w sprawie nowelizacji rozporządzenia w sprawie klasyfikacji zawodów szkolnictwa zawodowego
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Henryk Kiepura
Warszawa, 23-12-2024
Szanowna Pani Poseł,
odpowiadając na Pani interpelację w sprawie klasyfikacji zawodów szkolnictwa zawodowego przekazuję poniższe informacje.
Zmiany w klasyfikacji zawodów szkolnictwa branżowego, określonej w rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 15 lutego 2019 r. w sprawie ogólnych celów i zadań kształcenia w zawodach szkolnictwa branżowego oraz klasyfikacji zawodów szkolnictwa branżowego[1] mogą nastąpić wyłącznie na wniosek ministra właściwego dla zawodu[2].
W przypadku wprowadzania do klasyfikacji nowych zawodów, z uwagi na potrzebę poszerzania oferty kształcenia zawodowego dla osób ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, minister właściwy dla zawodu ma obowiązek określenia we wniosku m.in. propozycji zawodu o charakterze pomocniczym albo uzasadnienia braku możliwości kształcenia w zawodzie o charakterze pomocniczym.
Dla 8 zawodów o charakterze pomocniczym określonych w klasyfikacji zawodów szkolnictwa branżowego ministrami właściwymi są odpowiednio: minister właściwy do spraw gospodarki (dla zawodów: pracownik pomocniczy fryzjera, pracownik pomocniczy krawca, pracownik pomocniczy mechanika, pracownik pomocniczy stolarza, pracownik pomocniczy ślusarza), minister właściwy do spraw turystyki (dla zawodów: pracownik pomocniczy gastronomii i pracownik pomocniczy obsługi hotelowej) oraz minister właściwy do spraw klimatu (dla zawodu pracownik pomocniczy w gospodarce odpadami).
W klasyfikacji zawodów szkolnictwa branżowego określone są również zawody dla osób z różnymi rodzajami niepełnosprawności, np. technik masażysta i technik tyfloinformatyk, w których kształcenie w technikum prowadzone jest wyłącznie dla osób niewidomych i słabowidzących.
Jednocześnie uprzejmie informuję, że przepisy prawa oświatowego umożliwiają pobieranie nauki przez uczniów z niepełnosprawnością we wszystkich typach i rodzajach szkół (ogólnodostępnych, integracyjnych, specjalnych), w tym również ponadpodstawowych, zgodnie z indywidualnymi potrzebami rozwojowymi i edukacyjnymi oraz predyspozycjami tych uczniów. Zgodnie z art. 127 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe[3], kształceniem specjalnym obejmuje się dzieci i młodzież niepełnosprawne, niedostosowane społecznie i zagrożone niedostosowaniem społecznym, wymagające stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy. Kształcenie to może być prowadzone w formie nauki odpowiednio w przedszkolach i szkołach ogólnodostępnych, przedszkolach, oddziałach przedszkolnych w szkołach podstawowych i szkołach lub oddziałach integracyjnych, przedszkolach i szkołach lub oddziałach specjalnych, innych formach wychowania przedszkolnego i ośrodkach, o których mowa w art. 2 pkt 7 ustawy – Prawo oświatowe.
Odnosząc się do propozycji umożliwienia nauki zawodu na poziomie branżowej szkoły I stopnia w zawodach pomocniczych wszystkim uczniom z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego uprzejmie wyjaśniam, że obecnie orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego na podstawie których organizowane jest kształcenie specjalne w szkołach każdego typu i rodzaju[4], wydawane są przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych, w tym specjalistycznych, dzieciom i młodzieży wymagającym stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy[5]:
W przypadku powyższej propozycji należy wziąć pod uwagę przede wszystkim przepisy rozporządzenia Ministra Edukacji z dnia 20 maja 2024 r. w sprawie ramowych planów nauczania dla publicznych szkół[7], w których wskazano – w załączniku nr 7 – ramowy plan nauczania branżowej szkoły I stopnia, w tym branżowej szkoły I stopnia specjalnej dla uczniów niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie oraz zagrożonych niedostosowaniem społecznym. Przepisy ww. rozporządzenia w powyższym zakresie nie dotyczą uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, w tym uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi, którzy realizują odrębną podstawę programową kształcenia ogólnego zarówno w szkole podstawowej, jak i w szkole ponadpodstawowej, zgodnie z załącznikami odpowiednio nr 3 i nr 5 do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej[8].
Szkołą ponadpodstawową dedykowaną uczniom z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym oraz uczniom z niepełnosprawnościami sprzężonymi jest trzyletnia szkoła specjalna przysposabiająca do pracy, o której mowa w art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe[9] oraz w załączniku nr 8 do ww. rozporządzenia w sprawie ramowych planów nauczania dla publicznych szkół.
Ponadto w realizacji powyższej propozycji należy uwzględnić również:
Wskazując w orzeczeniu zalecane formy kształcenia, zespół orzekający wspiera rodziców albo pełnoletniego ucznia w wyborze szkoły najbardziej odpowiedniej dla ich dziecka albo pełnoletniego ucznia, w tym umożliwiającej uzyskanie określonych kwalifikacji zawodowych. Natomiast decyzję o wyborze formy kształcenia podejmują rodzice dziecka (albo pełnoletni uczeń), którzy zgodnie z Konstytucją Rzeczpospolitej Polskiej mają wyłączne prawo do decydowania o swoim dziecku, o ile prawo to nie zostanie im ograniczone lub nie zostaną go pozbawieni;
Poszerzenie grona uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim, którzy obecnie mają możliwość kształcenia się w zawodach o charakterze pomocniczym, o uczniów z innymi rodzajami niepełnosprawności – z wyjątkiem uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, w tym uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna w stopniu umiarkowanym lub znacznym – będzie rozwiązaniem korzystnym. Pozwoli bowiem na zapewnienie szerszej grupie młodzieży możliwości uzyskania zawodu o charakterze pomocniczym, który w przyszłości mogliby wykonywać zyskując samodzielność zawodową na rynku pracy, niezależność finansową i pełniejszą akceptację społeczeństwa, którego są pełnoprawnymi członkami. Należy przy tym zauważyć, że uczniowie ci mogą również podjąć decyzję o kształceniu w innych zawodach szkolnictwa branżowego i realizować to kształcenie po spełnieniu wymogów formalnych wynikających z wyżej przytoczonych przepisów ustawy – Prawo oświatowe.
Zasadnym jest też wypracowanie rozwiązań dotyczących m.in. dostosowania stanowisk pracy do potrzeb uczniów z niepełnosprawnością, analogicznie, jak ma to miejsce w przypadku warsztatów, laboratoriów, pracowni oraz stanowisk praktycznej nauki zawodu organizowanych w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach oświatowych[11]. Dlatego też, w celu poprawy skuteczności procesów kształcenia i wychowania dzieci i młodzieży (w tym z niepełnosprawnościami) oraz w celu przygotowania do aktywnego uczestnictwa w rynku pracy, a co za tym idzie zwiększenia udziału absolwentów z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego na rynku pracy, Ministerstwo Edukacji Narodowej we współpracy z podmiotami zewnętrznymi w ramach Programu kompleksowego wsparcia dla rodzin „Za życiem“[12] w latach 2022 – 2026 realizuje Zadanie 5.4. Priorytet V Programu – „Tranzycja na rynek pracy“.
Jednocześnie uprzejmie informuję, że środki na realizację zadań wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy naliczane są m.in. dla jednostek samorządu terytorialnego w ramach części oświatowej subwencji ogólnej (od 2025 r. w ramach łącznej kwoty potrzeb oświatowych). Zasady naliczania subwencji oświatowej na dzieci/uczniów niepełnosprawnych reguluje w 2024 r. rozporządzenie o podziale subwencji oświatowej. Począwszy od 2025 r. obowiązywać będzie rozporządzenie w sprawie sposobu podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych między jednostki samorządu terytorialnego w roku 2025 (obecnie trwa procedowania projektu). Zgodnie z nową ustawą o dochodach jednostek samorządu terytorialnego podział łącznej kwoty potrzeb oświatowych będzie dokonywany co do zasady analogicznie jak obecny podział części oświatowej subwencji ogólnej.
Mechanizm finansowania od kilku lat obejmuje gwarancje systemowe przeznaczania środków na kształcenie specjalne. Samorząd ma obowiązek w danym roku budżetowym przeznaczenia na zadania związane ze stosowaniem specjalnej organizacji nauki i metod pracy dla dzieci i młodzieży środków w wysokości nie niższej niż zostały na te zadania naliczone w części oświatowej subwencji ogólnej.
Niezależnie od powyższego zapewnienie finansowania realizacji, wynikających z przepisów prawa, zadań przedszkola, szkoły lub placówki potrzeb rozwojowych i edukacyjnych uczniów, należy do kompetencji organu prowadzącego daną jednostkę systemu oświaty. Jednostka samorządu terytorialnego jest zobowiązana do prowadzenia (dotowania) szkół zgodnie z zasadami przyjętymi w ustawie z dnia 14 grudnia 2016 r. r. - Prawo oświatowe. Natomiast – zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych[13] – środki niezbędne na realizację zadań oświatowych zagwarantowane są w dochodach jednostek samorządu terytorialnego.
Kwoty subwencji oświatowej dodatkowo wspierające kształcenie dzieci niepełnosprawnych stale rosną od wielu lat. W 2024 r. kwota subwencji na kształcenie specjalne wynosiła 20 mld zł i wzrosła o ok 6,5 mld (o 48,1%) w stosunku do roku poprzedniego. Warto podkreślić, że subwencja przeznaczona na kształcenie specjalne wzrasta w szybszym tempie niż ogólna kwota części oświatowej subwencji ogólnej (w analogicznym okresie subwencja wzrosła o 36,2%).
Ponadto, Ministerstwo Edukacji Narodowej podjęło dialog i współpracę z organizacjami branżowymi, w tym przedstawicielami samorządu gospodarczego w ramach realizowanego od 2024 r. projektu pn. Porozumienie branżowe na rzecz kształcenia i szkolenia zawodowego. Zwiększenie udziału przedstawicieli i przedstawicielek branż w rozwoju kształcenia zawodowego i uczenia się w miejscu pracy, współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego. W listopadzie br. rozpoczęto cykl cotygodniowych spotkań branżowych poświęconych kształceniu zawodowemu, które są platformą do rozmów z przedstawicielami branż na temat zapotrzebowania na kadry średniego i niższego szczebla, sposobów pozyskiwania pracowników oraz potrzeb i oczekiwań branż związanych z kształceniem zawodowym, w tym, w zakresie identyfikacji potrzeb branż i możliwości poszerzenia oferty kształcenia zawodowego dla osób z niepełnosprawnościami oraz wypracowanie rekomendacji zmian programowych w zakresie kształcenia zawodowego uczniów i uczennic z niepełnosprawnościami.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Henryk Kiepura
Sekretarz Stanu
[1] Dz. U. z 2024 r. poz. 611.
[2] Art. 46 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2021 r. poz. 1082, z późn. zm.).
[3] Dz. U. z 2024 r. poz. 737, z późn. zm.
[4] Art. 127 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 737, z późn. zm.), rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym (Dz. U. z 2020 r. poz. 1309).
[5] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 7 września 2017 r. w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 2061), ww. rozporządzenie w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym.
[6] Zgodnie z definicją zawartą w przepisach art. 4 pkt 32 ww. ustawy, przez niepełnosprawności sprzężone należy rozumieć występowanie u dziecka niesłyszącego lub słabosłyszącego, niewidomego lub słabowidzącego, z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną albo z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera, co najmniej jeszcze jednej z wymienionych niepełnosprawności.
[7] Dz. U. z 2024 r. poz. 781.
[8] Dz. U. poz. 356, z późn. zm.
[8] Dz. U. z 2024 r. poz. 737, z późn. zm.
[10] Art. 134 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy – Prawo oświatowe; przepis dotyczy m.in. trzyletniej branżowej szkoły I stopnia.
[11] Zgodnie z przepisami § 24 ust. 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach (Dz. U. z 2020 r. poz. 1604, z późn. zm.), jeżeli ze stanowisk pracy korzystają osoby niepełnosprawne, dostosowuje się je do potrzeb wynikających z ich niepełnosprawności.
[12] Uchwała nr 189 Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 2021 r. zmieniająca uchwałę w sprawie programu kompleksowego wsparcia dla rodzin „Za życiem“ (M.P. z 2022 r. poz. 64).
[13] Dz. U. z 2024 r. poz. 754, z późn. zm.