Odpowiedź na interpelację nr 6695

w sprawie faworyzowania konkretnych gmin w przydzielaniu dotacji rządowych

Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Wiesław Leśniakiewicz

Warszawa, 13-02-2025

Szanowny Panie Marszałku,

w odpowiedzi na interpelację pana posła Krzysztofa Piątkowskiego nr 6696 w sprawie faworyzowania niektórych ochotniczych straży pożarnych w przydzielaniu dotacji oraz nr 6695 w sprawie faworyzowania konkretnych gmin w przydzielaniu dotacji rządowych, z uwzględnieniem stanowiska Komendy Głównej Państwowej Straży Pożarnej (PSP), uprzejmie przedstawiam informacje pozostające w zakresie właściwości ministra spraw wewnętrznych i administracji.

Odnosząc się do zagadnienia dotyczącego udzielania dotacji dla ochotniczych straży pożarnych (OSP) należy wskazać, że w Komendzie Głównej PSP dokonano merytorycznej analizy[1] przeznaczenia środków finansowych pochodzących z wpływów uzyskanych ze składek z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia od ognia, przekazywanych komendantowi głównemu PSP przez zakłady ubezpieczeń na podstawie art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej[2], przekazanych jednostkom OSP w latach 2015-2024.

Przedmiotowa analiza wykazała, że środki w kwocie 167 320 tys. zł zostały przekazane zgodnie z przepisami ustawy o ochronie przeciwpożarowej wyłącznie na cele ochrony przeciwpożarowej.

Należy jednak zauważyć, że przy rozdziale środków finansowych stwierdzono faworyzowanie niektórych jednostek OSP, co znalazło odzwierciedlenie w zakupach pojazdów bez uzasadnienia potrzeb operacyjnych ze względu na czas dojazdu, gotowość operacyjną lub zasadność obniżenia (redukcji) ryzyk pożarowych w danym obszarze chronionym[3].

Jednocześnie w kontekście udzielania dotacji dla OSP należy wskazać, że z analizy danych będących w posiadaniu resortu spraw wewnętrznych i administracji wynika, iż szereg jednostek OSP, które w latach 2016-2023 wnioskowały o dofinansowanie do zakupu nowych samochodów ratowniczo-gaśniczych ze środków przekazanych do dyspozycji komendantowi głównemu PSP w ramach Porozumienia z dnia 23 lutego 2021 r. w sprawie współdziałania w zakresie zwalczania zagrożeń dla środowiska zawartego pomiędzy ministrem spraw wewnętrznych i administracji a ministrem klimatu i środowiska, pomimo podejmowanych wielokrotnych starań nie otrzymywało przedmiotowego wsparcia.

Jak wynika z analizy danych będących w posiadaniu resortu spraw wewnętrznych i administracji w latach 2016-2023 12 jednostek OSP otrzymało dofinansowanie do zakupu nowych samochodów ze środków NFOŚiGW/WFOŚiGW[4] pomimo braku gotowości bojowej. Było to 7 jednostek z terenu województwa podkarpackiego, 4 jednostki z terenu województwa kujawsko-pomorskiego oraz 1 jednostka z terenu województwa lubelskiego.

Jednocześnie, jak wykazała analiza, zakupione przez niektóre jednostki OSP samochody pożarnicze (w 2020 r. lub 2021 r.) w kolejnych latach użytkowania nie realizowały wyjazdów.

Potwierdzeniem diagnozy omawianej sytuacji może być również analiza wyników naboru wniosków oraz przekazanych środków dla jednostek OSP w ramach Funduszu Sprawiedliwości, przyznanych poza naborami i konkursami w latach 2019-2023. Szczegółowe dane są dostępne pod linkiem: https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/FS-raport-przyznanych-srodkow.

Z kolei odnosząc się do kwestii obecnie stosowanych kryteriów przy udzielaniu dotacji dla jednostek OSP, należy wskazać, że są one udzielane i rozliczane przez komendanta głównego PSP w trybie i na zasadach określonych w obowiązujących przepisach prawa, tj. na podstawie art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych[5], art. 33 ustawy o ochronie przeciwpożarowej oraz ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych[6], a w zakresie w nich nieuregulowanym, z zachowaniem zasad wymienionych w procedurze udzielania dotacji dla OSP pn. Tryb i zasady udzielania dotacji z budżetu państwa dla jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych na zadania publiczne pod tytułem: „Zapewnienie gotowości bojowej jednostki ochrony przeciwpożarowej włączonej do krajowego systemu ratowniczo – gaśniczego“ i „Przygotowanie jednostek ochotniczych straży pożarnych do działań ratowniczo-gaśniczych“[7].

Zgodnie z zasadami określonymi w Procedurze udzielania dotacji komendanci wojewódzcy PSP otrzymują do podziału limit środków dotacji na dofinansowanie jednostek OSP na terenie województwa, w tym na wydatki bieżące i majątkowe. Komendanci powiatowi/miejscy (KP/KM) PSP opracowują zestawienie zweryfikowanych potrzeb przedstawionych przez jednostki OSP z terenu powiatu i przekazują do właściwego komendanta wojewódzkiego PSP. Następnie komendanci wojewódzcy PSP weryfikują potrzeby zgłoszone przez KP/KM PSP i dokonują podziału limitu środków na poszczególne powiaty.

W przypadku przyznania dofinansowania pomiędzy jednostką OSP a komendantem głównym PSP jest sporządzana umowa, która w szczegółowy sposób reguluje prawa i obowiązki obu stron w zakresie realizacji dotacji, tj.: przedmiot umowy, termin i sposób wykonania oraz finansowanie zadania publicznego, obowiązki informacyjne i sprawozdawcze, kwestie rozwiązania, odstąpienia i zmiany umowy.

Dodatkowo informuję, że w 2024 r. przy udzielaniu dofinansowania OSP do zakupu samochodów ratowniczo-gaśniczych, dokonano pogłębionej analizy potrzeb jednostek OSP w zakresie uzasadnionego doposażenia w specjalistyczne pojazdy pożarnicze, która obejmowała w szczególności:

Jednocześnie, mając na uwadze realizację zakupów samochodów dla OSP w ramach Porozumienia w sprawie współdziałania w zakresie zwalczania zagrożeń dla środowiska, Komenda Główna PSP zaproponowała nowy wielokryterialny model rankingowy, który może służyć ocenie i hierarchizacji wniosków o zakup samochodów ratowniczo-gaśniczych składanych przez jednostki OSP. W powyższym modelu, który obecnie jest na etapie uzgodnień i nie został jeszcze wdrożony, uwzględniono następujące kluczowe kryteria:

  1. stopień zagrożenia gminy, w której działa jednostka OSP,
  2. średnia liczba interwencji z ostatnich trzech lat – co odzwierciedla rzeczywistą aktywność operacyjną jednostki,
  3. liczba strażaków uprawnionych do udziału w działaniach ratowniczych – co wskazuje na potencjał operacyjny,
  4. liczba ratowników posiadających uprawnienia kierowcy – co zapewnia mobilność jednostki,
  5. średni wiek posiadanego sprzętu i pojazdów – co uwzględnia konieczność modernizacji wyposażenia,
  6. możliwości garażowania – co wpływa na stan techniczny sprzętu,
  7. liczba pojazdów zakupionych w danej gminie w poprzednich latach – co przeciwdziała nadmiernej koncentracji środków w jednym regionie,
  8. potrzeby finansowe uwzględniające specyfikę lokalnych potrzeb jednostki,
  9. wskaźnik dochodów gminy pozwalający na wspieranie jednostek z mniej zamożnych obszarów,
  10. współczynnik operacyjny, nadawany przez właściwego komendanta PSP, uwzględniający specyfikę i priorytety lokalne.

W celu zapewnienia przejrzystości procesu przyznawania dotacji wprowadzono następujące mechanizmy kontrolne:

  1. standardowy proces oceny wniosków – wszystkie wnioski są oceniane według jednolitego wzoru i przypisanych wag dla każdego kryterium;
  2. jawność wyników – wyniki rankingu, w tym szczegółowe informacje o punktacji, są udostępniane jednostkom OSP, co umożliwia ich weryfikację;
  3. system informatyczny – planowany proces oceny docelowo będzie wspierała aplikacja umożliwiająca automatyczne generowanie wyników rankingu na podstawie wprowadzonych danych.

Przedstawiając powyższe informuję, że w celu usprawnienia procesu wnioskowania i zakupu pojazdów pożarniczych w 2025 r. proces ustalania listy zakupów pojazdów dla OSP będzie się odbywał za pomocą systemu teleinformatycznego, który będzie wspierał pracę komend powiatowych/miejskich, komend wojewódzkich oraz Komendy Głównej PSP na wszystkich jego etapach – począwszy od złożenia wniosku, przez jego weryfikację i zatwierdzenie, aż po finalizację zakupu i monitoring. Dzięki wprowadzeniu jasnych kryteriów oceny oraz wielokryterialnej analizy decyzyjnej, precyzyjnie i obiektywnie zostanie ustalona lista rankingowa jednostek OSP przewidzianych do dofinansowania.

Przedmiotowy proces można uznać za działanie mające na celu uniemożliwienie faworyzowania jednostek OSP przy przydzielaniu dotacji.

Z poważaniem

z up. Wiesław Leśniakiewicz
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji

[1] Analiza nie jest kontrolą w rozumieniu procedur kontrolnych: https://www.gov.pl/web/premier/procedura-i-metodyka-kontroli.

[2] Dz. U. 2024 poz. 275 z późn. zm.

[3] W tym miejscu warto nadmienić, że Komenda Głowna PSP zajmuje się weryfikacją poprawności wniosków jednostek ochrony przeciwpożarowej o udzielenie dotacji na wydatki bieżące i zakupy majątkowe pod względem formalnym i rachunkowym, przygotowaniem umów dotacji do podpisu komendanta głównego PSP oraz weryfikacją przedstawionych przez jednostki sprawozdań z wykonania zadania.

[4] Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej/Wojewódzkie Fundusze Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.

[5] Dz. U. 2024 poz. 233 z późn. zm.

[6] Dz. U. 2024 poz. 1530 z późn. zm.

[7] https://www.gov.pl/web/kgpsp/wnioski-o-dofinansowanie-jednostek-ochrony-przeciwpozarowej, dalej: Procedura udzielania dotacji.