnej organizacji nauki i metod pracy. Wszyscy uczniowie, u których rozpoznano taką potrzebę (w wyniku rozpoznania dokonanego przez nauczyciela, rodzica lub inne osoby wskazane w przepisach[2] lub badań diagnostycznych w poradni psychologiczno-pedagogicznej[3]), powinni mieć zapewnioną pomoc psychologiczno-pedagogiczną. Za zapewnienie tej pomocy odpowiada dyrektor przedszkola, szkoły lub placówki do której uczęszcza dziecko[4]. Katalog przyczyn, z uwagi na które występuje u dziecka/ucznia potrzeba objęcia pomocą, nie jest zamknięty[5], a zatem także w przypadku występowania u ucznia z ADHD innych uwarunkowań niż wymienione w przepisach, pomoc powinna być udzielona.
Należy zgodzić się z potrzebą podnoszenia jakości wsparcia w procesie rozwoju i uczenia się uczniów z różnorodnymi potrzebami edukacyjnymi, w tym uwarunkowanymi ADHD. MEN nie planuje jednak poszerzania obecnie obowiązujących w przepisach oświatowych, kategorii niepełnosprawności, czy wskazywania w przepisach prawa oświatowego rozpoznań medycznych wg ICD[6] i łączenia ich z dedykowanymi formami wsparcia. Osoby z tym samym rodzajem niepełnosprawności lub rozpoznaniem medycznym mogą różnie funkcjonować, a tym samym mieć różne potrzeby i wymagać innego wsparcia. Dlatego projektowany model oceny (ocena funkcjonalna) potrzeb rozwojowych i edukacyjnych, ustalania adekwatnych form wsparcia oraz finansowania tego wsparcia, oparty jest na modelu biopsychospołecznym, w którym funkcjonowanie dziecka/ucznia rozumiane jest jako wynik interakcji pomiędzy jego indywidualnymi cechami (stan zdrowia, możliwości psychofizyczne) a środowiskiem, w jakim dziecko uczy się i wychowuje. Tym samym w ocenie przyczyn trudności w rozwoju i uczeniu się dziecka oraz planowaniu działań, które te problemy rozwiążą, uwzględnia się to jak jego stan zdrowia, możliwości psychofizyczne, ale także zasoby i bariery w środowisku, wpływają na proces uczenia się dziecka i jego funkcjonowanie społeczne w przedszkolu, szkole i placówce.
Informacja o rozpoznaniu medycznym wg ICD czy niepełnosprawności danego dziecka jest w ocenie funkcjonalnej jedną, ale nie jedyną z danych, uwzględnianych w analizie służącej zrozumieniu problemu w funkcjonowaniu dziecka oraz ustalaniu sposobów rozwiązania tego problemu. Istotne jest tu także zebranie informacji na temat tego jak uczeń, w tym uczeń z danym rozpoznaniem medycznym lub stwierdzoną niepełnosprawnością, funkcjonuje w swoim środowisku szkolnym, a także jak to środowisko wpływa na jego funkcjonowanie (np. czy występują bariery utrudniające uczenie się, takie jak niedostosowane materiały edukacyjne, niedostosowane metody pracy, problemy z komunikacją w grupie rówieśniczej itp.). Taka analiza pozwoli na adresowanie trafnych form wsparcia, które kierowane będzie do ucznia lub środowiska szkolnego lub rodzinnego. Chcąc uzyskać dane niezbędne do tej analizy i – w konsekwencji – wdrażania praktycznych rozwiązań na poziomie szkoły, które będą służyły dzieciom doświadczającym różnych trudności, przyjęto (zgodnie z rekomendacjami wynikającymi z prac zespołów roboczych i konsultacji społecznych), wykorzystanie Międzynarodowej Klasyfikacji Niepełnosprawności i Zdrowia (ICF). ICF jest komplementarną do ICD klasyfikacją Światowej Organizacji Zdrowia (WHO). WHO rekomenduje wykorzystanie ICF wraz z ICD do lepszego rozumienia uwarunkowań funkcjonowania człowieka i poprawy warunków, w których ta osoba na co dzień żyje[7]. Dla rozwiązań związanych z rozpoznawaniem potrzeb uczniów, udzielaniem wsparcia oraz oceną jakości tego wsparcia zostało wprowadzone w toku prac eksperckich i sformułowane określenie ocena funkcjonalna .
Podsumowując, w MEN trwają prace nad stworzeniem systemowych rozwiązań na rzecz podnoszenia jakości wsparcia dla wszystkich dzieci i uczniów, w tym dzieci/uczniów z ADHD, udzielanego we współpracy różnych sektorów/resortów. Celem tych rozwiązań jest wspieranie harmonijnego, zrównoważonego rozwoju wszystkich uczniów, na który składają się nie tylko osiągnięcia szkolne, ale także rozwój społeczno-emocjonalny i przygotowanie każdego ucznia do samodzielności w życiu dorosłym.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Izabela Ziętka
Podsekretarz Stanu
[1] Zgodnie z art.127 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 737, z późn. zm.).
[2] Zgodnie z przepisem § 5 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (Dz. U. z 2023 r .poz. 1798).
[3] Zgodnie z przepisem § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 1 lutego 2013 r. w sprawie szczegółowych zasad działania publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych, w tym publicznych poradni specjalistycznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 2499).
[4] Zgodnie z przepisem § 4 ust.1 rozporządzenia w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach.
[5] Zgodnie z przepisem § 2 ust. 2 ww. rozporządzenia
[6] Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych (International Statistical Classification of Diseases and Related Health Problems)
[7] Więcej można przeczytać w artykule: https://www.ibe.edu.pl/images/EDUKACJA/NUMERY/2021-01/PDF/6_Knopik.pdf