w sprawie tzw. specustawy przygotowanej do walki ze skutkami pandemii koronawirusa
Odpowiadający: minister rodziny, pracy i polityki społecznej Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
Warszawa, 22-02-2024
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację Pana Posła Piotra Górnikiewicza z dnia 7 grudnia 2023 roku nr 8, w przedmiocie konieczności zwrotu przez przedsiębiorców środków przekazanych przez wojewódzkie urzędy pracy na podstawie przepisów ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanymi nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1327, z późn. zm.), dalej jako „ustawa COVID-19”, uprzejmie informuję, jak poniżej.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że podstawowym celem wprowadzenia przepisów tzw. tarczy antykryzysowej (ustawy COVID-19) było zapobieżenie negatywnym skutkom gospodarczym wywołanym przez pandemię COVID-19, w ramach której wprowadzono szereg rozwiązań służących ochronie miejsc pracy, w tym dofinasowanie do wynagrodzeń pracowników zatrudnianych przez przedsiębiorców (oraz innych podmiotów objętych regulacją), finansowane ze środków Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (dalej również: FGŚP). Podkreślenia wymaga również okoliczność, że przepisy ustawy COVID-19 przewidują wiele warunków, których spełnienie decyduje o możliwości uzyskania dofinansowania.
Wspomniane powyżej dofinasowanie do wynagrodzeń pracowników, zgodnie z art. 15gg ustawy COVID-19, mogły uzyskać podmioty, o których mowa w art. 15g ust. 1, u których wystąpił spadek obrotów gospodarczych w rozumieniu art. 15g ust. 9, w następstwie wystąpienia COVID-19. W tym celu należało zwrócić się z wnioskiem do dyrektora wojewódzkiego urzędu pracy, właściwego ze względu na swoją siedzibę, o przyznanie świadczeń na rzecz ochrony miejsc pracy, ze środków Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, na dofinansowanie wynagrodzenia pracowników, o których mowa w art. 15g ust. 4, nieobjętych:
Zgodnie z 15gg ust. 2 ustawy COVID-19, podmiotom, o którym mowa w ust. 1, przysługują środki z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych na opłacanie składek na ubezpieczenia społeczne pracowników należnych od pracodawcy na podstawie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych od przyznanych świadczeń, o których mowa w ust. 1. Podmioty, o których mowa w ust. 1, muszą spełniać kryteria, o których mowa w art. 15g ust. 3 ustawy COVID-19 ( art. 15gg ust. 3 ustawy COVID-19).
Odnosząc się do pierwszej poruszanej w interpelacji kwestii dotyczącej wskazania przepisu ustawy COVID-19, który przesądzałby, iż przyznanie pomocy na podstawie jednego przepisu ustawy COVID-19 eliminowało możliwość uzyskania dofinansowania na innej podstawie ww. ustawy, należy mieć na uwadze regulację art. 15gg ust. 7 ustawy COVID-19 zgodnie z którą pracodawca mógł otrzymać pomoc z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wyłącznie w przypadku, jeśli nie uzyskał pomocy w odniesieniu do tych samych pracowników w zakresie takich samych tytułów wypłat na rzecz ochrony miejsc pracy, przy czym przez te same tytuły wypłaty w odniesieniu do tych samych pracowników należy rozumieć wynagrodzenia oraz składki na ubezpieczenie społeczne niezależne od nazw miesięcy, za które są wypłacone, z maksymalnym limitem 3 miesięcy. Limit trzech miesięcy należy interpretować jako maksymalny i rozpatrywać łącznie. W przypadku uprzedniego skorzystania z pomocy w postaci zwolnienia w opłacaniu składek na ubezpieczenia społeczne przez okres trzech miesięcy beneficjent nie mógł starać się o dofinansowanie do wynagrodzeń i składek ZUS na kolejne okresy. W przypadku skorzystania ze wsparcia ponad zakreślony limit, pobrane świadczenie traktowane jest jako nienależne. W konsekwencji beneficjent, który oprócz dofinansowania do wynagrodzeń i składek na ubezpieczenie społeczne z FGŚP otrzymał również pomoc w postaci zwolnienia z opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne, określoną w art. 31zo ustawy COVID-19, zobowiązany jest do jego zwrotu.
Ze wskazanym powyżej stanowiskiem koresponduje orzecznictwo. Zgodnie z tezą wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 lipca 2021 r. (sygn. akt I SA/Kr 384/21), pojęcie „takich samych tytułów wypłat” należy rozumieć - jako - wynagrodzenie pracownika i składkę na ubezpieczenia społeczne od wynagrodzenia. Podobnie wskazał w orzeczeniu z dnia 21 października 2021 roku, sygn. akt I SA/Sz 513/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie. Sąd wypowiadając się w kontekście art. 15gg ust. 7 ustawy COVID-19 stwierdził, że „taki sam tytuł wypłat” oznacza wynagrodzenie oraz składki na ubezpieczenia społeczne od tych wynagrodzeń na rzecz ochrony miejsc pracy w sensie generalnym.
W sytuacji, gdy podmiot uprawniony otrzymał w ramach działań osłonowych państwa w trakcie epidemii SARS-CoV-2 dofinansowanie przeznaczone na wynagrodzenia i składki ubezpieczenia społecznego określonych pracowników (np. w ramach świadczenia z art. 15gg ustawy COVID-19), to nie mógł uzyskać on na ten sam cel ponownie środków z FGŚP. W przypadku wcześniejszego ubiegania się o zwolnienie z opłacania składek społecznych na okres 3 miesięcy nie było możliwe wystąpienie o dofinansowanie do wynagrodzeń i składek na ubezpieczenia społeczne – uprawnienie Przedsiębiorcy ograniczało się w takim przypadku wyłącznie do możliwości dofinansowania samych wynagrodzeń.
Jednocześnie uprzejmie informuję, że wojewódzkie urzędy pracy posiadały stosowne wyjaśnienia Ministerstwa w omawianej sprawie i informowały przedsiębiorców o braku możliwości łączenia dofinansowania do wynagrodzeń i składek na ubezpieczenie społeczne z FGŚP i pomocy w postaci zwolnienia z opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne. Przykładowo, stosowna informacja została zamieszczona w dniu 6 lipca 2020 r. przez Wojewódzki Urząd Pracy w Krakowie na stronie internetowej pod adresem: https://wupkrakow.praca.gov.pl/-/12863128-laczenie-pomocy-w-ramach-ustawy-covidowej. Wskazane wyjaśnienia zostały ponadto przekazane przez Ministerstwo Rzecznikowi Małych i Średnich Przedsiębiorców w dniu 24 września 2020 r. pismem znak: DF.III.070.244.2020.PP.
Odnosząc się do drugiej poruszanej w interpelacji kwestii należy wskazać, że zgodnie art. 15gg ust. 21 ustawy COVID-19, do rozliczenia przez wojewódzkie urzędy pracy przekazanych uprawnionym podmiotom świadczeń, o których mowa w ust. 1, lub środków, o których mowa w ust. 2, przepisy art. 15g ust. 17b i 17c stosuje się odpowiednio.
Zgodnie z art. 15g ust. 17b ustawy COVID-19, rozliczenie przez wojewódzkie urzędy pracy przekazanych uprawnionym podmiotom świadczeń, o których mowa w ust. 1 i 1a lub środków, o których mowa w ust. 2, następuje dwuetapowo w drodze: wstępnej weryfikacji i końcowej weryfikacji. Na podstawie art. 17b ust. 2 ustawy COVID-19, końcową weryfikację dokumentacji, potwierdzającej wykorzystanie zgodnie z przeznaczeniem przekazanych świadczeń i środków, o których mowa w ust. 1, 1a lub 2, i ostatecznego zatwierdzenia przekazanego rozliczenia otrzymanych środków na rzecz ochrony miejsc pracy z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, która może zostać dokonana w okresie 3 lat od dnia upływu terminu do złożenia rozliczenia i dokumentacji potwierdzającej dane zawarte w rozliczeniu, wynikającego z umowy zawartej przez uprawniony podmiot z dyrektorem wojewódzkiego urzędu pracy.
Jednocześnie uprzejmie informuję, że zgodnie z art. 15gg ust. 24 ustawy COVID-19 zadania organów administracji wynikające z ww. przepisów, dotyczące przyznawania pracodawcom środków FGŚP i rozliczania tych środków realizują wyłącznie właściwi dyrektorzy wojewódzkich urzędów pracy. Dysponent Funduszu nie jest stroną w postępowaniach o zwrot środków FGŚP, ani organem wyższego stopnia nad dyrektorem wojewódzkiego urzędu pracy. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie jest stroną w omawianych sprawach, w szczególności nie dysponuje narzędziami umożliwiającymi weryfikację zasadności żądania zwrotu środków FGŚP. Ostateczna decyzja, co do podjęcia jakichkolwiek działań w zakresie dochodzenia zwrotu środków przyznanych na dofinansowanie do wynagrodzeń pracowników na podstawie przepisów ustawy COVID-19 pozostaje w wyłącznych kompetencjach właściwego w danej sprawie dyrektora wojewódzkiego urzędu pracy.
Natomiast zgodnie z przepisami ustawy COVID-19 od decyzji dyrektora wojewódzkiego urzędu pracy, o których mowa w art. 15gg ust. 28, przysługuje odwołanie do samorządowego kolegium odwoławczego.
Odnosząc się do trzeciej poruszanej w interpelacji kwestii, wskazuję ponownie przepis art. 15gg ust. 7 ustawy COVID-19, zgodnie z którym podmiot, o którym mowa w ust. 1, może otrzymać pomoc z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wyłącznie w przypadku, jeśli nie uzyskał pomocy w odniesieniu do tych samych pracowników w zakresie takich samych tytułów wypłat na rzecz ochrony miejsc pracy.
Natomiast zgodnie z art. 15gg ust. 7a ustawy COVID-19, przepisu ust. 7 nie stosuje się do zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek na ubezpieczenia społeczne pracowników, chyba że zwolnienie dotyczy tych samych miesięcy, na które podmiot, o którym mowa w ust. 1, zwrócił się z wnioskiem o przyznanie świadczeń na rzecz ochrony miejsc pracy, ze środków Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, na dofinansowanie wynagrodzenia pracowników.
Mając na uwadze powyższe regulacje, na podstawie art. 15gg ust. 7 ustawy COVID-19, pracodawca mógł otrzymać pomoc z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wyłącznie w przypadku, jeśli nie uzyskał pomocy w odniesieniu do tych samych pracowników w zakresie takich samych tytułów wypłat na rzecz ochrony miejsc pracy, przy czym przez te same tytuły wypłaty w odniesieniu do tych samych pracowników należy rozumieć wynagrodzenia oraz składki na ubezpieczenie społeczne niezależne od nazw miesięcy, za które są wypłacone, z maksymalnym limitem 3 miesięcy, zgodnie z art. 15gg ust. 6 ustawy COVID-19 (świadczenia, o których mowa w ust. 1, oraz środki, o których mowa w ust. 2, przysługują przez łączny okres 3 miesięcy, przypadających od miesiąca złożenia wniosku, o którym mowa w ust. 1). W przypadku skorzystania z pomocy w postaci zwolnienia w opłacaniu składek na ubezpieczenia społeczne przez okres trzech miesięcy, beneficjent nie mógł starać się o dofinansowanie do wynagrodzeń i składek ZUS na kolejne okresy ze środków Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.
Podkreślić należy, iż w konsekwencji powyższego beneficjent, który oprócz dofinansowania do wynagrodzeń i składek na ubezpieczenie społeczne z FGŚP otrzymał również pomoc w postaci zwolnienia z opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne z art. 31zo ustawy COVID-19, niezależnie od okresu za jaki przysługiwała ta pomoc, zobowiązany jest do zwrotu przyznanych środków z FGŚP w części dotyczącej składek na ubezpieczenie społeczne. Ze wskazanym powyżej stanowiskiem koresponduje również orzecznictwo - zgodnie z tezą wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 lipca 2021 r. (sygn. akt I SA/Kr 384/21), pojęcie "takich samych tytułów wypłat" należy rozumieć - jako - wynagrodzenie pracownika i składkę na ubezpieczenia społeczne od wynagrodzenia.
Reasumując, podmiot, który skorzystał ze zwolnienia, o którym mowa w art. 31zo ustawy COVID-19, nie mógł otrzymać na podstawie art. 15gg ustawy COVID-19 środków na opłacenie składek na ubezpieczenia społeczne pracowników z uwagi na przepisy art. 15gg ust. 7 ustawy COVID-19 obowiązujące do dnia 1 lipca 2021 r.
Dopiero z dniem 1 lipca 2021 r. art. 15gg ust. 7a ustawy COVID-19 dopuścił możliwość kumulacji omawianej pomocy pod warunkiem, że zwolnienie, o którym mowa w art. 31zo ustawy COVID-19 nie dotyczyło tych samych miesięcy, na które beneficjent zwrócił się z wnioskiem o przyznanie świadczeń na rzecz ochrony miejsc pracy. Powoływany przepis art. 15g ust. 7a ustawy COVID-19 odnosi się tylko do spraw wszczętych, lecz nie zakończonych przed jego wejściem w życie, czyli przed dniem 1 lipca 2021 r. Wynika to wprost z art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1192), zgodnie z którym do wniosków, o których mowa w art. 15gg ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, złożonych i nierozpatrzonych przed dniem ogłoszenia niniejszej ustawy, stosuje się przepis art. 15gg ust. 7a ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Oznacza to jednocześnie, że do wniosków rozpatrzonych przed dniem 01.07.2021 r. stosuje się uprzednio obowiązujące brzmienie art. 15gg ust. 7 ustawy COVID-19.
Z wyrazami szacunku
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej