w sprawie zapewnienia mieszkańcom Małopolski środków ochrony oraz możliwości korzystania ze schronów przeciwlotniczych, przeciwchemicznych i innych form ochrony cywilnej na wypadek zagrożenia militarnego
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Wiesław Leśniakiewicz
Warszawa, 11-02-2025
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 7305 Pana Posła Andrzeja Guta-Mostowego w sprawie zapewnienia mieszkańcom Małopolski środków ochrony oraz możliwości korzystania ze schronów przeciwlotniczych, przeciwchemicznych i innych form ochrony cywilnej na wypadek zagrożenia militarnego, uprzejmie przedstawiam poniższe informacje.
Dane w zakresie liczebności budowli ochronnych, tj. schronów i ukryć zawiera przygotowany przez Komendę Główną Państwowej Straży Pożarnej (PSP) raport dotyczący budowli ochronnych, który został sporządzony w wyniku przeprowadzonej przez PSP w 2023 r. inwentaryzacji obiektów zbiorowej ochrony. Z informacji zawartych w przedmiotowym dokumencie wynika, że w województwie małopolskim są 44 schrony i 636 ukryć.
W ramach ww. działań wytypowano także 12,6 tys. tzw. miejsc doraźnego schronienia stanowiących obiekty osłonowe możliwe do wykorzystania w przypadku ochrony ludności podczas krótkotrwałych ekstremalnych zjawisk pogodowych. Wszystkie zaewidencjonowane obiekty zostały sprawdzone pod kątem bezpieczeństwa i w chwili przeprowadzania inwentaryzacji nadawały się do użycia. Brak przepisów prawa określających wymagania techniczne oraz zasady przygotowania obiektów na cele obrony cywilnej w przypadku wystąpienia zagrożenia, uniemożliwiał dokonanie jakościowej oceny utrzymania ww. obiektów.
Należy wskazać, że 1 stycznia 2025 r. weszła w życie ustawa z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej[1], która zawiera szereg regulacji dotyczących obiektów zbiorowej ochrony. Ustawa reguluje zasady tworzenia systemu ewidencji, utrzymywania i budowania schronów i ukryć doraźnych na potrzeby ludności wraz z zapewnieniem wsparcia finansowego w realizacji ww. przedsięwzięć. W celu ochrony ludności przed skutkami zagrożeń, w szczególności klęsk żywiołowych, działań terrorystycznych lub działań wojennych wprowadzono definicje obiektów zbiorowej ochrony, w tym definicje schronu oraz ukrycia.
Na podstawie przepisów ustawy organy ochrony ludności, na obszarze swojej właściwości miejscowej, będą planowały niezbędną liczbę i pojemność obiektów zbiorowej ochrony z uwzględnieniem w szczególności liczby ludności przebywającej na danym obszarze oraz przewidywanych rodzajów zagrożeń. Budowle ochronne mają spełniać wymagania określone w technicznych przepisach budowlanych, a także wymagania techniczne i lokalizacyjne, które obecnie są projektowane w przepisach wykonawczych do ustawy. Ponadto, przewiduje się, że dotychczasowe obiekty budowlane będzie można uznawać za budowle ochronne na podstawie wyznaczenia (wskazania) przez właściwy organ ochrony ludności, zgodnie z porozumieniem właściwego organu ochrony ludności z właścicielem lub zarządcą budynku albo na podstawie decyzji właściwego organu ochrony ludności. Komendant Główny PSP będzie prowadził Centralną Ewidencję Obiektów Zbiorowej Ochrony. W niniejszej ewidencji – z podziałem na obiekty publiczne i niepubliczne – będą gromadzone dane o istniejących schronach i ukryciach, planowanych miejscach organizacji ukryć doraźnych, obiektach, które mogą być przystosowane na ukrycia doraźne oraz obiektach osłonowych. Wdrażanie przepisów ustawy ułatwi przeprowadzenie przez nadzór budowlany wspólnie z PSP powtórnej inwentaryzacji obiektów zbiorowej ochrony ludności.
Warto podkreślić, że przyjęte w ustawie rozwiązania pozwolą na rozpoczęcie odbudowy budownictwa ochronnego w Polsce po przeszło 40-letnim okresie stagnacji. Jednak należy mieć na uwadze, że odtworzenie infrastruktury ochronnej będzie wymagało wieloletnich konsekwentnych działań.
Zabezpieczenie przed atakami chemicznymi i biologicznymi zapewnią wyłącznie schrony, jako typ budowli ochronnej o najwyższym stopniu ochronnym o konstrukcji zamkniętej i hermetycznej, wyposażony w urządzenia filtrowentylacyjne lub pochłaniacze regeneracyjne. Przygotowywane aktualnie projekty rozporządzeń do ustawy dotyczące budownictwa ochronnego określą kwestie wymagań technicznych dla budowli ochronnych oraz rodzajów obiektów użyteczności publicznej, w których zapewnia się budowle ochronne. W przypadku części nowo projektowanych obiektów ustawodawca przewidział ich dwufunkcyjne wykorzystanie.
Odnosząc się do zagadnienia planów ewakuacyjnych i szkoleń należy wskazać, że na potrzeby przeprowadzenia akcji informacyjnych dla ludności cywilnej mogą zostać wykorzystane: cyfrowe syreny alarmowe umożliwiające przekazywanie komunikatów i urządzenia nagłaśniające będące w dyspozycji administracji publicznej oraz służb; krajowe, regionalne i lokalne systemy ostrzegania – w tym Regionalny System Ostrzegania (RSO); środki dystrybucji informacji należące do wydawców dzienników lokalnych i ogólnopolskich; kanały informacyjne nadawców programów radiowych i telewizyjnych; Alert RCB[2]; ostrzeżenie publiczne wysyłane w ramach technologii cyfrowych szybkiej transmisji; informacje zamieszczane w sieci Internet w oficjalnych serwisach informacyjnych; przygotowywane tradycyjnie ulotki, plakaty i broszury informacyjne.
Jednocześnie ustawa umożliwia organom ochrony ludności prowadzenie szkoleń[3] z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej dla podmiotów ochrony ludności, zrzeszeń i przedsiębiorców oraz społeczeństwa. Podmioty ochrony ludności, w szczególności jednostki organizacyjne PSP, związek ochotniczych straży pożarnych, Polski Czerwony Krzyż i Rządowe Centrum Bezpieczeństwa, wspomagają organy ochrony ludności w organizacji szkoleń z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej. Szkolenia będą mogły prowadzić osoby fizyczne, osoby prawne lub jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, jeżeli będą posiadać środki organizacyjne i techniczne, w tym osoby dysponujące wiedzą specjalistyczną, niezbędną do zapewnienia odpowiedniego poziomu merytorycznego szkolenia.
Odnosząc się do kwestii poruszonej w pytaniu nr 5 niniejszej interpelacji, należy wskazać, że aktualnie trwa proces uzgodnień projektu aktu wykonawczego do ustawy, tj. rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie szczegółowego sposobu realizacji działań w zakresie ewakuacji ludności oraz zabezpieczenia mienia[4]. Natomiast, warunki współpracy między centralnymi służbami odpowiedzialnymi za bezpieczeństwo a samorządami wojewódzkimi, powiatowymi i gminnymi zostały uregulowane także m.in. w przepisach ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej[5], ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej[6], ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji[7], ustawy z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym[8], ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym[9] oraz ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym[10].
Jednocześnie w odniesieniu do zagadnienia dotyczącego zasobów ochrony ludności i gotowości służb należy wskazać, że obecnie w resorcie spraw wewnętrznych i administracji trwają prace nad opracowaniem rozporządzeń Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji: w sprawie sposobu utrzymywania zasobów ochrony ludności przez obowiązane organy ochrony ludności oraz w sprawie Centralnej Ewidencji Zasobów Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej. Przedmiotowa ewidencja ma być utworzona w ciągu 12-stu miesięcy od daty wejścia w życie ustawy. Z uwagi na powyższe po tym okresie będzie możliwe ustalenie stanu faktycznego dotyczącego ww. zasobów.
W art. 17 ust. 1 ustawy wskazano podmioty ochrony ludności, w tym jednostki organizacyjne PSP, ochotnicze straże pożarne, a także inne inspekcje i straże, które stanowią trzon zasobów przewidzianych do realizacji zadań obrony cywilnej. Należy podkreślić, że jednostki ochrony przeciwpożarowej pozostają w stałej gotowości zarówno na czas pokoju, w sytuacjach kryzysowych, jak i w czasie ewentualnej wojny, by wspierać organy obrony cywilnej takie jak wójtowie, starostowie, wojewodowie, czy inne podmioty, w przypadku konieczności dystrybucji asortymentu na potrzeby ochrony ludności.
Z poważaniem
z up. Wiesław Leśniakiewicz
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Dz. U. poz. 1907, dalej: ustawa.
[2] System SMS-owego powiadamiania ludności o zagrożeniach.
[3] W tym zapewnia ich finansowanie.
[4] Numer RD 167 w wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów (https://legislacja.gov.pl/projekt/12394055).
[5] Dz. U. z 2024 r. poz. 275, z późn. zm.
[6] Dz. U. z 2024 r. poz. 1443, z późn. zm.
[7] Dz. U. z 2024 r. poz. 145, z późn. zm.
[8] Dz. U. z 2023 r. poz. 122, z późn. zm.
[9] Dz. U. z 2024 r. poz. 1465, z późn. zm.
[10] Dz. U. z 2024 r. poz. 107, z późn. zm.