w sprawie sytuacji na granicy polsko-białoruskiej i polsko-rosyjskiej, w kontekście obecnych problemów na granicy fińsko-rosyjskiej
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Maciej Duszczyk
Warszawa, 26-01-2024
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 67 Pana Posła Filipa Kaczyńskiego w sprawie sytuacji na granicy polsko-białoruskiej i polsko-rosyjskiej, w kontekście obecnych problemów na granicy fińsko-rosyjskiej uprzejmie przedstawiam następujące informacje.
Na wstępie wymaga podkreślenia, że zarówno sytuacja na granicy z Białorusią, jak i działania Federacji Rosyjskiej wymierzone przeciwko Ukrainie spowodowały podjęcie szeregu działań mających na celu zapewnienie skutecznej ochrony polsko-białoruskiego oraz polsko-rosyjskiego odcinka granicy państwowej. Polegały one m.in. na wzmocnieniu wymienionych odcinków granic poprzez budowę:
Odpowiedzialna za ochronę granic Straż Graniczna (SG) jest wyposażona w sprzęt umożliwiający całodobowo ochronę granicy w różnych warunkach atmosferycznych. Odcinek zewnętrznej granicy państwowej jest stale nadzorowany przez patrole piesze oraz przy użyciu pojazdów (osobowych, osobowo-terenowych, motocykli oraz quadów), a także statków powietrznych z systemami obserwacji lotniczej i bezzałogowe statki powietrzne będące na wyposażeniu SG oraz innych służb z nią współdziałających.
Wymaga przy tym podkreślenia, że dynamika zachodzących zmian w obszarze bezpieczeństwa granicy państwowej wymusza ciągle doskonalenie metod oraz form stosowanych w jej ochronie. Dlatego też SG dokonuje analizy bieżącej sytuacji operacyjnej oraz zmieniających się trendów w celu skutecznego zapobiegania nielegalnej migracji oraz efektywnego wykorzystywania posiadanych sił i środków.
Odnosząc się do zagadnienia współpracy z innymi podmiotami odpowiedzialnymi za ochronę granic należy wskazać, że SG prowadzi bieżącą współpracę ze służbami policyjno-granicznymi państw europejskich zarówno w ramach stosunków bilateralnych (poprzez spotkania szefów służb, komendantów oddziałów, wizyty bądź spotkania robocze), jak i wielostronnych (w ramach różnorodnych forów i inicjatyw europejskich).
Kwestie dotyczące nielegalnej migracji są omawiane na szczeblu centralnym podczas spotkań szefów służb granicznych i na poziomie regionalnym, m.in. w ramach instytucji Pełnomocnika Granicznego lub spotkań jednostek organizacyjnych SG. Warto nadmienić, że w 2023 r. przedstawiciele strony polskiej spotykali się z partnerami z Litwy, Łotwy, Estonii, Finlandii, Niemiec, Słowacji, Czech oraz Ukrainy. Podjęta współpraca obejmuje m.in. wymianę informacji oraz dobrych praktyk, jak również udział we wspólnych działaniach organizowanych poprzez agendy Unii Europejskiej (UE).
Ponadto Premier Rządu RP w ramach prowadzonej działalności międzynarodowej planował spotkanie z przedstawicielami państw bałtyckich, jednak z przyczyn niezależnych od strony polskiej spotkanie 17 grudnia 2023 r. zostało odwołane.
Natomiast w zakresie działalności Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji warto nadmienić, w kontekście obaw związanych z bezpieczeństwem regionalnym, że 28 sierpnia 2023 r. w Warszawie, z polskiej inicjatywy odbyło się spotkanie przedstawicieli Polski, Litwy, Łotwy oraz Estonii. Celem spotkania była ocena bieżącej sytuacji dotyczącej bezpieczeństwa na granicy zewnętrznej UE z Białorusią i Rosją. Kolejne spotkanie, w którym strona polska wzięła udział, zostało zorganizowane w Wilnie 27 października 2023 r. Zgodnie z propozycją Estonii, w obrady włączono Norwegię i Finlandię (ze względu na granicę z Rosją). Spotkanie odbyło się przed rosyjskim atakiem hybrydowym na granicę fińską. Wymaga podkreślenia, że obrady w ww. formacie mają być kontynuowane (trzecie spotkanie ma zorganizować Łotwa wiosną 2024 r. i do strony łotewskiej będzie należała inicjatywa w przedmiotowym zakresie, zgodnie z przyjętymi zasadami współpracy międzynarodowej).
Omawiając zagadnienie współpracy służb poszczególnych państw warto wskazać, że podmiotem wspierającym państwa członkowskie UE (oraz państwa niebędące członkami UE, ale należące do Strefy Schengen) w zarządzaniu granicami zewnętrznymi UE i walce z przestępczością transgraniczną jest Europejska Agencja Straży Granicznej i Przybrzeżnej (Frontex). Pod jej auspicjami jest prowadzona m.in. wspólna operacja Terra 2023, w której uczestniczy 2 funkcjonariuszy SG. Doświadczenie zebrane przez nich podczas operacji na granicy fińsko-rosyjskiej zostanie wykorzystane do ochrony granicy RP.
Ponadto, SG współpracuje z litewskimi służbami granicznymi poprzez bieżące kontakty i wymianę informacji pomiędzy Krajowymi Ośrodkami Koordynacji ds. Europejskiego Systemu Nadzorowania Granic (EUROSUR), a także w obszarze analitycznym w ramach Sieci Analizy Ryzyka Agencji Frontex.
Odnosząc się do pytania Pana Posła dotyczącego prób nielegalnego przekroczenia granic Polski uprzejmie informuję, że w 2023 r.[1] było 25.720 prób nielegalnego przekroczenia granicy polsko-białoruskiej. Dla porównania w 2022 r. miało miejsce 15.699 takich prób, natomiast w 2021 r. – 39.645 prób nielegalnego przekroczenia granicy.
Natomiast w przypadku granicy polsko-rosyjskiej, od 2021 r. do 13 grudnia 2023 r. odnotowano 12 prób nielegalnego przekroczenia granicy – wszystkie miały miejsce w 2022 r.
Przedstawiając powyższe warto zauważyć, że sztucznie wytworzony szlak migracyjny wiodący przez Białoruś i Polskę do Niemiec jest wykorzystywany jako alternatywa wobec szlaków prowadzących przez Morze Śródziemne oraz Bałkany. Presja migracyjna z kierunku białoruskiego ma obecnie charakter stały, trzeba jednak podkreślić, że jej poziom zależy od bieżących celów, posiadanych możliwości służb białoruskich (np. poprzez rozwijanie siatki połączeń lotniczych czy uproszczenie reżimu wizowego z państwami wysokiego ryzyka migracyjnego) oraz długofalowej polityki Rosji wobec UE i NATO.
Jednocześnie pragnę zapewnić, że działania reżimu białoruskiego są stale monitorowane przez Straż Graniczną oraz Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji i podejmowane są adekwatne działania wynikające z analizy ryzyka.
Z poważaniem
z up. Maciej Duszczyk
Podsekretarz Stanu
[1] Według stanu na 13 grudnia 2023 r.