w sprawie blokad na handel uzbrojeniem z krajami Azji i Afryki
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Władysław Teofil Bartoszewski
Warszawa, 07-02-2025
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 7469 Pana Posła K. Bosaka w sprawie blokad na handel uzbrojeniem z krajami Azji i Afryki przesyłam poniższą informację.
Zgodnie z art. 3 pkt 10 ustawy z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa, a także dla utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa (dalej: „ustawa o obrocie“), organem kontroli obrotu w Polsce jest minister właściwy do spraw gospodarki. Art. 12 ust. 2 ustawy o obrocie stanowi natomiast, że organ kontroli obrotu wydaje zezwolenia na obrót po zasięgnięciu opinii organów opiniujących, którymi są: minister właściwy do spraw zagranicznych, minister właściwy do spraw wewnętrznych, minister właściwy do spraw finansów publicznych, Szef Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Szef Służby Wywiadu Wojskowego, Szef Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Szef Agencji Wywiadu, a w odniesieniu do materiałów jądrowych, technologii jądrowych oraz innych produktów podwójnego zastosowania – Prezes Państwowej Agencji Atomistyki.
Działania ministra właściwego do spraw zagranicznych wynikające bezpośrednio z obowiązków nałożonych ustawą o obrocie, są podyktowane z jednej strony ochroną interesów Polski z drugiej zaś, polskich podmiotów aktywnych na międzynarodowych rynkach uzbrojenia. Obiektywna weryfikacja złożonych wniosków o wydanie zezwoleń na międzynarodowy obrót uzbrojeniem, stanowi bowiem świadectwo wiarygodności w kontekście prawnych i politycznych zobowiązań Polski, dotyczących międzynarodowego obrotu uzbrojeniem oraz dbałości o dobrą markę polskiego przemysłu zbrojeniowego na rynkach zagranicznych.
Organy opiniujące mają obowiązek uwzględniania w swych stanowiskach przesłanek odmowy określonych w art. 16 ust. 1 i 2 ustawy o obrocie. Określają one przypadki, w których zezwolenie na obrót nie może lub nie powinno być wydane. Wśród nich znajdują się m.in., ale nie wyłącznie, ograniczenia wynikające z obowiązujących sankcji międzynarodowych na dostawę uzbrojenia i sprzętu wojskowego do wybranych państw lub innych podmiotów. W związku z tym, każda sprawa dotycząca wydania zezwolenia na obrót uzbrojeniem jest rozpatrywana indywidualnie, zgodnie z kryteriami określonymi w ustawie o obrocie oraz w oparciu o dostępne informacje umożliwiające weryfikację wątpliwości w każdym analizowanym przypadku. W procesie oceny przez MSZ poszczególnych wniosków o wydanie zezwoleń na obrót wykorzystywany jest szeroki zakres źródeł, w tym analizy komórek organizacyjnych ministerstwa, informacje placówek dyplomatycznych i konsularnych, wymiana informacji w ramach międzynarodowych reżimów kontrolnych (w tym UE, Traktatu o handlu bronią oraz Porozumienia z Wassenaar), inne informacje jawne, jak również objęte klauzulami niejawności, przekazywane przez instytucje krajowe jak też organizacje międzynarodowe. Każda sprawa podlega w związku z tym rzetelnej i złożonej procedurze oceny, uwzględniającej wiele czynników ryzyka, w tym z punktu widzenia bezpieczeństwa oraz szeroko pojętych interesów gospodarczych państwa. Odbywa się to bez dyskryminacji ze względu na dopuszczoną prawem i przyjętą strukturę kapitałową oraz formy podejmowanej działalności gospodarczej podmiotów ubiegających się o wydanie zezwolenia na obrót z zagranica uzbrojeniem.
Należy podkreślić, że w okresie od 1 marca 2022 r. do 23 stycznia 2025 r. minister właściwy do spraw zagranicznych wydał opinię negatywną w 11 spośród ok. 3 800 spraw administracyjnych o wydanie zezwolenia na obrót z zagranicą uzbrojeniem, czyli w odniesieniu do 0,2 % spraw rozpatrywanych w tym czasie przez organ kontroli obrotu. We wszystkich tych przypadkach ostateczna opinia była wynikiem analiz dotyczących konkretnego wniosku eksportowego i nie wypływała z domniemanych ograniczeń dotyczących określonych kierunków geograficznych.
Tak jak to zostało już wcześniej zaznaczone, stanowiska negatywne ministra właściwego do spraw zagranicznych nie stanowią wiążącej prawnie instrukcji dla organu kontroli obrotu, który podejmuje decyzje ostateczne po zebraniu całości materiału w danej sprawie, w tym stanowisk pozostałych organów opiniujących. Może zatem wystąpić sytuacja, w której zezwolenie zostanie wydane pomimo negatywnego stanowiska ministra właściwego do spraw zagranicznych lub też organ kontroli wyda decyzję odmowną pomimo pozytywnej opinii ze strony ministra właściwego do spraw zagranicznych.
W sytuacji wydania opinii negatywnej ze strony ministra właściwego do spraw zagranicznych, podawane jest uzasadnienie oraz szczegółowa podstawa prawna wskazana w art. 16 ustawy o obrocie oraz innych obowiązujących aktów prawa krajowego lub międzynarodowego. Może jednak wystąpić sytuacja, w której uzasadnienie stanowiska ministra właściwego do spraw zagranicznych zostanie objęte klauzulami niejawności zgodnie z warunkami rozdziału 2 ustawy z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych. Podczas postępowania administracyjnego w sprawie wydania zezwolenia na obrót z zagranicą uzbrojeniem, istnieje ograniczona możliwość zapoznania się z uzasadnieniem stanowisk pozostałych organów opiniujących. W przypadku części opinii negatywnych, uzasadnienia do nich objęte są bowiem klauzulami niejawności i dostęp do nich jest ograniczony jedynie do wiadomości organu kontroli. Natomiast w przypadku stanowisk pozytywnych uzasadnienia nie są podawane przez organy opiniujące. Decyzję wiążącą w odniesieniu do wydania lub odmowy wydania zezwolenia na obrót z zagranicą uzbrojeniem podejmuje w każdym przypadku wyłącznie organ kontroli obrotu.
Z wyrazami szacunku
z up. Władysław Teofil Bartoszewski
Sekretarz Stanu