Odpowiedź na interpelację nr 8040

w sprawie łamania praw człowieka w odniesieniu do Konstytucji RP w zakresie art. 18, art. 48, art. 71, art. 33 oraz art. 72

Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer

Warszawa, 04-03-2025

Szanowny Panie Pośle,

uprzejmie informuję, że zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa^[1] oświata w Polsce kieruje się zasadami zawartymi w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a także wskazaniami zawartymi m.in. w Konwencji o Prawach Dziecka. Nauczanie i wychowanie – respektując chrześcijański system wartości – za podstawę przyjmuje uniwersalne zasady etyki. Szkoła winna zapewnić każdemu uczniowi warunki niezbędne do jego rozwoju, przygotować go do wypełniania obowiązków rodzinnych i obywatelskich w oparciu o zasady solidarności, demokracji, tolerancji, sprawiedliwości i wolności.

Jednocześnie, to minister właściwy do spraw oświaty i wychowania został - w ustawie Prawo oświatowe - upoważniony do określenia w drodze rozporządzenia podstawy programowej kształcenia ogólnego^[2].

W świetle pogarszających się wskaźników zdrowia całej populacji ludzkiej istotne są systemowe działania edukacyjne, mające na celu rozwijanie umiejętności troski o holistycznie rozumiane zdrowie. Edukacja zdrowotna to wieloetapowy, wielopłaszczyznowy i interdyscyplinarny proces prowadzący do budowania alfabetyzmu zdrowotnego (ang. health literacy), czyli wiedzy, umiejętności i kompetencji społecznych pozwalających na trafne rozpoznanie potrzeb zdrowotnych własnych i otoczenia oraz podejmowanie odpowiednich działań profilaktycznych czy naprawczych.

Szkoła pełni w tych działaniach szczególną rolę. Nauczyciele, wspierając w tym zakresie obowiązki rodziców, powinni zmierzać do tego, aby uczniowie rozwijali świadomość zdrowia i kompetencje niezbędne do utrzymania zdrowia fizycznego, psychicznego, społecznego i seksualnego, w tym w szczególności poprzez aktywność fizyczną, zdrowe odżywianie, higienę osobistą i sen, radzenie sobie ze stresem, budowanie pozytywnych relacji społecznych, rówieśniczych, rodzinnych i partnerskich, unikanie zagrożeń i zachowań ryzykownych oraz dbałość o zdrowe i bezpieczne środowisko życia. Kluczowe jest tu wykorzystanie aktualnej wiedzy opartej na dowodach naukowych oraz wieloletnich doświadczeń z realizacji edukacji i profilaktyki zdrowotnej w Polsce oraz w innych krajach.

Odnosząc się natomiast wprost do przesłanych przez Pana Posła pytań, uprzejmie informuję:

Ad 1.

Dnia 23 stycznia 2025 r. do sprawy nieobowiązkowości odniosła się wprost Minister Edukacji Barbara Nowacka. - Muszę ochronić polskie szkoły przed polityczną awanturą. Edukacja zdrowotna w roku szkolnym 2025 będzie nieobowiązkowa - powiedziała Pani minister. - Po roku o nowy przedmiot zostaną zapytani uczniowie i nauczyciele, a nie politycy. Być może wtedy zmienimy decyzję - dodała. Jednocześnie szefowa MEN zapowiedziała, że będzie zachęcała wszystkich do wzięcia udziału w tych zajęciach.

Ad 2.

Ministerstwo Edukacji Narodowej zakończyło obecnie prace nad przygotowaniem nowelizacji rozporządzeń w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego – w zakresie edukacji obywatelskiej oraz edukacji zdrowotnej, które zostaną upublicznione w najbliższym czasie – m.in. na stronie internetowej MEN: https://www.gov.pl/web/edukacja.

Ad 3.

Minister Edukacji powołała międzyresortowy zespół ekspertów, który przygotował projekt podstawy programowej przedmiotu edukacja zdrowotna. W jego składzie znajdowały się osoby reprezentujące wysoki poziom merytoryczny w zakresie dyscypliny wiedzy, która stanowi bazę dla tego przedmiotu. Jego koordynatorem był prof. dr. hab. Zbigniew Izdebski – pedagog, seksuolog, kierownik Katedry Biomedycznych Podstaw Rozwoju i Seksuologii Wydziału Pedagogicznego Uniwersytetu Warszawskiego, Koordynator Wydziału Medycznego UW oraz kierownik Katedry Humanizacji Medycyny i Seksuologii Instytutu Nauk o Zdrowiu Uniwersytetu Zielonogórskiego. Ponadto w skład zespołu weszli także: Antonina Kopyt – nauczyciel wychowania do życia w rodzinie, ks. Arkadiusz Nowak – prezes Instytutu Praw Pacjenta i Edukacji Zdrowotnej, w szczególności zasłużony we wspieraniu i uświadamianiu na temat wirusa HIV, dr. hab. n. med. Agnieszka Mastalerz-Migas – konsultant krajowa ds. medycyny rodzinnej, dr n. med. Aleksandra Lewandowska – konsultant krajowa ds. psychiatrii dzieci i młodzieży, dr hab. prof. AWF Hubert Makaruk oraz dr hab. prof. AWFiS Anna Szumilewicz, a także dr Monika Staszkiewicz – ekspertka Instytutu Badań Edukacyjnych.

Ad 4.

Edukacja i zdrowie należą do najważniejszych obszarów odpowiedzialności państwa. Potrzeba wprowadzenia do polskiego systemu edukacji nowego przedmiotu edukacja zdrowotna, w ramach którego nauczano by o zdrowiu, była wielokrotnie podnoszona w ostatnich latach przez Ministerstwo Zdrowia oraz licznych ekspertów. Mając powyższe na uwadze, w zgodnej ocenie Ministerstwa Zdrowia oraz Ministerstwa Sportu i Turystyki konieczne jest zapewnienie wszystkim uczniom, na odpowiednim poziomie edukacji, dostępu do rzetelnej wiedzy na temat szeroko rozumianego zdrowia, w tym profilaktyki, realizowanej w formie odrębnego i holistycznie ujmującego problematykę zdrowia przedmiotu, którego celem będzie również kształtowanie postaw i umiejętności w zakresie systematycznego monitorowania zdrowia i stosowania podstawowej profilaktyki zdrowotnej.

Ad 5.

Projekty rozporządzeń Ministra Edukacji zmieniające rozporządzenie:

1. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej,
2. w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia,

zostały przekazane – zgodnie z obowiązującą procedurą – do opiniowania i konsultacji partnerom społecznym, związkom zawodowym oraz do uzgodnień międzyresortowych:

https://www.gov.pl/web/edukacja/edukacja-obywatelska-i-edukacja-zdrowotna---projekty-rozporzadzen-ministra-edukacji-skierowane-do-konsultacji-publicznych

Projekty rozporządzeń zostały również przekazane do zaopiniowania przez Rzecznika Praw Dziecka, Rzecznika Praw Obywatelskich, Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców, Radę Dialogu Społecznego, Komisję Wspólną Rządu i Samorządu Terytorialnego oraz Komisję Wspólną Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych.

Konsultacje i opiniowanie projektów rozporządzeń trwały od 31 października do 21 listopada 2024 r.

W wyniku powyższych konsultacji publicznych, przeprowadzonych w ramach prac nad podstawą programową w zakresie edukacji zdrowotnej (i edukacji obywatelskiej) do projektów wpłynęło:

• 99 opinii różnych podmiotów (w tym związków zawodowych, stowarzyszeń, fundacji),
• 40 indywidualnych opinii/uwag/komentarzy, z których 30 dotyczyło edukacji zdrowotnej, a 10 edukacji obywatelskiej,
• ok. 25 tys. protestów i sprzeciwów dotyczących przedmiotu edukacja zdrowotna (odnosiły się one w większości do 2 z 10 działów tematycznych przewidzianych w projekcie podstawy programowej edukacji zdrowotnej tj. działów: Dojrzewanie i Zdrowie seksualne i/lub obowiązkowości przedmiotu). Były one przesyłane różnymi kanałami tj. na adresy e-mail MEN, KPRM, przez serwis Rządowy Proces Legislacyjny, pocztą tradycyjną, stąd nie jest możliwe ustalenie jaka część z nich jest niepowtarzalna.

Uwagi zostały przeanalizowane w ramach prac nad przygotowaniem końcowej wersji propozycji podstawy programowej.

Wśród stanowisk przesłanych przez różne podmioty 34. odnosiły się do edukacji obywatelskiej, natomiast 86. stanowisk dotyczyło edukacji zdrowotnej:

• 37 dotyczyło treści projektowanej podstawy programowej i propozycji zmiany;
• 3 nie zgłaszały uwag;
• 9 wyrażało poparcie wobec wprowadzenia przedmiotu;
• 37 sprzeciwów wobec wprowadzenia przedmiotu.

Ostatecznie, w wyniku przesłanych uwag, dokonano zmian i uzupełnień mających na celu lepsze dostosowanie treści programowych podstawy do potrzeb uczniów oraz aktualnych wyzwań zdrowotnych i społecznych. Zdecydowano także, że przedmiot edukacja zdrowotna będzie nieobowiązkowy. Przedmiot edukacja zdrowotna będzie organizowany w szkołach analogicznie jak dotychczas zajęcia pn. wychowanie do życie rodzinie (które zastąpi od 1 września 2025 r.), tj. uczniowie niepełnoletni nie będą brać w nich udziału, jeżeli ich rodzice zgłoszą dyrektorowi szkoły w formie pisemnej rezygnację z udziału w tych zajęciach (uczniowie pełnoletni sami będą mogli złożyć taką rezygnację).

Wprowadzone modyfikacje wynikają zarówno z sugestii ekspertów, jak i opinii zgłaszanych przez uczestników konsultacji, w tym nauczycieli, rodziców i przedstawicieli różnych instytucji, organizacji publicznych i niepublicznych. Celem zmian jest wzbogacenie treści, usunięcie ewentualnych nieścisłości interpretacyjnych oraz uwzględnienie tematów szczególnie istotnych w kontekście edukacji zdrowotnej.

Przyjęcie wielu uwag i spostrzeżeń jest wyrazem wsłuchiwania się przez MEN w opinie i sugestie m.in. organizacji pozarządowych, ekspertów i praktyków. Nie lekceważymy głosu tych, którzy są najbliżej procesu dydaktycznego oraz tematów edukacyjnych. Wprowadzone na podstawie tych głosów zmiany w projekcie dot. edukacji zdrowotnej są następujące:

• poszerzono oraz uszczegółowiono treści dotyczące cukrzycy i nadwagi;
• rozwinięto zagadnienia związane z dbałością o środowisko;
• dodano bardziej szczegółowe informacje na temat alergenów;
• podkreślono wagę więzi małżeńskich, partnerskich oraz rodzinnych, uwzględniając je w dziale „Zdrowie społeczne”;
• dodano nowe treści dotyczące profilaktyki niedosłuchu;
• uszczegółowiono treści dotyczące zagrożeń w Internecie, w tym dodano informacje o patostreamingu oraz wyzwaniach internetowych (tzw. challenge);
• wzmocniono treści budujące odpowiednią postawę i zrozumienie wobec osób z niepełnosprawnością;
• doprecyzowano kwestie związane z zagrożeniami wynikającymi z przyjmowania leków w celach innych niż wskazania medyczne;
• uszczegółowiono treści dotyczące rozpoznawania zagrożeń związanych z aktywnością fizyczną. Uzupełniono treść o nowe elementy: „zagrożenia związane z aktywnością fizyczną na powietrzu w czasie epizodów smogowych, a także w miejscach ze zwiększoną emisją zanieczyszczeń powietrza, np. przy drogach.”;
• w treściach dotyczących oceny świeżości produktów spożywczych dodano zapis: „szacuje zapotrzebowanie na produkty spożywcze, aby unikać ich marnotrawienia”.

Z wyrazami szacunku

Z upoważnienia Ministra Edukacji
Katarzyna Lubnauer
Sekretarz Stanu

^[1] Preambuła do ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 737 – t.j.)

^[2] art.47 ust.1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r. poz.737 – t.j.)