do ministra klimatu i środowiska
w sprawie zasad prowadzenia gospodarki odpadami
Zgłaszający: Rafał Bochenek
Data wpływu: 13-12-2024
Zwracam się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Do zadań własnych gminy zgodnie z ustawą z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 399), zwaną dalej u.c.p.i.g., w myśl art. 3 ust. 2, należy m.in.:
Rozwijając pojęcie zapobiegania zanieczyszczeniu ulic i placów oraz uprzątnięcie zgromadzonych w przeznaczonych do tego celu pojemnikach na drodze dla pieszych oraz utrzymanie czystości na przystankach, należy rozumieć wszystkie działania gminy polegające na wypełnieniu tych obowiązków. Zapobieganie zanieczyszczeniu ulic i placów oraz przystanków będzie wiązało się z pracami polegającymi m.in. na sprzątaniu ww. miejsc z odpadów porzuconych przez osoby z nich korzystające. Z uwagi na to, że osobami korzystającymi z miejsc ogólnie dostępnych są osoby fizyczne, odpady, jakie powstaną w wyniku prowadzonych prac, wykonywanych samodzielnie przez jednostki własne gminy lub zlecane w drodze przetargu przez podmioty zewnętrzne, będą odpadami komunalnymi klasyfikowanymi zgodnie z rozporządzeniem Ministra Klimatu z dnia 2 stycznia 2021 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz. U. z 2020 r. poz. 10), zwanym dalej katalogiem odpadów, w grupie 20: Odpady komunalne łącznie z frakcjami gromadzonymi selektywnie.
W zależności od stopnia zanieczyszczenia, źródła oraz lokalizacji danego miejsca objętego nadzorem gminy odpady powstające w wyniku wykonywanych prac mogą być traktowane m.in. jako: zmieszane odpady komunalne oznaczone kodem 20 03 01, papier i tektura oznaczone kodem 20 01 01, metale oznaczone kodem 20 01 40, odpady z czyszczenia ulic i placów oznaczone kodem 20 03 03 itp.
Analizując sytuację, kiedy to gmina powierza w drodze przetargu wykonywanie przedmiotowych zadań podmiotowi zewnętrznemu, należy zadać w pierwszej kolejności pytanie: Czy podmiot wykonujący tą usługę staje się podmiotem odbierającym odpady komunalne od właścicieli nieruchomości, czy też staje się wytwórcą odpadów komunalnych powstających w ramach wykonywania prac, na zlecenie gminy? Należy tutaj zaznaczyć, że ani w ustawie u.c.p.i.g., ani w ustawie z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2029), zwanej dalej ustawą o odpadach, nie zamieszczono definicji podmiotu odbierającego odpady komunalne od właścicieli nieruchomości.
Wydaje się zasadne, że wykonywanie na zlecenie gminy zadań związanych z zapobieganiem zanieczyszczaniu ulic i placów, a także przystanków oraz pozbywanie się odpadów zgromadzonych w koszach ulicznych nie stanowi odbioru odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości rozumianego w myśl zapisów ustawy u.c.p.i.g. Odbiór odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości stanowi stricte odbiór odpadów komunalnych zgromadzonych w przeznaczonych do tego miejscach przez właścicieli nieruchomości, którymi zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 – o właścicielach nieruchomości – są współwłaściciele, użytkownicy wieczyści oraz jednostki organizacyjne i osoby posiadające nieruchomości w zarządzie lub użytkowaniu, a także inne podmioty władające nieruchomością.
Zgodnie z zapisami art. 29 ustawy o odpadach tylko w przypadku podmiotu odbierającego odpady komunalne od właścicieli nieruchomości istnieje obowiązek przekazania niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych do instalacji komunalnej zapewniającej przetwarzanie, o którym mowa w art. 35 ust. 6 pkt 1, z zastrzeżeniem art. 158 ust. 4. Należy tutaj zaznaczyć, że obowiązek ten określony został tylko dla odpadów niesegregowanych (zmieszanych) komunalnych. Odpady te oznaczone są zgodnie z katalogiem odpadów pod kodem 20 03 01. Dla pozostałych odpadów komunalnych zebranych selektywnie takiego obowiązku nie ma. Zatem odpady te mogą być oddawane zarówno do podmiotów prowadzących ich zbieranie, jak i do innych instalacji posiadających wymagane prawem decyzje w zakresie ich przetwarzania.
Skoro więc w ustawie o odpadach obowiązek przekazywania niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych do instalacji komunalnych został narzucony na podmioty odbierające odpady komunalne, to w jaki sposób, gdzie, do kogo podmiot świadczący na rzecz gminy prace polegające na zapobieganiu zanieczyszczeniu ulic i placów, przystanków oraz pozbywaniu się odpadów z pojemników znajdujących się przy drogach powinien przekazywać ww. odpady? Kwestia dotycząca przekazywania pozostałych odpadów wytworzonych w wyniku prowadzenia ww. prac powstających selektywnie wydaje się oczywista z uwagi na to, że ani w ustawie u.c.p.i.g., ani w ustawie o odpadach nie wprowadzono żadnych zakazów ani nakazów w tym zakresie, więc odpady tego typu na zasadach wolnorynkowych mogą być przekazane do dowolnych podmiotów posiadających wymagane prawem decyzje w tym zakresie.
Przepisy u.c.p.i.g. nie określają, że jakikolwiek inny podmiot (inny niż odbierający odpady komunalne od właścicieli nieruchomości) władający na daną chwilę zmieszanymi (niesegregowanymi) odpadami komunalnymi zobowiązany jest zmieszane odpady komunalne przekazać do instalacji regionalnej. Wydaje się oczywiste, że może, ale w tym zakresie ustawodawca jakby zostawił dowolność, nie narzucając wprost, że obowiązek ten dotyczy każdego posiadacza odpadów władającego zmieszanymi odpadami komunalnymi i zobowiązanego do dalszego ich przekazania w celu przetworzenia.
Wracając zatem do miejsca przekazania niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych, powstających w wyniku prowadzenia prac porządkowych na rzecz gminy, nie sposób nie zauważyć przepisu określonego w art. 23 ust. 2 pkt 5 ustawy o odpadach dotyczącego zakazu zbierania zmieszanych odpadów komunalnych. Jeżeli ustawodawca wprowadził taki zakaz, to automatycznie żaden podmiot nie może ubiegać się o wydanie zezwolenia na zbieranie ww. odpadów w trybie art. 41 ust. 1 ustawy o odpadach i tym samym żaden podmiot władający na daną chwilę tego typu odpadami nie może takich odpadów przekazać innemu podmiotowi, który miałby te odpady przyjmować.
Ustawodawca wprowadził natomiast wyjątek od tej reguły określony w art. 23 ust. 10 ustawy o odpadach stanowiący, że zakazu zbierania niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych nie stosuje się do zbierania odpadów, o których mowa w ust. 2 pkt 5 i 6, w stacji przeładunkowej prowadzonej przez:
1) podmiot odbierający odpady komunalne od właścicieli nieruchomości lub
2) prowadzącego instalację komunalną, lub
3) prowadzącego instalację do przetwarzania bioodpadów.
Ustawodawca dopuścił zatem, że ww. określone podmioty mogą zbierać niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne w stacji przeładunkowej. Jeżeli działalność ta została określona mianem zbierania odpadów, podmiot prowadzący tą działalność zobowiązany jest do uzyskania w myśl art. 41 ust. 1 ustawy o odpadach zezwolenia na zbieranie odpadów.
W żadnej z cytowanych wcześniej ustaw nie zamieszczono również definicji stacji przeładunkowej. Działanie stacji przeładunkowej ma na celu zmniejszenie ilości transportu zmieszanych odpadów komunalnych mniejszymi środkami transportu do zakładów przetwarzania – instalacji komunalnych.
W stacji przeładunkowej następuje zatem przeładunek odpadów z mniejszych środków transportu na większe. Biorąc pod uwagę, że instalacje komunalne zagospodarowujące zmieszane odpady komunalne są często oddalone, znajdują się w znacznej odległości od miejsca powstawania tego typu odpadów, działanie takich stacji ma uzasadnienie zarówno ekonomiczne, jak i środowiskowe.
Natomiast w przepisach u.c.p.i.g. i ustawy o odpadach ustawodawca nie zakazał, aby prowadzący stację przeładunkową nie mógł przyjmować zmieszanych odpadów komunalnych od innych posiadaczy odpadów. Podkreślenia tutaj wymaga ponownie to, że świadczenie usług na rzecz gminy nie jest odbiorem odpadów komunalnych od właściciel nieruchomości. Zatem obowiązek przekazywania tego typu odpadów do instalacji komunalnej nie jest wymagany. Zatem podmiot, o którym mowa powyżej, zebrane w ramach świadczenia usługi na rzecz gminy, niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne, mógłby przekazać do podmiotu prowadzącego stację przeładunkową i posiadającego zezwolenie na zbieranie odpadów.