w sprawie cyberzaburzeń u dzieci i naglącej potrzeby wdrożenia profilaktyki zmierzającej do ich ochrony oraz potrzeby przeprowadzenia kampanii edukacyjnej wśród dorosłych
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer
Warszawa, 08-01-2025
Szanowny Panie Pośle,
odpowiadając na Pana interpelację, uprzejmie informuję, że dostosowanie systemu edukacji szkolnej do wyzwań cyfrowego świata jest jednym z priorytetów ministra edukacji. Bezpieczne korzystanie z mediów i informacji, przeciwdziałanie dezinformacji oraz znajomość zasad bezpieczeństwa, odpowiedzialnego i bezpiecznego korzystania z zasobów edukacyjnych i urządzeń cyfrowych są kluczowymi zagadnieniami nie tylko dla uczniów, ale również dla nauczycieli i innych pracowników szkoły. Ważnym aspektem cyberbezpieczeństwa jest profilaktyka cyberprzemocy, kontaktu z niebezpiecznymi treściami, cyberuzależnień, świadomość zagrożeń i konsekwencji prawnych prowadzonej aktywności w Internecie oraz zagrożeń związanych z wizerunkiem online i prywatnością.
Zagadnienia te wskazano jako jedne z istotnych kwestii dla rozwoju cyfrowej edukacji i fundamentalne dla cyfrowej transformacji szkoły oraz całego systemu edukacji w Polityce Cyfrowej Transformacji (PCTE)[1], dokumencie mającym charakter programowy i strategiczny, wyznaczającym ramy polityki państwa i działań podejmowanych w obszarze cyfryzacji edukacji w perspektywie krótko, średnio oraz długoterminowej.
PCTE wskazuje na niezbędne działania, które powinny zostać podjęte dla pełnego urzeczywistnienia wizji nakreślonej w podstawie programowej kształcenia ogólnego, w dokumentach unijnych i innych dokumentach, w celu przygotowania kolejnych pokoleń obywateli do wyzwań społeczeństwa cyfrowego związanych z rozwojem informatyki i technologii cyfrowej. Opisuje działania niezbędne do przeprowadzenia cyfrowej transformacji edukacji w obliczu rewolucji cyfrowej.
Ponadto resort edukacji podejmuje szeroko zakrojone działania w zakresie wzmocnienia edukacji zdrowotnej w szkołach i planuje wprowadzenie od września 2025 r. nowego, interdyscyplinarnego przedmiotu edukacja zdrowotna. Nowy przedmiot będzie obejmować m.in. zagadnienia zdrowia psychicznego, fizycznego, a także kwestie profilaktyki i problemu uzależnień. Podstawę programową edukacji zdrowotnej opracuje powołany przez ministra edukacji zespół ekspertów, w tym ekspertów zarekomendowanych przez ministra zdrowia oraz ministra sportu i turystyki.
W projekcie podstawy programowej kształcenia ogólnego edukacji zdrowotnej uwzględniono zagadnienia związane z Internetem i profilaktyką uzależnień (m.in. omawianie zagrożeń wynikających z niewłaściwego używania technologii informacyjno-komunikacyjnych, w tym cyberprzemoc, hejt, mowa nienawiści, kreowanie cyberrzeczywistości, uzależnienie od Internetu i gier komputerowych oraz niebezpieczne kontakty w sieci m.in. uwodzenie w sieci (grooming); omawia korzyści i zagrożenia związane ze sztuczną inteligencją oraz wirtualną rzeczywistością (VR)).
Przedmiot edukacja zdrowotna ma umożliwić uczniom zdobycie wiedzy i rozwijanie umiejętności, które mają realne zastosowanie w codziennym życiu, wpływając na ich świadome decyzje dotyczące zdrowia. Nauczyciel w tym procesie ma pełnić rolę przewodnika i mentora, który współpracuje z uczniami, wspiera ich w kształtowaniu postaw, wartości i nawyków sprzyjających dbałości o zdrowie.
Ministerstwo Edukacji Narodowej rozważy zorganizowanie kampanii informacyjnej w 2025 (w tym we współpracy z Ministerstwem Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej i Ministerstwem Zdrowia) skierowanej do dzieci, do rodziców, wychowawców i nauczycieli dot. zagrożeń związanych z nadużywaniem mediów społecznościowych i ekranów.
Działania w obszarze przeciwdziałania zagrożeniom cyfrowym wpisują się w szersze działania ministra edukacji, związane z problemami zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży. Minister edukacji dostrzega zasadność współpracy w zakresie dobrostanu psychicznego młodych osób oraz konieczność wzmożonej pracy w celu rozwiązywania problemów każdego ucznia i uczennicy. Czynione są starania, aby szkoła była bardziej przyjazna i wspierająca osoby z problemami i kryzysami psychicznymi, bez stygmatyzacji i dyskryminacji. Ma to swoje odzwierciedlenie w kierunkach polityki oświatowej państwa - Wspieranie dobrostanu dzieci i młodzieży, ich zdrowia psychicznego. Rozwijanie u uczniów i wychowanków empatii i wrażliwości na potrzeby innych. Podnoszenie jakości edukacji włączającej i umiejętności pracy z zespołem zróżnicowanym.
Nadrzędnym celem jest stworzenie bezpiecznego i wspierającego środowiska społecznego, sprzyjającego uczestnictwu i dostępności oraz włączaniu w nie wszystkich dzieci/uczniów. Istotną rolę mają tu do spełnienia nauczyciele, w tym nauczyciel psycholog.
Minister edukacji we współpracy z ministrem zdrowia intensywnie wdraża projekty i programy, których celem jest upowszechnienie wiedzy opartej na naukowych podstawach wpływającej na poprawę kondycji zdrowotnej uczennic i uczniów.
Szkoła ma możliwość działań na wszystkich poziomach profilaktyki: uniwersalnej, selektywnej i wskazującej. Dlatego odgrywa bardzo ważną rolę w zapobieganiu kryzysom psychicznym dzieci i młodzieży.
Ministerstwo Edukacji Narodowej upowszechnia telefony zaufania i infolinie pomocowe. Wskazujemy, że dzieci, młodzież i dorośli przeżywający sytuacje problemowe, hejt, agresję ze strony rówieśników, lęki, napięcia emocjonalne, kłopoty i trudności wpływające na zdrowie psychiczne mają możliwość skorzystania anonimowo z bezpłatnych, dostępnych infolinii. Ministerstwo Edukacji Narodowej wysłało ramkę pomocową z bezpłatnymi telefonami do wszystkich szkół i placówek w celu upowszechnienia tego rodzaju wsparcia.
Dodatkowo realizujemy także działania wspierające dzieci i młodzież w zakresie przeciwdziałania przemocy rówieśniczej, w tym m.in. w Internecie.
Resort edukacji we współpracy z Fundacją Rozwoju Systemu Edukacji w ramach działania FERS.05.01 Innowacje społeczne, podjęło działania w celu realizacji projektu Wparcia Rówieśniczego w Zakresie Zdrowia Psychicznego Młodzieży (PEER SUPPORT). Głównym celem projektu będzie opracowanie i przetestowanie w szkołach ponadpodstawowych metody wsparcia dla uczniów i uczennic w kryzysach psychicznych, opartej o wsparcie rówieśnicze, tzw. metodę peer support.
Ministerstwo Edukacji Narodowej zakłada, że wypracowana i przetestowana w projekcie metoda, polegająca na ścisłej współpracy młodzieży z osobami pracującymi w zawodzie psychologa i pedagoga, przyczyni się do poprawy klimatu środowiska szkolnego, zwiększy zaufanie do nauczycieli i innych osób dorosłych, wprowadzi do systemu szkolnego niestosowane dotychczas lub zapomniane rozwiązania (np. aktywne słuchanie, mediacje) oraz umożliwi wypracowanie dobrych praktyk w tym zakresie. Na projekt zaplanowano ponad 41 mln zł.
W ramach Narodowego Programu Zdrowia Minister Edukacji zlecił pięciu organizacjom pozarządowym realizację w latach 2024 i 2025 zadania z zakresu zdrowia publicznego pn. ZOBACZ EMOCJE – realizacja projektów i programów edukacyjnych, wychowawczych, interwencyjnych oraz profilaktycznych opartych na podstawach naukowych, w tym programów profilaktyki uniwersalnej, wskazującej i selektywnej. Przedmiotem konkursu jest zadanie polegające na przygotowaniu i przeprowadzeniu w szkołach i placówkach programów z zakresu psychoedukacji jako procesu, w ramach którego nabywa się wiedzę na temat funkcjonowania umysłu i emocji oraz uczy się skutecznych strategii radzenia sobie z trudnościami.
Programy będą uwzględniały szkolenia dla uczniów, ich rodziców, nauczycieli i dyrektorów szkół i placówek z zakresu:
Ośrodek Rozwoju Edukacji upowszechnia na swojej stronie internetowej materiały dla nauczycieli i rodziców, dzięki którym mogą oni zwiększać swoje kompetencje z obszaru profilaktyki zdrowia psychicznego. W zakładce Wychowanie i profilaktyka znajduje się szereg bezpłatnych materiałów m.in. na temat ucznia z zaburzeniami psychicznymi w szkole, kryzysu dorastania, ochrony zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży w szkole, depresji, zaburzeń lękowych, zagrożeń w Internecie, reagowania w sytuacji wystąpienia cyberprzemocy[2], a także informacje na temat bazy programów rekomendowanych, skierowanych do dzieci i młodzieży w różnym wieku oraz programów adresowanych do rodziców/opiekunów/wychowawców. W bazie znajduje się obecnie 29 programów o potwierdzonej skuteczności.
Ponadto Ministerstwo Zdrowia we współpracy z Ministerstwem Edukacji Narodowej przygotowało poniższe standardy postępowania dla nauczycieli w ramach Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021-2025:
Autorami standardów są ekspertki z Biura ds. Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym, p. Lucyna Kicińska i p. Małgorzata Łuba.
Standardy były konsultowane z przedstawicielami Polskiego Towarzystwa Psychologicznego, Ogólnopolskiego Związku Zawodowego Psychologów oraz dr n. m. Aleksandrą Lewandowską, Konsultantką krajową w dziedzinie psychiatrii dzieci i młodzieży, która podkreśliła ich istotne znaczenie w podnoszeniu wiedzy oraz kompetencji nauczycieli, nauczycieli specjalistów zarówno w odniesieniu do zapobiegania zachowaniom samobójczym u dzieci i młodzieży jak i wdrożeniu adekwatnego wsparcia dla ucznia w kryzysie samobójczym, po próbie samobójczej i w żałobie po śmierci samobójczej.
20 grudnia 2024 r. standardy zostały przesłane do wszystkich szkół i placówek, jednostek samorządu terytorialnego oraz wszystkich kuratoriów oświaty.
Jednocześnie informuję, że minister edukacji nie posiada podstawy prawnej do zbierania danych, dotyczących liczby dzieci poniżej 16. roku życia, które trafiły na oddział szpitala – albo psychiatrycznego, albo ogólnego – z powodu długiego grania w gry komputerowe.
Z poważaniem
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Katarzyna Lubnauer
Sekretarz Stanu
[1] Uchwała nr 98 Rady Ministrów w sprawie przyjęcia polityki publicznej pod nazwą „Polityka Cyfrowej Transformacji Edukacji” z dnia 12 września 2024 r. (M.P. z 2024 r. poz. 812).
[2] https://www.ore.edu.pl/2020/06/zdrowie-psychiczne-dzieci-i-mlodziezy-poradniki-dla-nauczycieli-i-rodzicow/
https://www.ore.edu.pl/2021/11/poradnik-postwencja-w-szkole/
https://suicydologia.org/publikacje/