w sprawie działań MSZ w celu doprowadzenia do ukarania sprawców zabójstwa Damiana Sobola
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Władysław Teofil Bartoszewski
Warszawa, 29-01-2025
Szanowny Panie Marszałku,
W odpowiedzi na interpelację nr 6748 Pana Posła Pawła Jabłońskiego w sprawie działań, jakie podjęło Ministerstwo Spraw Zagranicznych w kwestii tragicznej śmierci pana Damiana Sobóla, wolontariusza World Central Kitchen, poniżej uprzejmie informuję, co następuje.
1 kwietnia 2024 r. doszło do ostrzelania konwoju humanitarnego przez Izraelskie Siły Obrony w wyniku czego zginął obywatel polski pan Damian Soból, woluntariusz organizacji humanitarnej World Central Kitchen. W ataku tym zginęli także obywatele Australii, Kanady, Wielkiej Brytanii, Stanów Zjednoczonych Ameryki oraz Palestyny. W związku z zaistniałą sytuacją 2 kwietnia 2024 r. Minister Spraw Zagranicznych Radosław Sikorski podjął kontakt z Ambasadorem Izraela Jakowem Liwne oraz swym odpowiednikiem – Ministrem Israelem Katzem, przekazując prośbę, by strona izraelska jak najpilniej ustaliła tożsamość Polaka oraz okoliczności jego śmierci. Kolejnego dnia, tj. 3 kwietnia 2024 r. Premier Izraela Benjamin Netanjahu potwierdził ww. informacje oraz zapowiedział przeprowadzenie przejrzystego śledztwa i upublicznienie jego wyników. Strona izraelska wyraziła ubolewanie z powodu tego wydarzenia. Przyznała, że uchybiono procedurom wojskowym i zapowiedziała wyciągnięcie konsekwencji służbowych wobec żołnierzy i oficerów armii izraelskiej biorących udział w akcji. O tych sprawach szeroko informował polski MSZ. W związku z tym zdarzeniem w Strefie Gazy, 20 czerwca 2024 r. Minister Spraw Zagranicznych Radosław Sikorski podpisał Porozumienie między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Międzynarodową Komisją Humanitarną do spraw Ustalania Faktów , jako efekt przyjęcia przez Polskę oferty dobrych usług ww. Komisji. Międzynarodowa Komisja Humanitarna ds. ustalenia Faktów, z siedzibą w Bernie, działa na podstawie art. 90 I Protokołu Dodatkowego do Konwencji Genewskich z 1949 r. dotyczącego ochrony ofiar międzynarodowych konfliktów zbrojnych. Komisja podjęła się, w ramach dobrych usług, przygotowania sprawozdania dla strony polskiej dot. ustalenia faktów związanych z tym zdarzeniem i potwierdzenia obowiązującego międzynarodowego prawa humanitarnego. Komisja w trakcie swoich działań kierowała się zasadami międzynarodowego prawa humanitarnego na podstawie art. 90 ust. 2 pkt c (ii) I Protokołu Dodatkowego o treści: Komisja jest właściwa do ułatwiania, przez ofiarowanie swych dobrych usług, powrotu do przestrzegania postanowień Konwencji Genewskich i Protokołu Dodatkowego. W takim przypadku nie jest wymagana zgoda wszystkich stron konfliktu zbrojnego na działania Komisji. Sprawozdanie końcowe Komisji zostało przekazane Stronie polskiej dnia 18 października 2024 r. Ma ono charakter poufny. Ministerstwo Spraw Zagranicznych, zgodnie z ww. Porozumieniem, przygotowało Stanowisko Rządu (opatrzone klauzulą „zastrzeżone”), które dnia 6 grudnia 2024 r. zostało przyjęte przez Radę Ministrów. Obecnie trwają działania dotyczące zniesienia przedmiotowej klauzuli oraz przekazania Komisji ww. stanowiska Rządu. Zgodnie z punktem 3 ww. porozumienia ustalenia i zalecenia Komisji, będą mogły być podane do wiadomości publicznej, po uprzednim uzgodnieniu między Rządem RP a Komisją. Zapoznanie się z treścią Raportu jest możliwe w siedzibie MSZ, po uprzednim umówienia spotkania oraz okazaniu poświadczenia bezpieczeństwa uprawniającego do dostępu do informacji zastrzeżonych. 26 listopada 2024 r. sprawa śmierci pana Damiana Sobóla została oficjalnie podniesiona w trakcie konsultacji Sekretarza Stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Andrzeja Szejny z Zastępcą Ministra Spraw Zagranicznych Państwa Izrael, Dyrektor Polityczną panią Alizą Bin Nun. Wiceminister Szejna przekazał podczas rozmowy że oczekiwaniem Państwa Polskiego jest ukaranie winnych śmierci pana Sobóla oraz uzyskanie odszkodowania dla jego rodziny. Podczas sesji OBWE 6 grudnia 2024 r. na Malcie Minister Spraw Zagranicznych Radosław Sikorski w rozmowie z Ministrem Spraw Zagranicznych Izraela Gideonem Sa’arem poprosił ponownie o przekazanie pełnej informacji w sprawie śledztwa. Szef MSZ wskazał jak wielkie znaczenie dla stosunków polsko-izraelskich ma wyjaśnienie tej sprawy i przekazanie zadośćuczynienia rodzinie i bliskim polskiej ofiary. Minister SZ Izraela Sa’ar przekazał, że izraelskie MON wciąż prowadzi postępowanie w tej sprawie, wykluczył także wypłaty odszkodowań rodzinom zabitych woluntariuszy. Postulaty przeprowadzenia przejrzystego postępowania karnego, opublikowania jego wyników oraz ukarania winnych w postępowaniu karnym są niezmiennie przekazywane stronie izraelskiej w ramach spotkań i konsultacji dwustronnych, zarówno na szczeblu politycznym jak i roboczym. Polskie MSZ pozostaje w kontakcie z placówkami państw, których obywatele zginęli w tym ataku.
Z wyrazami szacunku
z up. Władysław Teofil Bartoszewski
Sekretarz Stanu